dalil ilmiy muammoni yechish omili

DOCX 8 pages 18.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

8-mavzu: dalil ilmiy muammoni yechish omili. 1.dalilning moddiy-texnik va metodik jihati. 2. ilmiy dalilning tavsifi va xossalari. 3. ilmiy dalilning strukturasi va aniqlash usullari. 4.ilmiy bilimning rivojlanishida fan dalillarini umumlashtirishning ahamiyati. dalil deb haqiqatni tasdiqlovchi, inkor etib bo‘lmaydigan narsa va hodisalar haqidagi bilimlar majmuasiga aytiladi. dalilning asosan ikkita xususiyati bor: hayotiy bo‘lgan real voqealar, xususiyatlar, munosabatlar, bog‘lanishlar, o‘zgarishlar, jarayonlarni o‘zida ifoda etadi. haqiqatni isbotlovchi fikrlarni to‘laqonligini, inkor etib bo‘lmasligini, reallikka mosligini qaror toptiradi. tevarak atrofdagi barcha narsa va hodisalarning mavjudligi, barqarorligi, hodisalarga munosabat kabi jarayonlar dalillarga suyangan holda tahlil va mushohada qilinadi, aslida esa dalil bo‘lishi yoki bo‘lmasligi mumkin. sababi, shunday narsa va hodisalar borki, ular dalil va isbotni talab qilmaydi, ularni tasvirlash uchun dalilga murojat qilish shart emas. ammo, ilmiy ijodda dalil zaruriy talab hisoblanadi, u fanning ajralmas qismidir, zero fan yangi, haqiqiy bilimlarni berish uchun dalillarga suyanadi. har bir ijod namunasi falsafaning kategoriyalari bo‘lmish – sabab va oqibat, …

2 / 8

va hokazo. haqiqatlar dalillarning yig‘indisidir. 2. dalil turlari. dalilning quyidagi turlari mavjud: haqiqiy dalil; yolg‘on dalil; to‘liq dalil; to‘liq bo‘lmagan dalil; taxminiy dalil; isbotlanmaydigan dalil; isbotlangan dalil; ilmiy dalil va boshqalar. dalil turlari voqeilikdagi narsa va xodisalarning xarakteridan kelib chiqadi. dalil alohida-alohida olingan narsa va hodisalarni o‘zida aks ettiradi. umumiy dalilning bo‘lishi mumkin emas, dalil – konkret va aniqdir. masalan, haqiqiy dalilda obyekt to‘g‘risida to‘la tavsif mujassamlangandir va tavsif haqiqatga zid kelmaydi, balki qonun va qonuniyatlar asosida vujudga kelgan bo‘ladi. yolg‘on dalil esa buning aksi bo‘lib, qonunlar va qonuniyatga mos emasdir. u faqat insonning tafakkurida aks etadi, xolos. yolg‘on dalillar shubhali bo‘lib, ularni bir necha bor tekshirish, aniqlash talab etiladi. yolg‘on dalillar inson tomonidan nojo‘ya ish va faoliyatlar jarayonida qo‘llaniladi. ammo, yolg‘on dalillardan voz kechib bo‘lmaydi, ularning foydali tomonlarini olib, hayotga tatbiq etish lozim. masalan, shunday voqea va narsalar bo‘ladiki, ular to‘g‘risida (vaziyatga qarab) yolg‘on dalil aytishga to‘g‘ri keladi, ya’ni …

3 / 8

ladi. ilmiy ijod ilmiy dalillar negizida ish yuritadi, faoliyat ko‘rsatadi. ilmiy ijodda dalillarga erishish og‘ir va mashaqqatli mehnatni talab etadi, vaqt va sabrlilikni istaydi. dalillarni qo‘lga kiritish bevosita va bilvosita bo‘lishi mumkin. ikkala jarayon ham zaruriy holatdir. bevosita dallilarni qo‘lga kiritishda narsa va hodisalarning o‘z holati, taraqqiyoti, rivojlanishi kifoya qiladi. bilvosita dallilarni qo‘lga kiritishda ma’lum shart-sharoitlar, qo‘shimcha ashyolar, texnik vositalar, ko‘rgazmali qurollar talab etiladi. demak, dallilarni qo‘lga kiritish subyektiv va obyektiv shart-sharoitlarga bog‘liqdir. dalil insonning bilim doirasini kengaytiradi, bilim esa insonning ajralmas qismidir. moddiy olam oddiy bilim asosi bo‘lgan cheksiz, rang-barang narsa va hodisalarning yig‘indisidan iboratdek bo‘lib ko‘rinadi. ammo oddiy kuzatish asosida hodisalarning mohiyatini bilish mumkin emas. agar bilish oddiy kuzatishdangina iborat bo‘lsa, u vaqtda biz hodisalarning qonun va qonuniyatlarini aslo bila olmas edik. shu sababli ham, dalilning asosiy vazifasi moddiy olamni bilishda ishtirok etib, u to‘g‘risida inkor etib bo‘lmaydigan fikrlar tasdig‘ini berishdir. olam va uning qonuniyatlarini bilish osonlikcha kechmaydi. …

4 / 8

illar yordamida o‘rtaga tashlanadi va o‘z navbatida isbotlanadi. nazariyalar dalilsiz, dalillar nazariyasiz bo‘lishi mumkin emas. aks holda nazariyalar inson miyasidagi mulohazalardan iborat bo‘lib qolaveradi. 3. dalilning ilmiy tadqiqotdagi o‘rni va ahamiyati jamiyatdagi ba’zi muammolar ayrim ijtimoiy- gumanitar fanlarda, dalillarga asoslanadi. mantiqiy dalillar haqiqatga yaqin dalillardir. masalan, o‘zbekiston respublikasi prezidenti i.a.karimov mafkuramiz haqida fikr yuritganda quyidagi muhim jarayonlarni ta’kidlaydi: “. . . jamiyatimiz mafkurasi, odamlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning ma’no-mazmunini belgilab beradi. jarayonlarning ilmiy-nazariy asoslarini, ularning yangi-yangi qirralarini mukammal ochirib berish, o‘quvchilarimiz, talabalarimizga, keng jamoatchilikka sodda, lo‘nda qilib tushuntirib berish va ularni yangi hayoti, zamon talablariga javob beradigan jamiyat qurilishining faol va jo‘shqin ishtirokchilariga aylantirish-xozirgi kunning eng dolzarb vazifalari qatoriga kiradi. buning uchun birinchi galda taraqqiyotimizning har bir yo‘nalishi – jamiyatimizdagi siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy munosabatlarning rivoji haqida maxsus darsliklar, qo‘llanmalar, ommabop adabiyotlar yaratish zarur”. bu vazifalar real imkoniyatlardan kelib chiqqan holda qo‘yilgan. mazkur vazifa ko‘proq gumanitar sohalarga taalluqlidir. ularni amalga oshirish uchun …

5 / 8

ntez qilish, umumlashtirish, formalashtirish, bahs qilish va boshqalar kiradi. ana shu usullar orqali dalillar to‘plaganda obyekt obyektiv holda tasvirlanadi. obyektiv holda to‘plangan dalil ilmiy ijodda yuqori baholanadi. ilmiy bilimda yoki ilmiy tadqiqotda dalilning quyidagi vazifalarini e’tiborga olish lozim: oldingi bilimlar asosida yangi bilimlarni hosil qilish; narsa va hodisalar taraqqiyotini to‘g‘ri aks ettirish; obyektlarning faoliyatini to‘g‘ri tavsiflash uchun asos shart ekanligini hisobga olish; obyektiv voqeilikni to‘g‘ri tushuntirishdagi ishtirokini e’tirof etish va boshqalar. ilmiy ijodda yuqorida ta’kidlangan dalil turlari ishtirok etishi mumkin. albatta, ularning barchasi haqida tadqiqotchi to‘la tassavurga ega bo‘lishi, ularni bir-biridan ajratishi zarurdir. aks holda, dalillar samara bermasligi mumkin. ilmiy dalillar qudratli kuchga ega. ular oldindan aytib berishni ham ta’minlaydi. masalan, “qushlar va hashorotlar, ya’ni havodan og‘ir obyektlar fazo muhitida uchishga qodirligi buyuk mexanik n.ye.jukovskiy tomonidan hozirgi zamon termodinamikasining negizini tashkil etuvchi ko‘tarma kuch nazariyasining yaratilishiga olib keldi. barcha eng yangi aviatsiya va kosmonavtika vositalari–raketalar, samolyotlar, vertolyotlar, dirijabllarni loyihalash jukovskiy …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dalil ilmiy muammoni yechish omili"

8-mavzu: dalil ilmiy muammoni yechish omili. 1.dalilning moddiy-texnik va metodik jihati. 2. ilmiy dalilning tavsifi va xossalari. 3. ilmiy dalilning strukturasi va aniqlash usullari. 4.ilmiy bilimning rivojlanishida fan dalillarini umumlashtirishning ahamiyati. dalil deb haqiqatni tasdiqlovchi, inkor etib bo‘lmaydigan narsa va hodisalar haqidagi bilimlar majmuasiga aytiladi. dalilning asosan ikkita xususiyati bor: hayotiy bo‘lgan real voqealar, xususiyatlar, munosabatlar, bog‘lanishlar, o‘zgarishlar, jarayonlarni o‘zida ifoda etadi. haqiqatni isbotlovchi fikrlarni to‘laqonligini, inkor etib bo‘lmasligini, reallikka mosligini qaror toptiradi. tevarak atrofdagi barcha narsa va hodisalarning mavjudligi, barqarorligi, hodisalarga munosabat kabi jarayonlar dalillarga suyangan holda tahlil va m...

This file contains 8 pages in DOCX format (18.8 KB). To download "dalil ilmiy muammoni yechish omili", click the Telegram button on the left.

Tags: dalil ilmiy muammoni yechish om… DOCX 8 pages Free download Telegram