марказий осиё мутафаккирлари ижодида гносеология масалар

DOC 132,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1502523629_68774.doc марказий осиё мутафаккирлари ижодида гносеология масалар режа: 1. марказий осиёда билиш назариясининг ўзига хос хусусиятлари. 2. сўфизм гносеологияси 3. баҳоуддин нақшбанд. марказий осиёда билиш назариясининг ўзига хос хусусиятлари. марказий осиё – цивилизациянинг қадимги ўчоқларидан бири. viii-ix асрларда марказий осиё араб халифалиги таркибига кирган. бу даврда халифалик марказлари – бағдод ва дамашқда маданият ва фан равнақ топди. халифалар ал-мансур (754-776), ҳорун ар-рашид (786-809), маъмун (813-833) ҳукмронлиги даврида ҳинд ва юнон адабиётларидан қилинган таржималарга қизиқиш айниқса кучайди, аристотель, гален, гиппократ, архимед, евклид каби юнон файласуфларининг илмий мероси ўрганилди. ix аср бошида бағдодда «дор ул ҳикмат» - «билим уйи» ташкил этилди. бу даргоҳда халифаликнинг турли шаҳарларидан таклиф қилинган олимлар астрономия, тиббиёт, тарих, география, кимё, фалсафа ва бошқа фанларни синчиклаб ўргандилар. ix асрлар бошланган араб истилосига қарши кураш мустақил давлат қуриш ва халифаликка қарамликдан халос бўлиш учун курашга айланди. натижада марказий осиё мўғуллар истилосини бошдан кечирди ва унга қарши кураш жараёнида xiii аср …

аниш, табиий-фалсафий ва ижтимоий фанларни ривожлантириш; 2. табиатни ўрганиш, табиий-илмий билимларни, оқилоналикка таяниб ривожлантириш, ақлнинг кучига ишониш, асосий эътиборни ҳақиқатни билишга қаратиш, ҳақиқатни инсон билимининг негизи деб билиш; 3. инсонга хос табиий, бадиий, маънавий фазилатларини юксалтириш, инсонпарварликни улуғлаш, баркамол авлодни тарбиялашда олий маънавий қонунларга риоя қилиш. 4. универсализм – борлиқ ва ижтимоий ҳаётнинг барча муаммоларига қизиқиш бу давр маданиятининг муҳим жиҳатларидир. бу давр маданияти умуминсоний қадриятларнинг ривожланишига хизмат қилган. савдо-сотиқнинг ривожланиши, иқтисодий алоқаларнинг кенгайиши, халифаликнинг турли вилоятлари ўртасида маданий қадриятлар алмашинуви ва унинг бошқа мамлакатлар билан алоқаларининг кучайиши, табиий ва маданий бойликлар, турли халқларнинг анъаналари, тили ва тарихини ўрганиш билишнинг энг тўғри йўллари ва усулларини яратиш, билиш жараёнининг бутун аппаратини такомиллаштиришга бўлган эҳтиёжни кучайтирди. фаннинг оптика, математика, астрономия каби тармоқларининг жадал ривожланиши табиатни чуқур ўрганиш ва тадқиқот методларини кенгайтиришга имконият яратди. абу наср форобий – «шарқ арастуси» юксак унвонига сазовор бўлган ўз даврининг буюк мутафаккирларидан бири. аристотель ёки арастуни шарқда …

анни ўрганади. форобий «фан ва санъатнинг ўзига хос хусусиятлари» асарида табиатни билишнинг узлуксизлигини, билиш – бу билишдан билимга, сабабни билишдан оқибатни билишга, ҳодисани билишдан моҳиятни билишга элтувчи йўл эканлигини қайд этади. форобий фикрича, инсон пайдо бўлганидан сўнг аввало «озиқлантирувчи куч» пайдо бўлади, унинг ёрдамида озиқланиш жараёни юз беради. сўнгра сезги органлари пайдо бўлади, улар инсонга сезиш, тасаввур қилиш қобилият ва хотирани беради. шундан кейингина инсон «орзу кучи» ёрдамида билим ва ҳунарларни ўзлаштиради, фойдали нарсаларни фойдасиз нарсалардан фарқлайди, ўз хулқ-атворини тартибга солади. форобий инсоннинг барча кучлари маълум сезги органлари билан моддий сабаб орқали боғланади, бу кучларнинг бирортаси ҳам моддий сабабсиз мавжуд бўла олмайди2, деб ҳисоблайди. форобий инсон руҳининг бир танадан бошқа танага ўтишини қатъиян рад этади ва руҳ ҳам, тана каби субстанцияларнинг индивидуал бирлигидан иборат, деб ҳисоблайди. унинг фикри ноизчил бўлган. бундай ноизчиллик аристотелнинг билиш назариясида ҳам кузатилади. форобий билишнинг икки шакли – ҳиссий ва оқилона билишни фарқлайди. инсонни ташқи дунё …

сифатида инсон ва биринчи сабаб ўртасида боғловчи бўғин бўлиб хизмат қилади, биринчи сабаб эса, ўз навбатида, ақлга бевосита таъсир кўрсатади. ҳаракатланувчи ақл жон билан руҳ орқали боғланади, жон инсон танасидан ўрин олади, шундай қилиб, нодунёвий ҳаёт жиҳатлари инсонга ўтади ва пировардида инсон моҳияти, билимлари – унинг ақли боқийлик хусусиятини касб этади. форобий фикрича, сезгилар тартибга эга бўлганидек, ақлнинг ҳам ўз тегишли тартиби мавжуддир . биринчи метод табиий фанлар (физика)га, иккинчиси – математикага мос тушади. иккала методдан ҳам фақат фанда нарса ва ҳодисанинг у ёки бу жиҳатини теранроқ тушуниш мақсадида фойдаланилади. аристотелга эргашиб форобий ҳам айрим нарсалар бирламчи, мавжуд тушунчалар ва ғоялар – иккиламчидир ва улар ақлда муайян нарсаларнинг мавҳумлашиши натижасида пайдо бўлади, деб ҳисоблайди. форобийнинг бу ғоялари универсалиялар ва умумий тушунчалар ҳақидаги қарашларида янада аниқроқ намоён бўлади. универсалиялар мавжуд бўлгани учун ҳам умумий тушунчалар мавжуддир, деб ҳисоблайди буюк мутафаккир . билиш босқичлари ўртасидаги фарқларни тушуниш форобийга билиш йўллари тўғрисида мулоҳаза …

ҳақидаги масала ундан воз кечиш маъносида ечилгандир. эндиликда масала фақат билиш доирасида нима биринчи бўлиши ва ундан кейин нималар англаб етилиши лозимлиги ҳақида бўлиши мумкин. энди табиатга мувофиқ йўл эмас, балки билишга мувофиқ йўл талаб этилади. билиш фикрнинг муайян мазмунидан кўра мавхум мазмунини англаб етиши осонроқдир» . бинобарин, билиш масаласи борлиқнинг қайси жиҳати билувчи субъектнинг объекти ҳисобланишидан келиб чиқиб ҳал қилинади. форобий ғоялари нафақат шарқ фанининг, балки ғарб ижтимоийфалсафий тафаккурининг ривожида ҳам муҳим рол ўйнади. абу райҳон беруний, табиат ва унинг объектив қонунлари мавжудлигига шубҳа қилмаган. у табиат муттасил ўзгариш ва ривожланишда бўлади, материя нарсалар шаклини ўзи яратади ва ўзгартиради, жон (тафаккур, маънавий ҳодисалар) тананинг муҳим хоссасидир, деб таъкидлаган. маълумки, тажриба, эксперимент борлиқни билиш усулларидан бири ҳисобланади. беруний шундай деб ёзади: «мендаги иштибоҳни фақат тажриба ва такрорий синов бартараф этиши мумкин, ...сўзловчиларнинг якдиллигига қарамай, бунинг ҳақиқийлиги тажрибада ўз тасдиғини топмаган» . тадқиқотчилар фикрига кўра, «берунийни етарли асос билан ўрта аср …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "марказий осиё мутафаккирлари ижодида гносеология масалар"

1502523629_68774.doc марказий осиё мутафаккирлари ижодида гносеология масалар режа: 1. марказий осиёда билиш назариясининг ўзига хос хусусиятлари. 2. сўфизм гносеологияси 3. баҳоуддин нақшбанд. марказий осиёда билиш назариясининг ўзига хос хусусиятлари. марказий осиё – цивилизациянинг қадимги ўчоқларидан бири. viii-ix асрларда марказий осиё араб халифалиги таркибига кирган. бу даврда халифалик марказлари – бағдод ва дамашқда маданият ва фан равнақ топди. халифалар ал-мансур (754-776), ҳорун ар-рашид (786-809), маъмун (813-833) ҳукмронлиги даврида ҳинд ва юнон адабиётларидан қилинган таржималарга қизиқиш айниқса кучайди, аристотель, гален, гиппократ, архимед, евклид каби юнон файласуфларининг илмий мероси ўрганилди. ix аср бошида бағдодда «дор ул ҳикмат» - «билим уйи» ташкил этилди. бу дарг...

Формат DOC, 132,5 КБ. Чтобы скачать "марказий осиё мутафаккирлари ижодида гносеология масалар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: марказий осиё мутафаккирлари иж… DOC Бесплатная загрузка Telegram