узбекистон геологик тузилиши

DOC 113,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1350472716_16117.doc геологик тузилиши ўзбекистон геологик тузилиши режа: 1. тўртламчи давргача бўлган геологик тарихга қисқа тавсиф 2. тўртламчи давр геологик тарихи ўзбекистоннинг геологик тузилиши хилма-хил бўлиб, унинг ҳудуди асосан иккита катта тектоник структура, яъни тяншан эпигерўин ороген ва турон эпигерўин плитаси қисмларидан иборат. тяншан эпигерўин ороген ўзбекистоннинг тоғли қисмини эгаллаган ва ҳар хил катта-кичикликдаги тектоник структуралардан ташкил топган бўлиб, улардан энг катталари антиклинор бурмали структуралардир. булардан асосийлари чотқол, қурама, зарафшон ва бошқа структуралар ҳисобланади. турон эпигерўин плитаси республиканинг текислик қисмини эгаллаган бўлиб, у ҳам ҳар хил кичик тектоник структуралардан (кўтарилма ва чўкмалар) ташкил топган. ороген ва плитали структуралар герўин ва алп тоғ пайдо бўлиш даврларида ҳосил бўлган ва турли катта-кичикликлардаги ва йўналишдаги йер ёриқлари (разломлари) билан кесилган. мазкур ариқлар орқали неогендан бошланггб, ҳозир хам давом этаётган янги тектоник ҳаракатлар таъсирида тектоник сгруктуралар турли баландликларга кўтарилган, баъзилари чўккан, натижада биз ҳозир кўриб турган тоғ тизмалари ва улар орасида жойлашган тор оралиқ чўкмалари …

, уларни ажратиб турган қуруқликларда терриген, вулканик ва карбонат тоғ жинслари тўпланган, бу тоғ жинслари архей даврининг охирдари ва протерозой даврининг бошланишида метаморфозлашган. протерозой даврининг охирида (рифей) жанубий тяншан тоғлари ўрнида чўкиш жараёнлари натижасида денгиз пайдо бўлган. бу даврда олой, туркистон, зарафшон ва ҳисор тизмаларинииг жанубида қорақум-тожикистон, шимолида эса шимолий қизилқум қуруқлиги жойлашган бўлган. юқори рифейда ўрта тяншаннинг шимолида вулқанлар отилган. протерозойнинг кембрийга ўтиш даврида (венд) олой, туркистон, зарафшон ва ҳисор тизмалари ўрнидаги денгиз тектоник ҳаракатлар натижасида чекиниб, унинг ўрнида тоғлар ҳосил бўлган, венднинг охирига келиб эса тектоник ҳаракатларнинг юўниши ва йемирилиш жараёнларининг кучайиши оқибатида у ҳудуднинг йер юзаси текисланган. кембрийнинг бошланиш даврига келиб ҳудудни яна денгиз боса бошлайди ва ўрта ордовикда ўзбекистон ҳудудининг шаркий ва жануби-шарқий қисмини денгизлар бутунлай эгаллайди. ордовикнинг охирларида тоғ пайдо бўлиш жараёнлари бошланади ва куйи девонда ҳудуддан денгиз чекинади, фақат олой, туркистон, зарафшон ва ҳисор тизмалари ўрнида қисман сақланиб қолади. бу йерда денгиз ўртасида фақат …

содир бўлган. ўзбекистон ва унга ёндош худудларнинг тектоннк кўринишининг шаклланишида тошкўмир даврининг москва асрида бўлиб ўтган тектоник ҳаракатлар айниқса катта рол ўйнаган. юкори карбоннинг охири ва перм даврларида ҳозирги олой тизмаси, фарғона чўкмаси, устюрт платоси ва амударё ҳавзаси қуйи қисмларини яна денгиз босган. факат қоратоғ, чотқол ва жанубий тяншаннинг баъзи бир қисмларида тектоник ҳаракатлар содир бўлиб, қоржантоғ ва қурама тизма тоғлари жойлашган ҳудудларда вулканлар ҳам отилиб турган. пермнинг охирлари ва триаснинг бошланиш даврларида устюрт, жанубий фарғона ҳудудларини денгиз босган, бошқа ҳудудларда эса куруқликлар мавжуд бўлиб, улар асосан текисликлардан иборат бўлган. триаснинг ўрталарида ҳудудда асосан текисликлар ҳукм сурган, баъзи бир жойларда супа тоғлар кўтарилиб турган. қуйи ва ўрта юрада ўзбекистон ҳудудида асосан қуруқлик шароити ҳукм сурган. юқори юрага келиб жумҳуриятнинг анчагина қисмини (ғарбий, жанубий) тетис океанининг релф қисми эгаллаган. бўр даврининг бошланишида урта осиёнинг ғарбий қисмида қуруқликлар кўп бўлйб, айрим йерларда кўлсимон ҳавзалар бўлган. ҳудуднинг бошқа қисми тектоник харакатлар натижасида чўккан. …

ида денгиз бутунлай чекинган, турон плитаси вужудга келган. неоген даврига келиб ўзбекистоннинг тоғли кисмида янги тектоник харакатлар фаоллашади. бу тектокик ҳаракатлар дифференўиал характерга эга бўлган, натижада тоғ тизмалари кўтарилиб, тоғ оралиқ ва тоғ олди ботиклари чўка бошлаган. олиб борилган геологик ишлар натижасида олой туркистон тизма тоғларида денгиз сатҳидан 4500 м баландликда олигоцен даврида (тахминан бундан 38 млн. йил аввал) денгизда яшаган экзогиро-ферганензис деб аталувчи чиғанок топилган. демак, ўша даврда бу чиғанок; денгиз сатҳидан 4000 м пастда ётган. кейинги тектоник кўтарилиш натижасида чиғаноқ ётган чўкинди тоғ жинслари денгиз сатхидан яна 4500 м. баландликка кўтарилган. шундай қилиб, ўзбекистон ҳудудининг тоғли қисми олигоцен давридан то ҳозирги даврга кадар 8000 м. кўтарилган. юқорида қайд қилганимиздек, ўзбекистоннинг тоғли қисмида тектоник ҳаракатлар турли характер ва кучга эга бўлган. унинг бир қисми кўтарилса, иккинчи бир қисми пасайган. кўтарилган қисмлар тоғ тизмаларига, пасайган қисми эса тоғ оралиқ ботиқларига тўғри келади. кўтарилаётган қисмлардан оқар сув ва бошқа табиий жараёнлар …

атламлари тўпланган. масалан, профессор н. п. василҳковскийнинг ёзишича неоген даврида чирчиқ ботигида тўпланган чўкинди тоғ жинсларининг қалинлиги 1500 м. дан зиёддир. тўртламчи давр геологик тарихи тўртламчи даврнинг бошларига келиб тектоник ҳаракатларнинг характери бирмунча ўзгарган. агар неоген даврида тоғ тизмалари кўтарилиб, улар оралиридаги ботиқлар чўккан бўлса, бу даврдан бошлаб тоғ оралиқ ботиқлар ҳам кўтарила бошлаган. бирок, тоғ оралиқ ботиқларининг кўтарилиши тоғ тизмаларига нисбатан кучсизроқ бўлган. юқорида тоғ оралиқ ботиқларида анча калин неоген даври қатламларининг тўпланганлигини кўрсатиб ўтган здик, хозир ботиқлардаги қатламларни кузатсак, неоген даврида ётқизилган қатламларнинг дарёлар билан чуқур кесилганлигини, у қатламларда дарёлар бир қанча кенг террасалар хосил килганлигини кузатамиз. бундан ташқари, ботнклар хозирги вактда денгкз сатхидан анча баланд кўтарилган ва оқар сувлар уларнинг тубини ювмокда. ботикларда бир нечта террасаларнинг хосил бўлиши ва хозирги ювиш жараёнларининг давом этиши тоғ тизмалари билан бир катоғда, ботиқларнинг ҳам кўтарилаётганлигидан далолат беради. тўртламчи давр мобайнида ўзбекистон худудининг тоғли кисми доимо кўтарилавермай, баъзан тинч туриш даврлари …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "узбекистон геологик тузилиши"

1350472716_16117.doc геологик тузилиши ўзбекистон геологик тузилиши режа: 1. тўртламчи давргача бўлган геологик тарихга қисқа тавсиф 2. тўртламчи давр геологик тарихи ўзбекистоннинг геологик тузилиши хилма-хил бўлиб, унинг ҳудуди асосан иккита катта тектоник структура, яъни тяншан эпигерўин ороген ва турон эпигерўин плитаси қисмларидан иборат. тяншан эпигерўин ороген ўзбекистоннинг тоғли қисмини эгаллаган ва ҳар хил катта-кичикликдаги тектоник структуралардан ташкил топган бўлиб, улардан энг катталари антиклинор бурмали структуралардир. булардан асосийлари чотқол, қурама, зарафшон ва бошқа структуралар ҳисобланади. турон эпигерўин плитаси республиканинг текислик қисмини эгаллаган бўлиб, у ҳам ҳар хил кичик тектоник структуралардан (кўтарилма ва чўкмалар) ташкил топган. ороген ва плитали ст...

Формат DOC, 113,5 КБ. Чтобы скачать "узбекистон геологик тузилиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: узбекистон геологик тузилиши DOC Бесплатная загрузка Telegram