tajriba ijod jarayonidagi dalillash usuli sifatida. iqtisodiyotda tajriba

DOC 99,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443690549_61396.doc tajriba ijod jarayonidagi dalillash usuli sifatida. iqtisodiyotda tajriba reja: 1. tajriba - bilish usuli. tajribaning bilish va ijoddagi o‘rni 2. tajribaning turlari 3. tajribaning iqtisodiy bilish va ijoddagi o‘rni tajriba - bilish usuli. tajribaning bilish va ijoddagi o‘rni eksperiment so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib, uning tarjimasi sinov, tajriba, isbot degan ma’nolarni anglatadi. shu sababli, biz ba’zi adabiyotlardagi chalkashliklarni e’tiborga olib, eksperiment so‘zini aynan tarjimasi «tajriba» so‘zidan foydalanamiz. sababi ko‘pgina mualliflar «tajriba» bilan «eksperiment» so‘zi mohiyatini alohida-alohida tushuntirishga harakat qilib, so‘zning tarjimasini buzib talqin qiladilar. bu esa tushunchaning mazmun va mohiyatini aniqroq tasavvur qilishni qiyinlashtiradi. tajriba bu – narsa va hodisalarning mohiyatini ochish sharoitida qaytadan hosil qilish va kuzatishga imkon beradigan jarayondir. tajribada narsa va hodisalarning xilma-xil sharoitlarda tadqiq qilish, uni ayni bir holatda va boshqa turli holatlarda istagancha takrorlash, ayrim bo‘laklarga bo‘lish mumkin. ba’zi ilmiy ijodda aynan bu jarayon amalga oshirilmasa, natija olish murakkab kechadi. demak, tajribaning xususiyati ham …

umuman, tajriba haqida, uning mohiyatini tushuntirish uchun turli falsafiy oqimlar paydo bo‘lgan. empirizm, ratsionalizm, irratsionalizm shular jumlasidandir. empirizm oqimi vakillarining fikricha, faqat tajribaga asoslangan, sezgilar bergan bilimgina ob’yektiv olam narsa va hodisalari haqida to‘g‘ri ta’savvur beradi. ratsionalistlarning fikricha, haqiqiy bilish va ijodning yagona manbai - inson aqli, nazariy tafakkuridir. bularning takidlashicha, haqiqatni bilishda sezgi ma’lumotlariga aslo asoslanmaslik kerak. sezgilar voqelikdagi narsa va hodisalarning mazmun va mohiyatini buzib ko‘rsatadi. voqelik haqida yolg‘on tasavvurlarni paydo qiladi. ko‘rinib turibdiki, bu ikkala oqim bilish jarayonidagi mazkur muhim talablarni alohida-alohida bo‘rttirib talqin qiladi. aslida esa izlanishda, bilish jarayonidagi ular bahs yuritishayotgan ikkala yo‘nalishni ham unutmaslik lozim. tajriba jarayonida ikkala jarayon ham muhimdir. ularni bir-biridan ajratish mumkin emas. yuqorida ta’kidlanganidek, empirizm deb ataluvchi oqim, ijod jarayonining mohiyatini tajriba doirasi bilan cheklab qo‘yadilar va sezgilar faoliyatini mubolag‘alashtiradilar-da aql-farosatni kamsitadilar. ratsionalistlar esa aksincha, tafakkur rolini bo‘rttirib, sezgilarning ijod jarayonidagi ahamiyatini kamaytiradilar. holbuki, ijodda tajriba, kuzatish faol ishtirok etishini …

fayzullayev o‘zining «falsafa va fanlar metodalogiyasi» asarida quyidagi mulohazalarni bildiradi: “al-farg‘oniy ham olamdagi voqealarni o‘rganishni kuzatishdan boshlagan: 1) nil daryosida oqayotgan suvning hajmi, tezligi va balandligini kuzatib nil o‘lchagich asbobini ixtiro qilgan. bu ilmiy natija misr davlati va xalqiga ancha iqtisodiy yordam berdi. qishloq xo‘jaligi ahli al-farg‘oniyning o‘zi tuzgan yil kalendarida bu o‘lchagich ko‘rsatmalariga amal qilib, ko‘p ishlar rejalashtirildi. davlat soliq tizimini joriy etish ancha osonlashdi. dehqonlar soliqni kamroq to‘laydigan bo‘ldi; 2) quyosh va yer harakatlari munosabatlarini kuzatish natijasida yer shari sirtidagi geografik kenglama va uzunlama koordinatalariga qarab, ularni kuzatib, yoz, kuz, qish, bahor fasllari va quyosh ko‘rinishlari qonuniyatini aniqlagan. abu nasr forobiy yer yuzidagi davlatlar xususiyatlarini o‘rganib, kuzatib, adolatli davlat yaratish masalasini ko‘targan, ptolemey tizimida kuzatishdan shakllangan nazariyaga o‘tishda yangi fikrlar aytgan, geometrik algebraga asos solgan. forobiyning fikricha, kuzatish asbob-uskunalar orqali amalga oshiriladi. asbob esa, tabiiy va sun’iy bo‘lishi mumkin. tabiiylari ko‘z, quloq, sezgi organlari, sun’iylari - odam yasaydigan …

, yumshoq, hid, tovushlarni payqaydi. sezish o‘zgaruvchanlikni, tafakkur o‘zgarmas bog‘lanishlarni belgilab beradi. sezish aksidensiyalarini, tafakkur substansiyani bilishda xizmat qiladi. nimaniki bilmoqchi bo‘lsak, bilingani yordamida amalga oshadi, deydi ibn sino. ibn sino ta’kidlaydiki, odam sezgi organlari o‘zlarini kuzata olmaydilar, masalan, ko‘z o‘zini kuzatmaydi (bu, albatta oyna ixtiro etilguncha). u boshqa narsalarni ko‘rish vositasidir. kasalni davolash kuzatishdan boshlanadi, deydi ibn sino. diagnostika shunga bog‘liq. kasallarning mijozlarini surishtirib, shu asosida davolashga o‘tish sharq tibbiyotining asosiy tamoyillardan bo‘lgan. shu asosida ibn sino xirurgiya, terapiya, nerv tizimi, ichki kasalliklar tibbiyotning boshqa sohalaridagi kashfiyotlarni ro‘yobga chiqarishga muyassar bo‘ldi. nihoyat, ibn sino kasallik va uni tuzatish sohasidagi ilmiy fikrlarini qonun darajasiga ko‘tardi. darhaqiqat, uning 10 jildlik kitobining nomi ham «meditsina qonuniyati» deb ataladi. ulug‘bek jahonda teleskopgacha bo‘lgan astronomiyaning buyuk olimi, ko‘p nazariy kashfiyotlar qilgan. gap shundaki, ularning hammasi ilmiy kuzatishdan, ilmiy eksperimentdan boshlangan. kuzatish deganda, oddiy ko‘z bilan yoki mikroskop va texnika bilan tabiiy yoki jamoa jarayonlarini …

ini kuzatish uchun observatoriya qurish zarurligini payqab, uning konstruksiyasini fikran eksperiment yordamida aniqladi, osmon meridiani va quyosh ekliptikasi o‘rinlarini aniqladi, koordinata sistemasi barcha elementlarini fikran va amalda o‘rnatdi. observatoriya ishga tushdi. kuzatish ob’yektlari – quyosh, oy, planetalar va yulduzlar, sub’yektlari ulug‘bek va boshqa kuzatuvchilar, kuzatish vositasi – sekstant. ularning hammasi birgalikda kuzatish tizimini tashkil qildilar. ulug‘bek kuzatishlari tabiiy hodisalarni odam tomonidan yaratilgan jahonda dastlabki mukammal sun’iy inshootlar orqali fandagi in’ikosidir. kuzatishdan boshlab nazariy mavqegacha yetmagan usulni goho empirik usul ham deb yuritildi. uning ma’nosi shuki, nazariy jihatdan bayon etilishi qiyin bo‘lgan jarayonlarni eksperiment yordamida qonunlashtirish. tajriba yo‘li bilan aniqlanadigan voqealar. ko‘p faktorli hodisalarning me’yori bo‘lgan optimal parametrlar bo‘yicha bog‘lanishlarni tajribaviy tadqiq qilish. empirik usul quyidagi shakllarda namoyon bo‘ladi: a) bevosita, yuzaki ifodalash. tarixiy voqealarni, hodisalarni, esdaliklarni dastlabki mantiqiy bayon etish. botanika, arxeologiya moddiy faktlarini dastlabki o‘rganish; b) grafik usul - sodda va oson. parametrlar orasidagi munosabatlarni yaqqol ko‘rsatadi; v) ekstra …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tajriba ijod jarayonidagi dalillash usuli sifatida. iqtisodiyotda tajriba"

1443690549_61396.doc tajriba ijod jarayonidagi dalillash usuli sifatida. iqtisodiyotda tajriba reja: 1. tajriba - bilish usuli. tajribaning bilish va ijoddagi o‘rni 2. tajribaning turlari 3. tajribaning iqtisodiy bilish va ijoddagi o‘rni tajriba - bilish usuli. tajribaning bilish va ijoddagi o‘rni eksperiment so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib, uning tarjimasi sinov, tajriba, isbot degan ma’nolarni anglatadi. shu sababli, biz ba’zi adabiyotlardagi chalkashliklarni e’tiborga olib, eksperiment so‘zini aynan tarjimasi «tajriba» so‘zidan foydalanamiz. sababi ko‘pgina mualliflar «tajriba» bilan «eksperiment» so‘zi mohiyatini alohida-alohida tushuntirishga harakat qilib, so‘zning tarjimasini buzib talqin qiladilar. bu esa tushunchaning mazmun va mohiyatini aniqroq tasavvur qilishni qiyinlashtira...

Формат DOC, 99,0 КБ. Чтобы скачать "tajriba ijod jarayonidagi dalillash usuli sifatida. iqtisodiyotda tajriba", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tajriba ijod jarayonidagi dalil… DOC Бесплатная загрузка Telegram