avеsto - vatanimiz tarixini o‘rganishda muhim manba

DOCX 14 pages 147.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 147.9 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu : avеsto - vatanimiz tarixini o‘rganishda muhim manba. reja : 1. zardushtiylik ta’limoti, uning jahon sivilizatsiyasidagi o‘rni. 2. “avеsto” – zardushtiylikning muqaddas kitobi. 3. “avеsto” dagi geografik hududiy nomlar. 4. “avеsto” dagi ijtimoiy-iqtisodiy ma’lumotlar va siyosiy tarix. 5. zardushtiylikdagi diniy qarashlar. “еzgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal”. tayanch so‘zlar “avesto”, zardushtiylik, “avesto” tili, dyupperon, zaratushtra, yasna, yasht, visprat, videvdat, pourushasp, dugdova, kavi vishtasp, mouru, gava sug‘da, xvarizam, xarayva, bahdi, aryonam vayjo, vanxvi dat’yo, ranxa, xara, ushida, nmana, vis, zantu, daxiyu, axuramazda, mitra, kaviylar, kavi kavat, kavi usan, kavi xaosrov, axriman, karsharvar, yima, ezgulik, yovuzlik, nmanopati, vispati, daxiyupati, sastar, xanjamana, dafn marosimi, zardushtiylik ta’limoti, chinvot, mitra, sraosha, rashnu, adolat sudlash, “marhumlar podsholigi”, atar, “asha”, samimiy fikr, yaxshi so‘z, ahloq, huquqiy qoidalar, ahdnoma, “avesto” falsafasi. “avesto” tarixiy manba sifatida. “avesto” tili. “avesto”—zardushtiylik dinining muqaddas kitobi bo‘lib, shu dindagi xalqlarning qonunlari majmuidir. zamonamizgacha yetib kelgan “avesto” qismlari milodning iii–vii asrlarida tahrir qilingan. …

2 / 14

ular qadimgi qabilalarning og‘zaki ijodidir (qo‘shiqlar, afsonalar, dostonlar). “avesto” madhiyalari ilohlarga, tabiiy kuchlarga, quyosh, yulduzlarga va afsonaviy qahramonlarga bag‘ishlangan. asrlar davomida bu qo‘shiqlar og‘zaki ijod namunasi bo‘lib, diniy marosimlarda, bayramlarda ijro etilgan. “avesto” birinchi bo‘lib xviii asrda fransuz olimi anketil dyuperron tomonidan tarjima qilingan. uning qo‘lidagi “avesto” qo‘lyozmalari xiii asrga oid bo‘lgan. k. geldner, x. bartolome, v. v. struve, x. xumbax, ye.e. bertels, v. i. abaev, s.n.sokolov, v.a.livshis, i.m.oranskiy. i.s.braginskiy, i.m.steblin– kamenskiy va boshqa bir qancha olimlar “avesto” tilini o‘rganish bilan shug‘ullanganlar. bu olimlarning “avesto” matnlari tarjimalariga asoslangan mazkur manbaning o‘zbek tiliga tarjimalari vujudga keldi (a.mahkam, m.is’hoqov). avesto yodgorligi. xorazm. “avesto” va zaratushtra. 1755–1761 yillarda fransuz olimi anketil dyuperron hindistonning gujarat viloyatida eron zardushtiylarining avlodlari – parslarning urf-odatlari va diniy marosimlari bilan tanishib chiqqan. eng muhimi shundan iboratki, dyuperron parslarning diniy yozuvlarini o‘qishga muyassar bo‘lgan. “apastak” yoki “avesto”ning eng qadimgi, 1288 yilda ko‘chirilgan qo‘lyozma nus’hasi bizgacha saqlangan. dyuperron yurtiga qaytgandan …

3 / 14

r oldingi davrlarda yaratgan. ajablanarli tomoni shundaki, ilk o‘rta asrlarda “avesto” ko‘pchilikka tushunarsiz “o‘lik” tilga aylangan bo‘lsa ham zaratushtraning noma’lum so‘zlari va tushunchalari yasna kitobiga so‘zma–so‘z kiritishgan. albatta, “avesto” tahrirchilarini zaratushtra so‘zlari ma’nosini ayrim joylarda buzib, noto‘g‘ri ko‘rsatganlar. shuning uchun ham tadqiqotchilar gotalar so‘zlarini aniq o‘rganish juda ham qiyin jarayon deb hisoblaydilar. visprat 24 bobdan iborat bo‘lib, zardushtiylarning ayrim xudolariga bag‘ishlangan madhiyalardir. ular bayram va diniy marosimlarda ijro etilgan. yashtning 21 bobida yozuvsiz zamonlarga oid qadimiy qabilalarning tasavvurlari saqlangan. yasht kitobida afsonaviy qahramonlarga va ulug‘ xudolarga bag‘ishlangan madhiyalar to‘plangan. qadimgi qabilalar og‘zaki ijodi asosida yasht boblari paydo bo‘lgan. videvdat to‘liq saqlangan kitobdir, uning tarixiy sanasi yasna yoki yasht qismlariga nisbatan birmuncha yosh hisoblanadi. videvdat 22 ta bobdan iborat. “avesto” ma’lumotlarini o‘rganishga oid turli xil ilmiy adabiyotlar mavjud. “avesto”ning tarixiy to‘g‘riligi va tarixiy sanalari, zaratushtra faoliyati va zardushtiylik dinining vujudga kelishi muammosi bilan uzviy bog‘liqdir. bu muammo ko‘p yillardan beri olimlar …

4 / 14

odidan kelib chiqqan. zaratushtra otasi va onasining ismlari – pourushasp va dugdova edi. zaratushtra uylangan bo‘lib, ikkita qiz farzand ko‘rgan. zaratushtraning tug‘ilgan joyi va vatani haqida “avesto”da xech qanday ma’lumotlar yo‘q. shu manbaga ko‘ra, zaratushtraning diniy nasihatlari o‘z vatanida tarafdorlarini topmagan va mahalliy qohinlar unga qarshi chiqqan. shuning uchun ham yangi dinning asoschisi o‘z yurtidan qochishga majbur bo‘lgan. gotalarda zaratushtra bunday xabar qiladi: “qay tomonga, qaysi yurtga qochib qutulsam, meni jangchilardan va qohinlardan ajratib qo‘ydilar, jamoa meni quvnatmaydi, mamlakatlarning yovuz sardorlari meni qabul qilmaydilar”. beruniy asarida o‘z aksini topgan tarixiy rivoyatlarga ko‘ra zaratushtrani balx podshosi ya’ni, baqtriya hukmdori vishtasp o‘z yurtida qabul qilgan. vishtasp, uning xotini malika xutaosa va podsho oilasining boshqa vakillari–uzoq va yaqin qarindoshlari zaratushtra ta’limotiga juda ham qiziqkanlar va uning e’tiqodini qabul qilgan birinchi tarafdorlari deb hisoblanadilar. “avesto”da vishtasp “kavi” – podsho deb ataladi. sosoniylar davri an’analariga ko‘ra zaratushtraning tug‘ilgan yili makedoniyalik aleksandrgacha bo‘lgan 258 yil. bu …

5 / 14

yozuvlarida, rasmiy davlat buyruqlarida va e’lonlarida zaratushtra ismi tilga olinmagan. bundan tashqari, “avesto”ning yashtlari yoki gotalarida ahamoniylarning podsholari, harbiy yurishlari, yirik davlati va shaharlari haqida hech qanday ma’lumotlar saqlanmagan. shuningdek, “avesto”da g‘arbiy eron viloyatlarining nomlari, ikkidaryo oralig‘i, misr va kichik osiyo hududi umuman tilga olinmagan. “avesto” ma’lumotlariga asoslanib olimlar zaratushtra yashab o‘tgan davrni keng tarixiy sanalar bilan bog‘laydilar. shu jumladan, mil. avv. ii ming yillikning o‘rtalari va ohirlari (1500–1200, 1100 1000 yillar), mil. avv. i ming yillikning boshlari va birinchi yarmi (1000–900, 800–700–600 yillar) va boshqa turli xil sanalar keltiriladi. olimlar orasidagi ilmiy bahslar bu masalani aniq o‘rganish murakkab muammoga aylanganligidan dalolat beradi. “avesto”da zaratushtradan oldingi davrlarda keng hududda joylashgan, qadimgi zamonlarga oid jamiyatni tasvirlash vaziyatini hisobga olish lozim. shuning uchun zaratushtra mil. avv. ii ming yillikda yashagan deb faraz qilish biroz qiyin. yuqorida ko‘rsatilgan fikrlardan, zaratushtra yashab o‘tgan vaqt – bu mil. avv. vii—vi asrlar degan fikrni ilgari surish …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "avеsto - vatanimiz tarixini o‘rganishda muhim manba"

mavzu : avеsto - vatanimiz tarixini o‘rganishda muhim manba. reja : 1. zardushtiylik ta’limoti, uning jahon sivilizatsiyasidagi o‘rni. 2. “avеsto” – zardushtiylikning muqaddas kitobi. 3. “avеsto” dagi geografik hududiy nomlar. 4. “avеsto” dagi ijtimoiy-iqtisodiy ma’lumotlar va siyosiy tarix. 5. zardushtiylikdagi diniy qarashlar. “еzgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal”. tayanch so‘zlar “avesto”, zardushtiylik, “avesto” tili, dyupperon, zaratushtra, yasna, yasht, visprat, videvdat, pourushasp, dugdova, kavi vishtasp, mouru, gava sug‘da, xvarizam, xarayva, bahdi, aryonam vayjo, vanxvi dat’yo, ranxa, xara, ushida, nmana, vis, zantu, daxiyu, axuramazda, mitra, kaviylar, kavi kavat, kavi usan, kavi xaosrov, axriman, karsharvar, yima, ezgulik, yovuzlik, nmanopati, vispati, daxiyupati, sastar, xanjamana...

This file contains 14 pages in DOCX format (147.9 KB). To download "avеsto - vatanimiz tarixini o‘rganishda muhim manba", click the Telegram button on the left.

Tags: avеsto - vatanimiz tarixini o‘r… DOCX 14 pages Free download Telegram