ong va bilish falsafasi (gnoseologiya)

DOCX 25 pages 152.2 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 152.2 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

5 – mavzu: ong va bilish falsafasi (gnoseologiya). ma’ruza rejasi: 0. ongning mohiyati va vujudga kelishi. 0. ongning tarkibi va funksiyalari. 0. bilishning dialektik jarayoni. 0. gnoseologiyada haqiqat masalasi. haqiqat – bilish mezoni. 0. amaliyotning bilishdagi roli. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: bilish, gnoseologiya, empirizm, ratsionalizm, persepsiya, apersepsiya, gnoseologik optimizm, skeptitsizm, agnostitsizm, gnoseologik relyativizm, bilishda sub’ekt va ob’ekt, bilish – faoliyat, bilish darajalari, hissiy bilish, ratsionallik, tafakkur, tushuncha, mulohaza, aqliy xulosa, empirik bilim, ilmiy dalil, verifikatsiya, falsifikatsiya, kuzatish, eksperiment, nazariy bilim, ilmiy muammo, gipoteza, nazariya, tamoyillar, qonunlar, kategoriyalar, paradigma, intuitsiya, ijod, haqiqat, ob’ektiv haqiqat, mutlaq haqiqat, nisbiy haqiqat, bilish va amaliyot. 1-savol bayoni: inson ko‘plab fanlar o‘rganadigan predmetdir. biologiya uni homo sapiens turi sifatida qaraydi. pedagogika uchun u tarbiya ob’ekti, sotsiologiya uchun - turli munosabatlar sub’ekti, kulturologiya uchun - madaniyatning ob’ekti va sub’ekti, iqtisodiy nazariya uchun - asosiy ishlab chiqarish kuchi va hokazo. aslida falsafa inson muammosini o‘rganar ekan, …

2 / 25

murakkab va ko‘p qirrali mavjudotki, uning mohiyati yaxlit bir butunlik sifatida inson, shaxs, individ, individuallik tushunchalari orqali ifodalanadi. bu tushunchalar bir-biriga yaqin va ma’nodosh bo‘lsa ham, bir-biridan farqlanadi. ko‘pchilik mutafakkirlar inson bilan hayvonlarni ajratib turadigan muhim farq bu - insonning ongi, insonda ongning mavjudligi, deb tushuntiradilar. bunday yondashuv ma’lum darajada to‘g‘ri. biroq inson bilan hayvonlar o‘rtasidagi bu farq ulardagi asosiy va muhim farqlardan faqat bittasidir, xolos. bunda boshqa muhim farqlarni ham hisobga olish zarur. masalan, ko‘pchilik mutafakkirlar va faylasuflar insonni hayvonlardan farq qildiruvchi muhim belgi – bu insonga xos til, nutq tili, degan fikrni ham bildirishgan. ong – falsafaning sub’ektiv reallikni ifodalovchi g‘oyat keng kategoriyasidir; odamning, uning miyasi va psixikasining tashqi dunyoni ideal aks ettirishidir; insonning ma’naviy dunyosidir, o‘zining dunyoda borligini anglab yetishidir; uning tashqi dunyoga munosabatidir. odam – fikr yurituvchi, ongga ega mavjudotdir. ong yordamida odam tashqi dunyoda faol harakat qiladi, uni biladi, u bilan sub’ekt-ob’ekt munosabatda bo‘ladi. ong …

3 / 25

ogik, fiziologik va sotsial holatlarning o‘zaro nisbati, munosabati masalasidir: agar inson aqli materiya evolyusiyasining natijasi bo‘lsa, fikr fikrlovchi materiyaning, inson bosh miyasining, miya katta yarim sharining oliy xossasidir. hozirgi zamon fani inson miyasida yuz milliarddan ortiq asab hujayralari uzluksiz ishlashini, ularning har biri o‘z navbatida boshqa o‘n ming hujayra bilan axborot va signallar almashishini aniqlagan. inson miyasi, garchi uning massasi tana massasining atigi ikki-uch foizini tashkil etsa-da, organizm ovqatdan oladigan butun energiyaning yigirma foiziga yaqinrog‘ini iste’mol qiladi. inson ongini ilmiy tushunish yo‘lidagi birinchi qadam odamzot ongi uning miyasi va fiziologiyasi bilan uzviy bog‘liq bo‘lsa-da, lekin ular umuman jonsiz yoki jonli tabiat bilan mutlaqo bog‘lanmaydigan alohida narsa sifatida mavjud ekanligini tan olish bilan bog‘liqdir. ong inson miyasining ob’ektiv borliqni ideal obrazlarda aks ettirish va bu obrazlardan fikrlash jarayonida foydalanish qobiliyati sifatida amal qiladi. uni bevosita kuzatish mumkin emas. ong faqat inson miyasi ishining natijasi, uning xossasi sifatida, shuningdek ong namoyon bo‘lishining …

4 / 25

asidagi in’ikosining oliy shaklidir, jonli tabiat evolyusiyasining yakunidir, bu – bugungacha ma’lum bo‘lgan moddiy tuzilmalardan eng murakkabining – inson miyasining – qurshab turgan dunyoni ideal obrazlar shaklida aks ettirish layoqatidir. materialistlar ongning paydo bo‘lishini faqat notirik materiyadan tabiiy yo‘l bilan vujudga kelgan tirik materiyaning tadrijiy rivojlanishi mahsuli sifatida tushuntirishga harakat qildilar va ong tabiatining talqiniga «in’ikos» tushunchasini kiritadilar. uni materiyaning umumiy xossasi deb hisoblab, ongni in’ikosning oliy tipi deb tavsiflaydilar va ongning genezisiga tabiiy-tarixiy nuqtai nazardan yondashib, uning paydo bo‘lishini mehnat va til bilan bog‘laydi. bu nazariya ob’ektiv dunyoning barcha ob’ektlari, jarayonlari va hodisalari muttasil o‘zgarishda bo‘lishi, shuningdek bir-biri bilan universal o‘zaro aloqa qilishi va o‘zaro ta’sirga kirishishini e’tirof etadi. bunday o‘zaro ta’sirlar natijasida ayrim jismlar va hodisalar boshqa jismlar va hodisalarga ta’sir ko‘rsatib, ularda tegishli o‘zgarishlar yasash va ularni muayyan tarzda o‘zida gavdalantirish orqali ularda go‘yoki o‘z «izi»ni qoldiradi. in’ikos - narsa va hodisalarning o‘zaro ta’sirlashuvi asosida hosil bo‘ladigan …

5 / 25

uhit ta’siriga munosabat bildirish qobiliyati sifatida vujudga keldi. bu qobiliyat faqat sirtdan ta’sirlarga nisbatan namoyon bo‘ladi. jonli organizmlar evolyusiyasining yuqoriroq darajasida (hayvonot dunyosi – fauna vujudga kelishi bilan) ta’sirlanish qobiliyati butunlay boshqa xossa – sezuvchanchanlikka o‘tadi. bu endi in’ikosning ruhiy shakli bo‘lib, u organizmlarda nerv sistemasi va ruhiyatning elementar shakllari paydo bo‘lishi natijasida vujudga keladi. sezuvchanlik organizmlarning narsalarning ayrim xossalarini sezgilar tarzida aks ettirish qobiliyati sifatida namoyon bo‘ladi. sezgilar esa, o‘z navbatida, yuksak darajada uyushgan hayvonlarda, masalan umurtqali hayvonlarda in’ikosning yanada murakkabroq shakllari, xususan idrok etish va tasavvur qilish qobiliyatlari paydo bo‘lishiga zamin hozirlaydi. bu in’ikosning ob’ektiv dunyo narsalari va hodisalari miyada ularning ideal nusxalari ko‘rinishida aks etadigan darajasidir. bu yerda «aqlli» hayvonlar miyasi imkoniyatlarining chegarasi namoyon bo‘ladi. garchi ular o‘zini qurshagan dunyoning ideal obrazlarini tasavvur qilib, shu obrazlarga ko‘ra, masalan, o‘z egalarini tanisalar-da, ularning miyasi ideal obrazlar bilan fikrlash amallari tarzidagi maxsus ishni bajarishga qodir emas. bu vazifani hal …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ong va bilish falsafasi (gnoseologiya)"

5 – mavzu: ong va bilish falsafasi (gnoseologiya). ma’ruza rejasi: 0. ongning mohiyati va vujudga kelishi. 0. ongning tarkibi va funksiyalari. 0. bilishning dialektik jarayoni. 0. gnoseologiyada haqiqat masalasi. haqiqat – bilish mezoni. 0. amaliyotning bilishdagi roli. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: bilish, gnoseologiya, empirizm, ratsionalizm, persepsiya, apersepsiya, gnoseologik optimizm, skeptitsizm, agnostitsizm, gnoseologik relyativizm, bilishda sub’ekt va ob’ekt, bilish – faoliyat, bilish darajalari, hissiy bilish, ratsionallik, tafakkur, tushuncha, mulohaza, aqliy xulosa, empirik bilim, ilmiy dalil, verifikatsiya, falsifikatsiya, kuzatish, eksperiment, nazariy bilim, ilmiy muammo, gipoteza, nazariya, tamoyillar, qonunlar, kategoriyalar, paradigma, intuitsiya, ijod, haqi...

This file contains 25 pages in DOCX format (152.2 KB). To download "ong va bilish falsafasi (gnoseologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: ong va bilish falsafasi (gnoseo… DOCX 25 pages Free download Telegram