harakat va rivojlanish

DOC 93,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443691490_61402.doc harakat va rivojlanish reja: 1. harakat tushunchasi . 2.«materiya harakatining shakllari va tiplari. 3.rivojlanishning asosiy va ikkinchi darajali yо‘nalishlari. o‘zgarishlarning umumiy xususiyati. bizni qurshagan dunyoning yana bir muhim xususiyati – koinotda va uning barcha tarkibiy qismlarida yuz beradigan tinimsiz o‘zgarishlardir. tabiatning o‘zgaruvchanligi falsafa paydo bo‘lishidan ancha oldin yaxshi ma'lum bo‘lgan, falsafa vujudga kelgach esa, masalalarning mazkur doirasi alohida o‘rganish predmetiga aylandi va vaqt o‘tishi bilan uning negizida falsafiy bilimlarning maxsus bo‘limi – dialektika yuzaga keldi. uning (yaxlit ta'limot sifatidagi) ildizlari qadimgi yunon falsafasiga, xususan «hamma narsa oqib, o‘zgarib turadi», «ayni bir daryoga ikki marta tushib bo‘lmaydi» kabi mashhur iboralar muallifi geraklit ijodiga borib taqaladi. shundan beri ob'ektiv borliqning turli-tuman miqdor va sifat o‘zgarishlarini ifodalash uchun «harakat» va «rivojlanish» kategoriyalari qo‘llaniladi. harakat va harakatsizlikning o‘zaro nisbati. falsafada harakat nafaqat turli jismlarning makonda mexanik siljishi sifatida, balki tabiiy jarayonlar va hodisalar holatlarining har qanday o‘zgarishi sifatida ham tushuniladi. kengayib borayotgan metagalaktika …

bilan birga – bizning galaktikamiz markazi atrofida, u bilan birga esa – galakatik tizim markazi atrofida aylanadigan kichik bir zarradir. harakatsizlik holatidagi narsalar strukturasi ham tinimsiz o‘zgarish jarayonini boshdan kechiradi, chunki uzluksiz harakatda bo‘lgan elementar zarralardan tashkil topadi. temperatura o‘zgarishlari, moddalarning kimyoviy tarkibidagi o‘zgarishlar va shu kabilar bunday harakatning tashqi ko‘rinishlari hisoblanadi. shuningdek, atomlar va molekulalar ham koinotda yuz bergan evolyusiya jarayonlari mahsulidir. ular bizning metagalaktikamiz mavjudligiga zamin hozirlagan katta portlashdan keyingina vujudga kelgan. buning ustiga hozirgi zamon geografiyasi qit'alar bir-biriga nisbatan siljishini isbotladi. ular ajralgan muz bo‘laklari kabi yerning qaynoq magmasi bo‘ylab yiliga bir necha santimetr tezlikda harakatlanadi. shunday qilib, harakat abadiy va yo‘q bo‘lmas, materiyadan ajralmas va mutlaqdir. harakatsizlik esa nisbiy bo‘lib, o‘tkinchi xususiyatga ega. harakat shuning uchun ham mutlaqki, u umumiy ahamiyat kasb etadi va (harakatsizlikdan farqli o‘laroq) biron-bir tashqi omilga bog‘liq bo‘lmaydi. oqilonalik nuqtai nazardan u boqiydir, chunki dunyoda uning boshi ham, oxiri ham ko‘rinmaydi va …

onlarning qarama-qarshiligidan topgan. ayni shu antik davrda tushunchalar mantig‘ida harakat jarayonini mantiqiy dalillar yordamida tushunib yetish bilan bog‘liq qiyinchiliklar qadimgi faylasuf zenonni mashhur aporiyalarni ta'riflashiga turtki berdi. aporiya – muhokamalardagi ziddiyat tufayli hal etib bo‘lmaydigan yoki hal etilishi mushkul bo‘lgan holat, mantiqiy qiyinchilik, muammo. zenonning «axill va toshbaqa», «uchayotgan kamon o‘qi» kabi aporiyalari, hissiy tasavvurlarga zid o‘laroq, harakat materiyaning atributi ekanligiga shubhalanishga majbur qilgan. «axilles va toshbaqa» aporiyasi mazmuniga ko‘ra, chopqir axilles hayvonot olamining eng uquvsiz yuguruvchisi toshbaqani quvib boradi, deb faraz qilinadi. bundan zenon axilles hyech qachon toshbaqaga yeta olmaydi, degan mantiqiy xulosa chiqaradi. zenon bu aporiyasida quyidagicha fikr yuritadi: «biror odam a nuqtadan v nuqtaga borishi lozim bo‘lsin. u v nuqtaga yeta oladimi?» zenon bu savolga yo‘q, deb javob qiladi. chunki a nuqtadan v nuqtaga qarab yo‘l olgan odam, avvalo, shu masofaning teng yarmidan o‘tishi zarur. bu masofaning teng yarmiga yetishi uchun esa, shu yarim masofaning yana yarmini …

olsak, eleatlar mantig‘iga ko‘ra, aynan mohiyatda harakat mavjud emas. zenon harakatni ziddiyatsiz tarzda tavsiflash mumkin emasligini ko‘rsata olgani e'tirof etilgan. binobarin, harakat qarama-qarshilik demakdir. zenon aporiyalarining alohida qimmati shundaki, ular amalda mavjud qarama-qarshiliklarni ko‘rsata olgan. balki, shuning uchun bo‘lsa kerak, ko‘plab qadimgi manbalarda zenon dialektika asoschisi sifatida qayd etiladi. zenonning o‘zi asarlarini parmenidning «hamma narsa bir» degan shiorini «hamma narsa ko‘pdir» degan qarama-qarshi yondashuvdan himoya qilish uchun yozganini ta'kidlagan. harakatni o‘rganishning muhimligini barcha faylasuflar teran anglagan. aristotel harakatni bilmaslik sabablarni bilmaslikka olib keladi, deb hisoblagan va borliqning turlari qancha bo‘lsa, harakat va o‘zgarishlarning turlari ham shuncha, deb qayd etgan. uning fikricha, «miqdor uchun ko‘payish va kamayish, sifat uchun – o‘zgarish, makon uchun – ko‘chib yurish, mohiyat uchun – vujudga kelish va yo‘q bo‘lish mavjud» . harakatning vujudga kelish, yo‘q bo‘lish, o‘zgarish, ko‘payish, kamayish, ko‘chib yurish kabi turlarini farqlash lozim. ammo aristotel jonsiz, passiv materiya konsepsiyasini rivojlantirib, pirovard natijada, muayyan birinchi …

lib chiqadi va osoyishtalik bilan mavjud bo‘ladi. harakat bu ashyolar, voqyealarda sodir bo‘ladigan o‘zgarishdir . uyg‘onish davri mutafakkirlari har qanday borliq – olamdan tortib mayda zarragacha – unga xos bo‘lgan ruh tomonidan harakatga keltiriladi, degan fikrni ilgari surdilar. ular panpsixizm – butun olamni ilohiylashtirish ta'limotiga asoslandilar. yangi davr mexanikasi mazkur yondashuv mutlaqo asossizligini ko‘rsatdi. mexanika nuqtai nazaridan, biron-bir jismni harakatga keltirish uchun unga qandaydir tashqi kuch ta'sir ko‘rsatishi lozim. xvii-xviii asrlarda mexanikaning jadal rivojlanishi, u ayrim nomexanik hodisalarni (masalan, issiqlik hodisalari, hattoki, fiziologik hodisalarni) tushuntirishda erishgan yutuqlar shunga olib keldiki, harakatga ancha tor ma'noda mexanik harakat, ya'ni makonda oddiy ko‘chib yurish sifatida qarala boshlandi. umuman olganda, metafizik yondashuvlarning nomukammalligi so‘zning o‘z ma'nosidagi harakatni, uning alohida turi – ko‘chib yurish bilan tenglashtirish; harakatga atribut emas, balki modus sifatida qarash; birinchi turtkining zarurligiga ishonch bilan bog‘liq edi. bunday yondashuvlarning nomukammalligini ko‘pgina mutafakkirlar tan olgan. masalan, ingliz faylasufi jon toland (1670-1722) dinni tanqid …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "harakat va rivojlanish"

1443691490_61402.doc harakat va rivojlanish reja: 1. harakat tushunchasi . 2.«materiya harakatining shakllari va tiplari. 3.rivojlanishning asosiy va ikkinchi darajali yо‘nalishlari. o‘zgarishlarning umumiy xususiyati. bizni qurshagan dunyoning yana bir muhim xususiyati – koinotda va uning barcha tarkibiy qismlarida yuz beradigan tinimsiz o‘zgarishlardir. tabiatning o‘zgaruvchanligi falsafa paydo bo‘lishidan ancha oldin yaxshi ma'lum bo‘lgan, falsafa vujudga kelgach esa, masalalarning mazkur doirasi alohida o‘rganish predmetiga aylandi va vaqt o‘tishi bilan uning negizida falsafiy bilimlarning maxsus bo‘limi – dialektika yuzaga keldi. uning (yaxlit ta'limot sifatidagi) ildizlari qadimgi yunon falsafasiga, xususan «hamma narsa oqib, o‘zgarib turadi», «ayni bir daryoga ikki marta tushib bo‘l...

Формат DOC, 93,5 КБ. Чтобы скачать "harakat va rivojlanish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: harakat va rivojlanish DOC Бесплатная загрузка Telegram