этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги аҳамияти

DOCX 12 стр. 46,1 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 46,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

13-мавзу. этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги аҳамияти режа: 1. этика (ахлоқшунослик)нинг тадқиқот предмети, функциялари, бошқа фанлар билан ўзаро алоқадорлиги. 2. ихтиёр эркинлиги, ахлоқий танлов ва дастлабки ахлоқий қонун-қоидалар. 3. ахлоқнинг структураси. 4. ахлоқшуносликнинг категориялари. ахлоқий тамойиллар ва меъёрлар. 1. “этика” сўзи қад юнонча “ethos” (этос) сўзидан келиб чиққан бўлиб, аввал бошда биргаликда яшайдиган жой, уй, хонадон, қуш уяси каби маъноларни англатган. кейинроқ эса “этос” сўзини қандайдир ҳодиса, ахлоқий анъана, урф-одат ва хусусиятни ифодалаш учун қўллашган. аристотель этика фанининг асосчиси ҳисобланади. файласуф “этос” сўзини инсон хулқ-атвори тарзида тушунган, “этик”, яъни “ахлоқий” сифатини инсоний фазилатларнинг алоҳида махсус синфи деб талқин этган. арасту фанларни тасниф қиларкан, уларни уч гуруҳга бўлади: назарий, амалий ва ижодий. биринчи гуруҳга у фалсафа, математика ва физикани; иккинчи гуруҳга – этика ва сиёсатни; учинчи гуруҳга эса – санъат, ҳунурмандчилик ва амалий фанларни киритади. шундай қилиб, қадимги юнонлар ахлоқ ҳақидаги таълимотни фан даражасига кўтарганлар ва «этика» (ta ethika) деб …

2 / 12

имли таассурот уйғотадиган, лекин жамоа, жамият ва инсоният ҳаётида у қадар муҳим аҳамиятга эга бўлмайдиган, миллий урф-одатларга асосланган чиройли хатти-ҳаракатларни ўз ичига олади (жамоат жойларида ёши катталарга жой бериш, қўлидаги юкни кўтариб олиб боришга ёрдамлашиш ва ҳ.к.). хулқ – оила, жамоа, маҳалла-кўй миқёсида аҳамиятли бўлган, аммо жамият ва инсоният ҳаётига сезиларли таъсир кўрсатмайдиган ёқимли инсоний хатти-ҳаракатларнинг мажмуи (инсонийлик фазилатларининг намоён бўлиши ёки акси: қўпол ота-она, қўшнилар, таниш-билишларнинг номақбул қилиқлари, синфдошлар, курсдошлар ва ҳ.к.). ахлоқ эса – жамият, замон, инсоният тарихи учун намуна бўла оладиган ижобий хатти-ҳаракатлар йиғиндисидир (мансабдор шахсларнинг шахсий ибрати – вазирлар, судьялар, прокурорлар ва б; давлат арбобларининг ҳаётий фаолияти – алишер навоий, ҳусайн бойқаро, амир темур, гитлер, наполеон, муссолини, ленин, сталин ва б.). бу ўринда шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, ахлоқий тарбия натижасида одоблилик-хушхулқлиликка, хушхулқлилик – юксак ахлоқийликка айлангани каби, ахлоқий тарбия йўлга қўйилмаган жойда муайян шахс, вақти келиб, одобсизликдан – бадхулқлиликка, бадхулқлиликдан – ахлоқсизликка ўтиши мумкин. шундай қилиб, …

3 / 12

ел, шопэнҳауэр, фойербах, киркегаард, нитцше, вл. соловьёв, лосский сингари буюк файласуфлар яратган ахлоқ назариясига доир таълимотлар билан биргаликда «патанжали», «қобуснома», саъдийнинг «гулистон», жомийнинг «баҳористон», навоийнинг « маҳбуб ул - қулуб», монтеннинг «тажрибанома», ларошфуконинг «ҳикматлар», гулханийнинг «зарбулмасал» каби амалий ахлоққа бағишланган асарлар ҳам ўз мустаҳкам ўрнига эга. ахлоқшуносликнинг бошқа фалсафий фанлардан фарқи ҳам, ўзига хослиги ҳам ундаги назария билан амалиётнинг омухталигидадир. ахлоқшунослик бошқа ижтимоий-фалсафий фанлар билан ўзаро алоқадорликда ривожланиб келмоқда. айниқса, унинг нафосатшунослик (эстетика) билан алоқаси қадимий ва ўзига хос. ахлоқшуносликнинг диншунослик билан алоқаси шундаки, ҳар иккала фан ҳам бир хил муаммо – ахлоқий мезон муаммосини ҳал этишга қаратилган. ахлоқшуносликнинг ҳуқуқшунослик билан алоқаси узоқ тарихга эга. маълумки, жуда кўп ҳолларда ахлоқ меъёрлари билан ҳуқуқ меъёрлари моҳиятан ва мазмунан бир хил бўлади. шунга кўра, ахлоқни жамоатчилик асосдаги ҳуқуқ, ҳуқуқни эса қонунийлаштирилган ахлоқ деб аташ мумкин. ҳуқуқ расмий қонунлар орқали рўёбга чиқса, ахлоқ меъёрлари эса умумий қабул қилинган миллий урф-одатлар, жамоатчилик фикри ёрдамида, …

4 / 12

ахлоқшуносликнинг социология билан алоқаси ўзига хос. бу иккала фан инсон фаолиятини бошқаришнинг ижтимоий муруватларидан бўлмиш ахлоқни ўрганади. ахлоқшуносликнинг сиёсатшунослик билан алоқаси, айниқса, ўзига хос ва мураккаб. чунки сиёсий кураш қарама-қарши ахлоқий қоидалар ва талаблар курашини тақазо этади. шунингдек, раҳбарлик одоби, партиявий одоб, этикет сингари ахлоқшуносликнинг муомала маданияти доирасига кирувчи махсус соҳалари ҳам сиёсатшунослик билан чамбарчас боғлиқ. бундан ташқари, кейинги пайтларда ахлоқшуносликнинг экология билан алоқаси тобора мустаҳкамланиб бормоқда. ахлоқшуносликнинг аҳамияти ахлоқшунослик ҳамма даврларда ҳам юксак аҳамият касб этиб келган фан. фақат зулм ва зўравонликка, адолатсизлик ва ҳуқуқсизликка асосланган тоталитар тузумлардагина ёлғонга бўйсундирилган, сохталаштирилган ҳамда шу йўл билан унинг аҳамияти пасайтирилган. мамлакатимиз мустақилликка эришиши шарофати билан яна ахлоқшунослик янги жамиятда тобора ўз юксак мавқеини эгаллаб бормоқда. ана шу янгиланиш жараёнида ахлоқшуносликнинг ўз ўрни бор. унинг олдида янги демократик ва ҳуқуқий давлат барпо этишга киришган мамлакатимиз фуқароларининг, айниқса, ёшларнинг ахлоқий даражасига масъуллик ва ҳар томонлама камол топган замон кишиси тарбиясини назарий асослашдек улкан …

5 / 12

и сезмаган киши хоҳлаган ишга қўл уриши мумкин – уни ўз қилмишининг оқибати қизиқтирмайди, у фақат манфаат устуворлигини тан олади, холос. ундай одамни ахлоқсиз деб атайдилар. зеро инсон ё эзгуликни, ё ёвузликни танлаши туфайли ниманидир ихтиёр этади: ахлоқий танлов – ҳар бир хатти-ҳаракат, ҳар бир қилмишнинг ибтидо нуқтаси. дастлабки ахлоқий қонун-қоидалар ана шу танловни рўёбга чиқаришга, яна ҳам аниқроқ айтганда, уни осонроқ амалга оширишга хизмат қилган. илк ахлоқий қоида «ўзингга раво кўрмаган нарсани бошқага ҳам раво кўрма» мазмунида дунёга келган. унинг ҳозирги замондаги ўзбекчаси «пичоқни аввал ўзингга ур, оғримаса ўзгага ур», «ўзингни эр билсанг, ўзгани шер бил» каби мақолларда акс этган. «ахлоқнинг олтин қоидаси» деб аталган ушбу қоида, бизнингча, энг қадимий ахлоқий талаблардандир. зеро хун олиш талаби кейинроқ пайдо бўлган ва инсоннинг асл моҳиятига тўғри келмайдиган қоидалардан. барча муқаддас китобларда инсонни зўрлик билан жонсиз қилишнинг мумкин эмаслиги таъкидланади. биз кўриб ўтганимиз, бундан деярли ххх аср муқаддам тарқала бошлаган зардуштий динининг …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги аҳамияти"

13-мавзу. этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги аҳамияти режа: 1. этика (ахлоқшунослик)нинг тадқиқот предмети, функциялари, бошқа фанлар билан ўзаро алоқадорлиги. 2. ихтиёр эркинлиги, ахлоқий танлов ва дастлабки ахлоқий қонун-қоидалар. 3. ахлоқнинг структураси. 4. ахлоқшуносликнинг категориялари. ахлоқий тамойиллар ва меъёрлар. 1. “этика” сўзи қад юнонча “ethos” (этос) сўзидан келиб чиққан бўлиб, аввал бошда биргаликда яшайдиган жой, уй, хонадон, қуш уяси каби маъноларни англатган. кейинроқ эса “этос” сўзини қандайдир ҳодиса, ахлоқий анъана, урф-одат ва хусусиятни ифодалаш учун қўллашган. аристотель этика фанининг асосчиси ҳисобланади. файласуф “этос” сўзини инсон хулқ-атвори тарзида тушунган, “этик”, яъни “ахлоқий” сифатини инсоний фазилатларнинг алоҳида махсус синфи деб талқин этга...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (46,1 КБ). Чтобы скачать "этика фанининг предмети ва жамият ҳаётидаги аҳамияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: этика фанининг предмети ва жами… DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram