borliq falsafasi (ontologiya)

PPTX 46 pages 3.9 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.9 MB

File type PPTX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

презентация powerpoint 1 4-mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) texnologiya, menejment va kommunikatsiya instituti “tillar va ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi fan: “falsafa” ma’ruzachi: m.l.sharipov 4-mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) reja borliq tushunchasining mohiyati va uning asosiy shakllari. borliqning atributlari: materiya, harakat, fazo va vaqt. dunyoda ekologik vaziyatning keskinlashuvi va uning oqibatlari. «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi ta’limot degan manoni anglatadi, ilmiy kategoriyasi sifatida falsafada xvii asrdan beri qo‘llanilmoqda. “borliq - tushunishni talab qiladigan va tushunish asosida yuzaga chiqadigan, shakllanadigan narsa. borliq — bu predmetlaming ko'rinishi yoki shakllaridan biri emas, predmetlar sinfining umumiy tushunchasi ham emas, borliq — bu mavjudlikning borlig'idir. borliq - bu borliqni anglashda nima kutilayotgan va tushunilayotgan bo‘lsa, o‘shaning o'zidir” borliq tushunchasining mohiyati va uning asosiy shakllari. “ontologiya” atamasi borliq haqidagi ta`limot ma`nosida birinchi bor rudolf goklenius (1547-1628 yy) tomonidan qo`llanilgan. r.goklenius o`zining 1613 yilda nashr etilgan “falsafa lug`ati”da birinchi marta ontologiya tushunchasini qo`llagan. ontologiya …

2 / 46

k so`zi lotinchada existentia deb atalib, bu so`z - mavjudman degan ma`noni anglatadi. reallik esa borliqning muayyan ob`yektda mavjud bo`lgan mujassamlashgan qismini ifodalaydi. reallik borliqning ayni paytdagi mavjud qismidir. faylasuflar barcha zamonlarda quyidagi savollarga javob topish zaruriyati bilan to‘qnash kelganlar: falsafiy kategoriya sifatidagi «borliq» nima? bu atama nimaga nisbatan tatbiq etilishi mumkin? unga qanday falsafiy ma’no yuklanadi? metafizika metafizika (yunoncha, - fizikadan soʻng) — borliqning sezgilardan yuqori turuvchi prinsiplari va umumiy asoslari toʻgʻrisidagi fan, soha. fizikada tadqiqotchi bevosita hissiy obyektlar ustida izlanish olib borsa, metafizikada esa tadqiqotchi sezgilar vositasida anglab olish mumkin boʻlmagan obʼyektlarni tadqiq etadi. metafizikaning tadqiqot mavzuiga kiruvchi sifat, mazmun, mohiyat, hodisa va boshqa obyektlar toʻgʻrisida fikr yuritganda ularni bevosita koʻrib boʻlmaydi, ular boshqa narsa va hodisalarning oʻzaro aloqadorliklari jarayonida namoyon boʻladi. keng tor “yo‘qlik” tushuncha sifatida qadimgi yunon olimlarining fikricha borliq fales suv anaksimandr apeyron anaksimen havo pifagor «hamma narsa sondir» yer sharsimon parmenid birinchi bo‘lib borliqni …

3 / 46

surat); jon (an-nafs); faol aql (al-aql al-faol); (sababi - soniy) - samoviy jismlar borlig'i; (sababi-avval) - alloh; 6-sabab 5-sabab 4-sabab 3-sabab 2-sabab 1-ilk sabab abu nasr forobiy yagona borliqni 6 bosqichdan iborat deb hisoblagan: substansiyaning o‘ziga xos xususiyatlari o‘z-o‘zining sababchisi hisoblanadi, uni yaratib va yo‘q qilib bo‘lmaydi hech narsaga bog‘liq bo‘lmagan, barqaror, o‘zgarmas va mutlaq birinchi negizni ifodalaydi birinchi negizning yagonaligini nazarda tutadi mohiyat va mavjudlikning birligini ko‘rsatadi barcha hodisalarning umumiy sababiy bog‘liqligini o‘z ichiga oladi o‘z-o‘zini belgilash universallik yagonalik yaxlitlik kauzallik turli falsafiy ta’limotlarda dunyoning birligi va uning kelib chiqishiga nisbatan yondashuvlar monizm- «monizm» (yunon. monos – bitta, yagona) dunyo narsalar va hodisalar rang-barangligi bir substansiyadan iborat. dualizm. (lot. dualis – ikki yoqlama) birinchi asos sifatida ikkita substansiya olingan falsafiy yondashuv (dekart) plyuralizm «plyuralizm» (lot. – ko‘plik, ko‘p xillik, ko‘p sonlik) dunyoning negizida ikkita emas, balki undan ko‘proq mohiyat borligini tan oluvchi ta’limot.(leybnes monadalari) materialistik monizm monizm-dunyo yagona va …

4 / 46

borliq ko‘rinishida mavjudligi ijtimoiy borliq – insonning jamiyatda borligi va jamiyatning borligi (hayotning mavjudligi, rivojlanishi) inson borlig‘i – insonning moddiy va ruhiy (ideal) birligi sifatida mavjudligi, insonning o‘z-o‘zicha borligi va uning moddiy dunyoda borligi virtual borliq (lot. virtus - ehtimol tutilgan, mumkin bo‘lgan, realis - haqiqiy, mavjud) — zamonaviy texnika vositalari va informatsion kommunikatsiyalar yordamida yaratiladigan va insonga olamni o‘ziga xos idrok etish va anglash imkonini beradigan sun’iy dunyodir. materiya - moddiy obyektlarni birlashtiruvchi borliqning moddiy shakli bo‘lib, u olamdagi barcha moddiy obyektlarni, butun obyektiv reallikni ifoda etuvchi eng umumiy tushunchadir 2. borliqning atributlari: materiya, harakat, fazo va vaqt. materiya va moddiy sistemalar, ob`ektiv dunyoning tuzilishi xususiyatlariga ko`ra, turli xil strukturaviy darajalardan tashkil topgan bo`ladi. bunday darajalarni moddiy sistemalarning tashkiliy tuzilishi va miqyosiy tuzilishiga qarab quyidagilarga ajratish mumkin: 1. tashkiliy-struktura darajalar. 2. miqyosiy-struktura darajalar. materiyaning tashkiliy-struktura darajalari. materiyaning tashkiliy-struktura darajalari moddiy sistemalarning tashkiliy jihatdan uyushganligi va faolligiga qarab bir-biridan farq …

5 / 46

a molekulalarning krisstallashgan komplekslari, organizmlar, organizmlarning hamjamiyatlari ham kiradi) makrodunyo materiyaning uch tarkibiy darajasi 17 notirik tabiat ijtimoiy ko‘rinish tirik tabiat ijtimoiy ko‘rinishda (odamlar – jamiyat a’zolari) 03 tirik tabiat ko‘rinishida (tirik organizmlar, jonli xujayralar, viruslar, bakteriyalar, o‘simliklar, qushlar, hayvonlar); 02 notirik tabiat ko‘rinishida (jonsiz jismlar, minerallar, moddalar); 01 materiya ko‘rinishlari makon, vaqt, harakat materiya mavjudligining asosiy shakllari dunyo muqarrar tarzda faqat makon va vaqtda mavjud materiya kabi, mustaqil holda mavjud bo‘la olmaydi materiya mavjudligining atributlari makon makon narsalarning ko‘lamini, o‘zaro joylashish tartibini, uzlukli yoki uzluksizligini ifodalaydi makonning ko‘p o‘lchovliligi nisbiylik nazariyasini rivojlantiruvchi va kuchli, kuchsiz, elektromagnit va gravitatsion o‘zaro ta’sirlarga nisbatan yaxlit yondashuvchi hozirgi tabiiy-ilmiy konsepsiyalar makonning uch o‘lchovliligi va vaqtning bir o‘lchovliligi (u o‘tmishdan kelajakka qarab oqishi)ni moddiy jismlar borlig‘ining ehtimol tutilgan hollaridan biri sifatida talqin qiladi va bizning metagalaktikamiz bilan bir qatorda o‘zga dunyolar ham mavjudligini faraz qilib, makon va vaqtning ko‘p o‘lchovliligi g‘oyasini ilgari suradi. boshqa …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq falsafasi (ontologiya)"

презентация powerpoint 1 4-mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) texnologiya, menejment va kommunikatsiya instituti “tillar va ijtimoiy-gumanitar fanlar” kafedrasi fan: “falsafa” ma’ruzachi: m.l.sharipov 4-mavzu: borliq falsafasi (ontologiya) reja borliq tushunchasining mohiyati va uning asosiy shakllari. borliqning atributlari: materiya, harakat, fazo va vaqt. dunyoda ekologik vaziyatning keskinlashuvi va uning oqibatlari. «ontologiya» atamasi (yunoncha ontos – borliq, logos – so‘z, talimot), borliq haqidagi ta’limot degan manoni anglatadi, ilmiy kategoriyasi sifatida falsafada xvii asrdan beri qo‘llanilmoqda. “borliq - tushunishni talab qiladigan va tushunish asosida yuzaga chiqadigan, shakllanadigan narsa. borliq — bu predmetlaming ko'rinishi yoki shakllaridan biri emas, predmetlar sinfi...

This file contains 46 pages in PPTX format (3.9 MB). To download "borliq falsafasi (ontologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq falsafasi (ontologiya) PPTX 46 pages Free download Telegram