ong va bilish falsafasi (gnoseologiya)

DOCX 13 pages 200.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 200.5 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

5-mavzu. ong va bilish falsafasi (gnoseologiya) reja: 1. ong, uning shakllanishi va rivoji haqidagi tabiiy – ilmiy tasavvurlar va qarashlar. 2. gnoseologiya predmeti. bilish shakllari: hissiy bilish va ratsional bilish. 3. haqiqat tushunchasi, uning shakllari. 4. ijtimoiy bilish – jamiyat haqidagi fanlarning majmui tayanch so‘z va iboralar: ong, emotsiya, o‘z-o‘zini anglash, til, aql, ijtimoiy bilish, gnoseologiya, epistemologiya, bilish nazariyasi, shaxsiy bilim, falsafiy bilim, mifologik bilim, diniy bilim, obʼekt, subʼekt, agnostitsizm, skeptitsizm, sezish, idrok etish, xotira, tasavvur qilish, empirik bilim, kuzatish, eksperiment, ilmiy muammo, gipoteza, nazariya, haqiqat, haqiqat mezonlari, isbotlash, amaliyot, bilish, tajriba, eksperiment, amaliyot maqsadi, amaliyot shakllari. 1. ong – falsafaning subʼektiv reallikni ifodalovchi g‘oyat keng kategoriyasidir; odamning, uning miyasi va psixikasining tashqi dunyoni ideal aks ettirishidir; insonning maʼnaviy dunyosidir, o‘zining dunyoda borligini anglab yetishidir; uning tashqi dunyoga munosabatidir. odam – fikr yurituvchi, ongga ega mavjudotdir. ong yordamida odam tashqi dunyoda faol harakat qiladi, uni biladi, u bilan subʼekt-obʼekt munosabatda …

2 / 13

y asab faoliyati fiziologiyasini o‘rganish obʼektidir. bunda ong bilishga oid (gnoseologik), qiymatga oid (aksiologik), iroda va aloqaga oid (sotsial) parametrlari birligida namoyon bo‘ladi. ong borliqning sotsial, ijtimoiy shaklining natijasi va tarixiy mahsulidir. ongni tushunish kaliti – inson, insoniyat sotsiumi tarixidadir. zero ong borliqning ijtimoiy shaklining faol, ijodiy xarakterini keltirib chiqaradi, insoniyat tarixiga o‘z-o‘zidan harakatga kelish xossalarini baxsh etadi. alohida individning ongini ijtimoiy ongning rivojlanishisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi va inson ongi undan ajralmasdir. fan va falsafada ong muammosi – bu psixologik, fiziologik va sotsial holatlarning o‘zaro nisbati, munosabati masalasidir: agar inson aqli materiya evolyusiyasining natijasi bo‘lsa, fikr fikrlovchi materiyaning, inson bosh miyasining, miya katta yarim sharining oliy xossasidir. inson ongi til bilan uzviy bog‘liqdir. til fikrning moddiy ko‘rinishidir, shaklidir. odam fikrning mazmunini turli lisoniy tizimlar: og‘zaki nutqlar va yozma matnlar, hozirgi zamon informatikasining sunʼiy tillari yoki turli simvollar, kodlar, shifrlar, formulalar va hokazolar orqali bilib oladi. mantiqiy-strkuturaviy sxema: fadsafada ong muammosi …

3 / 13

ddiylikka bog‘liq bo‘lmagan, undan oldingi va hatto uni tug‘diradigan omil deb biladi. idealizm ideal, ruhiy hodisalarni moddiylik sababli kelib chiqqan va ular o‘zaro bog‘liqdir deb bilmaydi, balki hatto buni to‘g‘ridan-to‘g‘ri inkor etadi, uni subʼektiv kechinmalar, assotsiatsiyalar, fikrlar va g‘oyalarga to‘liq bo‘lgan biqiq, o‘ziga mustaqil dunyodir deb biladi, uningcha bu g‘oyalar yo moddiy dunyo bilan birga yashaydi, yoki tashqi dunyoning demiurgi, yaratuvchisidir. obʼektiv idealizm vakillarining fikricha, go‘yo nomukammal, illyuzor moddiylikdan farqli o‘laroq, ideal narsa haqiqiy, abadiy, mukammal borliqdir. ruh, aql, ideal narsa materiyadan avval bo‘lgan yoki u bilan birga yashaydi. aflotunning «g‘oyalar dunyosi”, xegelning «absolyut ғоя» si ana shunday. «g‘oyalar dunyosi”, «absolyut идея» faoldir; materiya, tabiat - passiv, turg‘undir. aristotelning fikricha, faol ruh inert, amorf, turg‘un, o‘z mavjudligiga loqayd materiyani shakllantiradi, ruhlantiradi, unga tegishli tus beradi, ichki shakl, demak mohiyat va maʼno ato etadi. boshqa bir falsafiy yo‘nalish – subʼektiv idealizm tarafdorlari ong muammosini birmuncha boshqacha hal qiladilar. ularning fikricha, subʼektning …

4 / 13

mning subʼektiv-idealistik g‘oyalari immanent falsafa maktabining germaniyadagi (e.max, r.avenarius). eng yirik vakili r.dekart bo‘lgan dualizm kabi falsafiy yo‘nalish ong masalasida o‘ziga xos o‘rin tutadi. dualistlar borliq asosida ikkita mustaqil, tenghuquqli boshlang‘ich nuqta – modda va ruh mavjud deb daʼvo qiladilar. ong fenomenini gilozoiz deb atalgan falsafiy oqim o‘ziga xos tarzda talqin qiladi. u jonli tabiat bilan jonsiz tabiat o‘rtasidagi chegarani inkor etadi, butun materiya biron-bir darajada jonlidir, jonlantirilgandir, unga sezgi, psixika, ruh ato etilgandir, deb biladi. panteizm falsafasining vakillari gilozoizmga yaqin pozitsiyada turadilar. ular «xudo”, «tabiat”, «ruh” tushunchalarini maksimal darajada bir-biriga yaqinlashtiradilar. panteizm g‘oyalari ilk sufizm oqimiga yaqin turadi. o‘rta asr sharqining atoqli mutafakkiri al-g‘azzoliy shu oqimning yorqin vakili edi. panteizm g‘oyalarini jordano bruno va benedikt spinoza yangi zamonning yevropadagi falsafiy anʼanasi asosida rivojlantirdilar. hozirgi, postklassik falsafaning ko‘pdan-ko‘p oqimlari ongni tahlil qilishga zo‘r eʼtibor bermoqdalar. masalan, z.freyd, k.yung, e.fromm nomlari bilan bog‘liq bo‘lgan psixoanaliz falsafasi ongsizni, uning subʼektning maʼnaviy borlig‘idagi …

5 / 13

, murakkab tuzilma sifatida gnoseologik (bilish jarayoniga oid), aksiologik (qadriyatlarga oid), irodaviy va kommunikativ (yaʼni ijtimoiy) elementlar birligidir. haqiqatda ong tuzilmasining bironta ham elementi o‘z-o‘zicha amal qilmaydi, hammasi qolgan elementlar bilan o‘zaro bog‘langan, ular bilan va umuman butun ong tizimi bilan o‘zaro taʼsirda bo‘ladi. masalan, tafakkur xotira, emotsiya va idroklarning normal ishlashini taʼminlaydi. kishining, aytaylik, biron-bir voqeani boshidan kechirishi esa uning taqqoslashini, o‘ylashini, ideallashtirishini, abstraktlashtirishini, chalg‘ishini, yaʼni tafakkur amaliyotidan foydalanishini bildiradi. ongga, birbutun bog‘langan tizim sifatida, uning sezgi, fikr, emotsiya, iroda va xotira kabi ajralmas elementlari kiradi. birbutunlik ongning tizimiy sifati bo‘lib, ong fenomeni mohiyatining o‘ziga xosligi uning tarkibiy qismlarining har qandayiga nisbatan mutlaqo zarurligini bildiradi. sezgi. inson sezgilari tashqi dunyo haqidagi axborotlarni asosiy yetkazib beruvchilardir. ko‘rib, ushlab, hidlab, eshitib va taʼmga qarab sezishlar subʼektga dunyoni bilishga, o‘zini qiziqtirgan obʼektni topishga, u turgan joyni aniqlashga, uning rangi, hidi, taʼmi, qattiq yo yumshoqligi, xarorati va boshqa sifatlari haqida axborot olishga imkon …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ong va bilish falsafasi (gnoseologiya)"

5-mavzu. ong va bilish falsafasi (gnoseologiya) reja: 1. ong, uning shakllanishi va rivoji haqidagi tabiiy – ilmiy tasavvurlar va qarashlar. 2. gnoseologiya predmeti. bilish shakllari: hissiy bilish va ratsional bilish. 3. haqiqat tushunchasi, uning shakllari. 4. ijtimoiy bilish – jamiyat haqidagi fanlarning majmui tayanch so‘z va iboralar: ong, emotsiya, o‘z-o‘zini anglash, til, aql, ijtimoiy bilish, gnoseologiya, epistemologiya, bilish nazariyasi, shaxsiy bilim, falsafiy bilim, mifologik bilim, diniy bilim, obʼekt, subʼekt, agnostitsizm, skeptitsizm, sezish, idrok etish, xotira, tasavvur qilish, empirik bilim, kuzatish, eksperiment, ilmiy muammo, gipoteza, nazariya, haqiqat, haqiqat mezonlari, isbotlash, amaliyot, bilish, tajriba, eksperiment, amaliyot maqsadi, amaliyot shakllari. 1. ong...

This file contains 13 pages in DOCX format (200.5 KB). To download "ong va bilish falsafasi (gnoseologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: ong va bilish falsafasi (gnoseo… DOCX 13 pages Free download Telegram