ilmiy prognoz (analiz) qilish

DOCX 10 стр. 36,6 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 36,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

mavzu:51.ilmiy prognoz (analiz) qilish ijodiy jarayon sifatida: ilmiy fantastika bilan real ilmiy bashoratning o‘zaro aloqasi va o‘zaro bog‘liqligi. reja: 1.ilmiy fantastika bilan real ilmiy bashorat. 2.ilmiy fantastika bilan real ilmiy va o‘zaro aloqasi. ilmiy fantastika bilan real ilmiy bashorat. ilmiy ijodda induksiya va deduksiya usullaridan ham foydalaniladi. induksiya - juz’iylikdan umumiylikka qarab borish jarayonini o‘zida mujassamlashtirgan tushuncha. induksiya ijod sohasida ham amal qiladi. unda ob’yekt haqida xulosa chiqariladi. induktiv xulosa chiqarishda bilimning xususiy muhokamalaridan umumiy qoidalariga qarab harakat qilinadi. to‘liq va noto‘liq induksiya mavjud bo‘lib, to‘liq induksiyada bir turkumdagi ob’yektlar haqida umuman shu turkumdagi ob’yektlarning hammasini qamrab olish asosida xulosa hosil qilinadi. noto‘liq induksiyada esa ob’yektlarning ba’zilarini qarab chiqishga asoslanib xulosalar chiqariladi, ya’ni bunda ob’yektning asosiy belgilari, aloqa va munosabatlari tahlil qilinib xulosalar olinadi. to‘liq induksiya amaliyotda kamroq qo‘llanilsa, noto‘liq induksiya kengroq foydalaniladi. ammo noto‘liq induksiyada to‘la ma’lumot olib bo‘lmaydi. shu sababli ikkala jihatni bir-biridan ajratib bo‘lmaydi. ushbu usullarni fan …

2 / 10

aniqroq aytilganda deduktiv xulosa hukmlar yig‘indisidan iboratdir. ushbu uslub bilimning ma’lum sohasida dalilli ashyoni to‘plangandan so‘ng mazkur materialni (ashyoni) chuqurroq o‘rganish, uni tizimlashtirish, butun natijalarini jiddiy sur’atda xulosa qilib chiqarish va shu kabi vazifalarni bajarish maqsadida qo‘llaniladi. endilikda deduktiv uslub turli shakllarda, asosan aksiomatik, gipoteza-deduktiv usullar shaklida qo‘llaniladi. mavjud dalilli ashyodan deduktiv nazariyalar yaratiladi. nazariya chiqarishda boshlang‘ich qoidalar majmui tanlab olinadi va ulardan fan qonun-qoidalaridan foydalanish yo‘li bilan qolgan butun bilim xulosa qilib chiqariladi. xx asrning boshlarigacha deduksiya yordami bilan matematika va mantiq nazariyalari tuzilgan bo‘lsa, hozirgi paytda fizika, biologiya, lingvistika, sotsiologiya, pedagogika, psixologiya, iqtisodiyot va boshqa fanlarning nazariyalari ham ishlab chiqilishi uchun qo‘llanilishiga harakat qilinmoqda. xususiy xulosalardan umumiy xulosalarga o‘tish abstraksiyasiz bo‘lmaydi. umumiy qonunlardan foydalanish uchun esa abstraksiyadan aniq bo‘lgan holatga o‘tish lozim. umumiy fikrdan, qonundan xususiy qonunlarni mantiqiy ravishda keltirib chiqarish, kashf etish, ijod qilish deduksiyaning asosiy vazifasidir. o‘z vaqtida buyuk alloma al- xorazmiy har xil xususiy hollardan …

3 / 10

oni insonlarning nazariy, amaliy faoliyatlaridan kelib chiqqan va takomillasha borgan. insonlar o‘z tafakkuri orqali turli sohalarni analiz va sintez qilib keyinchalik kundalik ehtiyojidan olingan natijalarni hayotga tatbiq etganlar. avval butunni qismlarga ajratib, so‘ng bu qismlarni bir-biriga qo‘shib butunni yaratganlar. qismlar avval alohida – alohida bo‘laklarga bo‘linib o‘rganiladi va xulosalar chiqariladi. bu xulosalar butun uchun sintezdir. ilmiy ijodda analizning o‘zi yakka holda natija bermaydi. shu sababli sintezga murojaat qilinadi. o‘z navbatida sintez ham shunday tavsifga egadir. murakkab tizimli ob’yekt o‘z bo‘laklari yig‘indisidan iborat bo‘lmaganda uni tafakkurda o‘zaro aloqadorlikni to‘laligicha qaytadan hosil qilish uchun sintezdan foydalaniladi. demak, sintez va analiz uslublari biri ikkinchisini taqozo etadi. aynan sintez yo‘li bilan inson o‘z tafakkuri orqali ko‘plab aniqliklar va munosabatlarni aniqlaydi, yaxlitlikni keltirib chiqaradi. sintez butunlikni ta’minlaydi. analiz va sintez ijodning atigi bir-birini to‘ldiruvchi, bir-biri ketidan boruvchi tor jarayoni emas. analiz va sintez ijodning har bir bosqichida ob’yekt aloqadorligini ham ifodalaydi. analiz sintezsiz samarasizdir. binobarin, …

4 / 10

yakka-yakka analiz qilish lozim. bu holatlar tafakkur orqali amalga oshadi. zero, tafakkur ijod jarayonining o‘zagidir. analiz va sintez qotib qolgan jarayonlar emas. ular ta’sirida ham yangi fikrlar ijod namunalari kelib chiqadi. masalan: fan taraqqiyotini analiz qilish natijasida yangi fanlar paydo bo‘ladi va rivojlanadi. ular esa falsafiy sintez qilinadi. murakkab tizimlarni birdaniga bilib bo‘lmaydi. ularni tashkil qilgan birlashmalar alohida-alohida o‘rganilib, so‘ng butunligicha ham o‘rganiladi. ilmiy ijod qiyoslash usulidan ham foydalanishni taqozo etadi. qiyoslash tadqiq qilinayotgan narsa va hodisalar o‘rtasidagi o‘xshashlik va tafovutlarni bilishga, ularning aloqa va munosabatlarini aniqlashga yordam beradigan bilish usulidir. qiyoslashning ikki turi mavjud: 1. aloqador bo‘lmagan ob’yektlarni qiyoslash; 2. aloqador bo‘lgan ob’yektlarni qiyoslash. ushbu usullar yordamida tadqiqotchi o‘z tadqiqoti jarayonida yangi xulosa va mulohazalarni beradi. yangi ilmga ega bo‘ladi. bu uslub analiz uslubi bilan aloqa va munosabatdadir. ular biri ikkinchisini to‘ldirishga yordam beradi. ilmiy ijodda abstraksiyadan ham foydalaniladi. abstraksiya deb, ko‘p qirrali ob’yektlarning har birini yakka-yakka holda emas, …

5 / 10

n uzoqlashib, chetlab o‘tish namoyon bo‘lsa-da, aslida ularning mohiyati mazmuniga kirib borishiga sharoit yaratiladi. abstraksiya har xil qo‘shimcha ta’sirlardan yiroqlashgan holda, ob’yektlarning asosiy muhim xususiyatlarini ajratib olib, sof holda qarab chiqish va shunga asosan ularning rivojlanish qonuniyatlarini aniqlash imkonini beradi. insonlarning amaliy faoliyati qanchalik murakkablashib borgani sari, ularning abstraksiyalash qobiliyatlari ham taraqqiy etib, takomillashib boradi. amaliy ehtiyojlar oxir oqibatda turli fanlar bilan birga abstraksiyalarni vujudga keltirib, ob’yektlarning ko‘plab xususiyatlaridan qaysi birini ajratib ko‘rsatishini aniqlab beradi. binobarin, jonli mushohadadan nazariy jihatlarga o‘tish aniqlikdan abstraksiyaga o‘tish demakdir. ijod bu bilan oxiriga yetmaydi, albatta. aniqlikdan abstraktlikka o‘tish ham zarur. demak, abstraksiya insonning, ijodkorning ongi tafakkuri bilan bog‘langan. insonsiz abstraksiya, abstraksiyasiz inson bo‘lishi mumkin emas. takidlaganimizdek, abstraktlashtirish ob’yektlarni mukammal bilishda fikriy jihatdan ko‘maklashadi. masalan: iqtisodiy nazariya ham turli tushuncha va qonunlardan tashkil topadi. bozor, pul, qiymat, tovar, ishlab chiqarish usuli, bozor munosabati, qo‘shimcha qiymat, raqobat, daromad, ishlab chiqaruvchi kuchlar, ishlab chiqarish munosabatlari kabi tushunchalar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilmiy prognoz (analiz) qilish"

mavzu:51.ilmiy prognoz (analiz) qilish ijodiy jarayon sifatida: ilmiy fantastika bilan real ilmiy bashoratning o‘zaro aloqasi va o‘zaro bog‘liqligi. reja: 1.ilmiy fantastika bilan real ilmiy bashorat. 2.ilmiy fantastika bilan real ilmiy va o‘zaro aloqasi. ilmiy fantastika bilan real ilmiy bashorat. ilmiy ijodda induksiya va deduksiya usullaridan ham foydalaniladi. induksiya - juz’iylikdan umumiylikka qarab borish jarayonini o‘zida mujassamlashtirgan tushuncha. induksiya ijod sohasida ham amal qiladi. unda ob’yekt haqida xulosa chiqariladi. induktiv xulosa chiqarishda bilimning xususiy muhokamalaridan umumiy qoidalariga qarab harakat qilinadi. to‘liq va noto‘liq induksiya mavjud bo‘lib, to‘liq induksiyada bir turkumdagi ob’yektlar haqida umuman shu turkumdagi ob’yektlarning hammasini qamrab...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (36,6 КБ). Чтобы скачать "ilmiy prognoz (analiz) qilish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilmiy prognoz (analiz) qilish DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram