ilmiy tadqiqot va ijod tizimida dalil (fakt)

DOC 87.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443692875_61407.doc ilmiy tadqiqot va ijod tizimida dalil (fakt) reja: 1. dalil falsafiy kategoriya sifatida. dalil turlari. 2. dalilning ilmiy tadqiqotdagi o‘rni va ahamiyati 3. dalil sub’yekt va ob’yektning faollig natijasi sifatida dalil falsafiy kategoriya sifatida. dalil turlari. ilmiy ijodda dalillar o‘ta muhimdir. dalil bu - fakt ma’nosida ishlatiladi. biz bu mavzuni yoritar ekanmiz, fakt so‘zini dalil deb qabul qildik. dalil bu - haqiqatni tasdiqlovchi, inkor etib bo‘lmaydigan narsa va hodisalar haqidagi bilimlar majmuasi. dalilning asosan ikkita xususiyati bor: 1. hayotiy bo‘lgan real voqealar, xususiyatlar, munosabatlar, aloqadorliklar, o‘zgarishlar, jarayonlarni o‘zida ifoda etadi. 2. haqiqatni isbotlovchi fikrlarning to‘laqonliligini, inkor etib bo‘lmasligini, reallikka mosligini qaror toptiradi. tevarak atrofdagi barcha narsa va hodisalarning mavjudligi, barqarorligi, hodisalarga munosabat kabi jarayonlar dalillarga suyangan holda tahlil qilinadi, mushohada qilinadi. (aslida esa dalil bo‘lishi yoki bo‘lmasligi mumkin). bu ob’yektga nisbatan shunday xarakterda bo‘ladi. sababi, shunday narsa va hodisalar borki, ular dalil va isbotni talab qilmaydi. demak, ana shu …

lar. bizningcha, bunday qarash yetarli emas. bu kategoriyalar o‘zaro yaqin bo‘lsalarda, ular turlicha vazifalarni bajaradilar. avvalo, haqiqat tushunchasi dalil tushunchasiga nisbatan keng ma’nodagi tushuncha bo‘lib, u nisbiy yoki mutlaq xarakterga ega. haqiqatning nisbiyligini qo‘shimcha dalillar bilan to‘ldirish mumkin va hokazo. haqiqatlar dalillarning yig‘indisidir. shunday ekan, dalil bu voqelik haqidagi ob’yektiv holda olingan va isbotlangan, o‘zgarmaydigan haqiqiy bilimdir. dalilning turlari quyidagilar: 1. haqiqiy dalil; 2. yolg‘on dalil; 3. to‘liq dalil; 4. to‘liq bo‘lmagan dalil; 5. taxminiy dalil; 6. isbotlanmaydigan dalil; 7. isbotlangan dalil; 8. ilmiy dalil va boshqalar. dalil turlari voqelikdagi narsa va hodisalarning xarakteridan kelib chiqadi. dalil alohida-alohida olingan narsa va hodisalarni o‘zida aks ettiradi. umumiy dalil bo‘lishi mumkin emas. dalil – konkret-aniqdir. masalan, haqiqiy dalilda ob’yekt to‘g‘risida to‘la tavsif mujassamdir. bu tavsif haqiqatga zid kelmasdan, balki qonun va qonuniyatlar asosida vujudga kelgan. yolg‘on dalil esa buning aksi bo‘lib, qonunlar va qonuniyatga mos emasdir. u faqat insonning tafakkurida aks etadi, …

‘lmagan dalilni to‘liq dalil bo‘lgunicha ko‘maklashadi. qo‘shimcha dalillar ilmiy ijodda katta ahamiyatga egadir. ilmiy ijodda shunday dalillar borki, ularni qayta isbotlashga to‘g‘ri keladi. chunki davr o‘tishi bilan har qanday dalil qayta isbotlanishini talab etadi. bu holat ayniqsa, ilmiy kashfiyotlarda ko‘proq ko‘zga tashlanadi. isbotlangan dalillar ammaliyotda to‘g‘ridan-to‘g‘ri foydalaniladi. ilmiy ijod ilmiy dalillar negizida ish yuritadi, faoliyat ko‘rsatadi. ilmiy ijodda dalillarga erishish og‘ir va mashaqqatli mehnatni talab etadi. vaqt va sabrlilikni istaydi. dalillarni qo‘lga kiritish bevosita va bilvosita bo‘lishi mumkin. ikkala jarayon ham zaruriy holatdir. bevosita dalillarni qo‘lga kiritishda narsa va hodisaning o‘z holati, taraqqiyoti, rivojlanishi kifoya qiladi. bilvosita dalillarni qo‘lga kiritish ma’lum shart-sharoitlar, qo‘shimcha ashyolar, texnik vositalar, ko‘rgazmali qurollarni talab etadi. izlanuvchi ijodkor bunga ruhiy va amaliy jihatdan tayyor turishi kerak. demak, dalillarni qo‘lga kiritish sub’yektiv va ob’yektiv shart-sharoitlarga bog‘liqdir. dalil insonning bilim doirasini kengaytiradi. bilim insonning ajralmas qismidir. moddiy olam oddiy bilim osti bo‘lgan cheksiz, rang-barang narsa va hodisalarning yig‘indisidan …

ini tekshirish, aniqlash dalillar yordamida amalga oshadi. farazlarning hayotiyligini tasdiqlash yoki inkor qilish voqelikning xarakteriga qarab tajriba yoki kuzatish, modellashtirish, mantiqiy yondashishlar orqali amalga oshiriladi. har bir tadqiqot, ma’lumki, farazlarni o‘rtaga tashlash bilan boshlanadi. bu farazlar tadqiqot negizini tashkil etsa-da, dalilga muhtoj. ana shu dalil orqali tadqiqot natijasi ko‘rinadi. ta’kidlash lozimki, nazariyalar ham dalillar yordamida o‘rtaga qo‘yiladi va o‘z navbatida isbotlanadi. nazariyalar dalilsiz, dalillar nazariyasiz bo‘lishi mumkin emas. aks holda nazariyalar inson miyasidagi mulohazalardan iborat bo‘lib qolaveradi. dalilning ilmiy tadqiqotdagi o‘rni va ahamiyati jamiyatdagi ba’zi muaamolarni ayrim ijtimoiy gumanitar fanlarda, dalillar orqali tasdiqlab bo‘lmasa-da, ular mantiqiy dalillarga asoslanadi. mantiqiy dalillar haqiqatga yaqin dalillardir. masalan, o‘zbekiston respublikasi prezidenti i.a.karimov mafkuramiz haqida fikr yuritganida quyidagi muhim jarayonlarni ta’kidlaydi: “... jamiyatimiz mafkurasi, odamlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning ma’no-mazmunini belgilab beradi. endigi eng dolzarb vazifamiz – bu jarayonlarning ilmiy-nazariy asoslarini, ularning yangi-yangi qirralarini mukammal ochib berish, o‘quvchilarimiz, talabalarimizga, keng jamoatchilikka sodda, lo‘nda qilib tushuntirib berish …

sh dolzarbdir. tasdiqdan o‘tkazib hayotga tatbiq etish mumkin bo‘lmagan jamiyat taraqqiyotini faqat izchil tushuntirish, ularning haqiqat ekanligini targ‘ib qilish yo‘li bilan hayotiyligini ta’minlash mumkin. tushuntirish natijasida har bir inson o‘zi yashayotgan jamiyat yoki davlatning maqsadini teran anglaydi va uni amalga oshirishga harakat qiladi. ilmiy tadqiqotda dalil to‘plash bir qancha usullar orqali amalga oshiriladi. bu usullarga: kuzatish, tajriba o‘tkazish, qiyoslash, analiz va sintez qilish, umumlashtirish, formallashtirish, bahs qilish va boshqalar kiradi. ana shu usullar orqali dalillar to‘planganda ob’yekt ob’yektiv holda tavsiflanadi. ob’yektiv holda to‘plangan dalil ilmiy ijodda yuqori baholanadi. ilmiy bilimda yoki ilmiy tadqiqotda dalilning quyidagi vazifalarini e’tiborga olish lozim: 1. oldingi bilimlar asosida yangi bilimlarni hosil qilish; 2. narsa va hodisalar taraqqiyotini to‘g‘ri aks ettirish; 3. ob’yektlarning faoliyatini to‘g‘ri tavsiflash uchun asos shart ekanligini hisobga olish; 4. ob’yektiv voqelikni to‘g‘ri tushuntirishdagi ishtirokini e’tirof etish va boshqalar. ilmiy ijodda yuqorida ta’kidlangan dalil turlari ishtirok etishi mumkin. albatta, ularning barchasi haqida tadqiqotchi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy tadqiqot va ijod tizimida dalil (fakt)"

1443692875_61407.doc ilmiy tadqiqot va ijod tizimida dalil (fakt) reja: 1. dalil falsafiy kategoriya sifatida. dalil turlari. 2. dalilning ilmiy tadqiqotdagi o‘rni va ahamiyati 3. dalil sub’yekt va ob’yektning faollig natijasi sifatida dalil falsafiy kategoriya sifatida. dalil turlari. ilmiy ijodda dalillar o‘ta muhimdir. dalil bu - fakt ma’nosida ishlatiladi. biz bu mavzuni yoritar ekanmiz, fakt so‘zini dalil deb qabul qildik. dalil bu - haqiqatni tasdiqlovchi, inkor etib bo‘lmaydigan narsa va hodisalar haqidagi bilimlar majmuasi. dalilning asosan ikkita xususiyati bor: 1. hayotiy bo‘lgan real voqealar, xususiyatlar, munosabatlar, aloqadorliklar, o‘zgarishlar, jarayonlarni o‘zida ifoda etadi. 2. haqiqatni isbotlovchi fikrlarning to‘laqonliligini, inkor etib bo‘lmasligini, reallikka moslig...

DOC format, 87.5 KB. To download "ilmiy tadqiqot va ijod tizimida dalil (fakt)", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy tadqiqot va ijod tizimida… DOC Free download Telegram