borliq falsafasi (ontologiya)

DOC 26 стр. 249,5 КБ Бесплатная загрузка

26 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 249,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 26

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 26

4-mavzu : borliq falsafasi (ontologiya) 1.ontologiya-borliq falsafasi.. borliq va uning shakllari. 2..falsafada substantsiya muammosi. .materiya tushunchasi va uning shakllari. 3.makon va vaqt borliqning fundamental shakllari sifatida .harakat va rivojlanish. harakat shakllari. 4. tabiat falsafasi. falsafa tarixida tabiatga munosabat. 5.tabiat va jamiyat.ijtimoiy ekologiyaning muammolari. 1. ma’lumki, falsafa bir necha tarkibiy qismlardan iborat bo‘lib, shulardan biri ontologiya hisoblanadi. ontologiya so‘zi yunoncha «ontos» (mavjudlik, borliq) va «logos» (ta’limot) so‘zining birikmasidan tashkil topgan bo‘lib, borliq haqidagi ta’limot deganini anglatadi. bu atamani birinchi bor 1513 yilda r.gokleniusning «falsafa lugati»da, so‘ngra x.volf (1679- 1754)ning falsafaga oid darsliklarida qo‘llanilgan. ontologiyaning borliq haqidagi ta’limot sifatida fanga kirib kelishi uzoq tarixga ega bo‘lib, «borliq», «voqelik», «materiya», «substansiya», «substrat» kabi bir kator tushunchalarning tahlil qilinishi bilan ko‘zatilgan. jumladan, birinchi bor «borliq» tushunchasini falsafaga qadimgi yunon mutafakkiri parmenid olib kirgan. uning fikricha, “real voqelik mavjud ekan, demakki borliq ham mavjud, olam faqat borliqdan iborat undan boshqa hech narsa yo‘q. borliq na …

2 / 26

ufi rene dekartda borliq sifatida boshlang‘ich ruh fikrlovchi «men»da o‘z ifodasini topmokda. bu o‘rinda uning «men fikrlayapman demak men mavjudman» degan mashhur tarixiy iborasini eslasak maqsadga muvofiq bo‘ladi. dekartda borliq moddiy hamda ma’naviy (ruhiy) substansiya shaklida namoyon bo‘ladi. moddiy substansiya borliqning ko‘lami bilan, ma’naviy substansiya esa tafakkur bilan belgilanadi. yana bir boshqa faylasuf jorj berkli «hamma narsalar bu bizning sezgilarimiz kompleksidan iboratdir», - degan shiorni o‘rtaga tashlaydi. uning fikricha, real narsalar o‘z holicha ob’ektiv reallikda mavjud bo‘lmaydi, faqat inson fikridagina o‘z realligini topishi mumkin. nemis faylasufi gegel borliqni mavhumlik, «mutloq ruh»ning namoyon bo‘lishi deb ta’riflaydi. markaziy osiyo falsafasida ham borliq muammosiga e’tibor kuchli bo‘lgan. zardushtiylik ta’limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil qiladi, u borliqka jon baxsh etadi deb hisoblangan. islom ta’limotida borliq ilohiy voqelikdir. bu borada vahdadi-vujud va vahdadi mavjud ta’limotlari bo‘lgan. forobiy fikricha, ilk borliq bu ollohning o‘zidir, u azaliydir. beruniy fikricha, …

3 / 26

eyin. ham ming yillar mavjud bo‘lishi mumkin. ba’zi narsa va hodisalar yaqinda vujudga kelgan bo‘lishi mumkin va biroz vaqt mavjud bo‘lishi mumkin. ba’zi bir narsa va hodisalar uzoq mavjud bo‘lib turmasdan qisqa davr mavjud bo‘lishi mumkin. ba’zi bir narsa va hodisalar esa ma’lum bir soatlar, dakikalar, soniyalar mavjud bo‘lib turishi mumkin. ushbu olamdagi narsa va hodisalarning murakkabliklarini tushunish uchun fanda biz yuqorida murojaat qilgan «voqelik» (reallik) tushunchasi kiritilgan. voqelik - narsa va hodisalarning utmishda, hozirgi va kelgusidagi holatlarining majmuasi. voqelik juda murakkab, chunki narsa va hodisalarning holati doimo o‘zgarishdadir. borliq ob’ektiv va sub’ektiv voqelik birligidan iboratdir. borliq moddiylikni, ma’naviylikni, utmishni, kelajakni, o‘limni, hayotni, ruhni va jismni qamrab oluvchi tushunchadir. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g‘oyalar, uy xayollarimizning biri, ularning barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo‘lib, ularning hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, «borliq» tushunchasiga kiradi. xulosa sifatida quyidagi ta’rifni keltirishimiz mumkin: borliq - yuqori darajadagi umumiy …

4 / 26

a mavjudlik esa voqelikning tashqi, ko‘zga tashlanadigan, shakliga aloqador va tajriba vositasida bilib olinadigan tomonini ifodalaydi. mavjudlik lot. exsisto (ekzistensiya) so‘zidan olingan bo‘lib, mavjudman degan ma’noni anglatgan. falsafada mavjudlik falsafasini yoqlovchi ekzistensializm deb nomlanuvchi butun bir ta’limot bor. borliqning muayyan ob’ektda va ayni vaqtda mavjud holda mujassamlangan qismini ifodalashda reallik deb ataluvchi yana bir tushuncha ishlatiladi. shuni qayd etish lozimki, xaydeggerning mavjudlik xususidagi mulohazalari mazkur muammoga doir falsafiy bahs-munozaralardan chetda turadi. bu hol xaydegger bahslashuvchi taraflarni engishga muvaffaq bo‘lgani bilan emas, balki uning falsafasi aksariyat masalalar va tushunchalar yuzasidan muloqot uchun zamin yaratmasligi bilan izohlanadi. fundamental ontologiya yo to‘laligicha qabul qilinadi, yo butunlay rad etiladi. xaydeggerning noortodoksal izdoshlaridan biri j.derrida uning ruh haqidagi mulohazalarini bir vaqtning o‘zida ham aksiomatik, ham aksiologik, ham aksio-poetik deb tavsiflaydi . xaydeggerning butun falsafasi haqida ham ayni shu gapni aytish mumkin. xaydegger gusserlning fenomenologik metodini o‘zlashtiradi, lekin uni borliq muammolarining tahliliga tatbiq etadi. hozirgi dunyoda …

5 / 26

mavjudlik sharoitlariga moslashishi va unga ko‘nikma hosil qilishi mumkin. bunday inson o‘z mohiyatidan uzoqlashgan va haqiqiy bo‘lmagan hayot kechiruvchi «anonim mavjudot» hisoblanadi. borliq haqidagi o‘ta keng, falsafiy tasavvurlar dunyoning yaxlit tabiiy-ilmiy manzarasini yaratishga harakat qilayotgan hozirgi zamon fanining xulosalari va qoidalariga asoslanishi lozim. ammo ayrim fanlardan iborat fan o‘z holicha borliqning umumiy talqinini bermaydi, zero bu vazifa avvalo falsafiy darajada hal qilinadi. falsafaning bu muhim roli, uning murakkab hodisalar, shu jumladan borliqni bilish borasidagi imkoniyatlari haqida v.i.vernadskiy shunday degan edi: «men bilimning rivojlanishida falsafaning ahamiyatiga aksariyat naturalistlarga qaraganda boshqacharoq yondashaman va u bunda ulkan, samarali ahamiyat kasb etadi, deb hisoblayman. menimcha, falsafa va fan ayni bir jarayonning tomonlari – muqarrar va ajralmas tomonlardir. ular faqat bizning aqlimizda ajraladi. agar ulardan biri to‘xtab qolsa, boshqasining jonli o‘sishi barham topgan bo‘lar edi... falsafa doim fan kurtaklarini o‘stiradi, ba’zan hatto fanning rivojlanish sohalarini belgilaydi» . borliqning asosiy shakllari quyidagilardan iborat: moddiy predmetlar, jarayonlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 26 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "borliq falsafasi (ontologiya)"

4-mavzu : borliq falsafasi (ontologiya) 1.ontologiya-borliq falsafasi.. borliq va uning shakllari. 2..falsafada substantsiya muammosi. .materiya tushunchasi va uning shakllari. 3.makon va vaqt borliqning fundamental shakllari sifatida .harakat va rivojlanish. harakat shakllari. 4. tabiat falsafasi. falsafa tarixida tabiatga munosabat. 5.tabiat va jamiyat.ijtimoiy ekologiyaning muammolari. 1. ma’lumki, falsafa bir necha tarkibiy qismlardan iborat bo‘lib, shulardan biri ontologiya hisoblanadi. ontologiya so‘zi yunoncha «ontos» (mavjudlik, borliq) va «logos» (ta’limot) so‘zining birikmasidan tashkil topgan bo‘lib, borliq haqidagi ta’limot deganini anglatadi. bu atamani birinchi bor 1513 yilda r.gokleniusning «falsafa lugati»da, so‘ngra x.volf (1679- 1754)ning falsafaga oid darsliklarida qo‘ll...

Этот файл содержит 26 стр. в формате DOC (249,5 КБ). Чтобы скачать "borliq falsafasi (ontologiya)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: borliq falsafasi (ontologiya) DOC 26 стр. Бесплатная загрузка Telegram