borliq falsafasi (ontologiya)

PPTX 15 pages 2.9 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.9 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

borliq falsafasi (ontologiya) borliq falsafasi (ontologiya) falsafa reja 1. ontologiya borliq haqidagi ta’limot. falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar evolyusiyasi. 2. borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig’i va ma’naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig’i. virtual borliq tushunchasi 3. substansiya va substrat tushunchasilari. geotsentrik va nogeotsentrik moddiy tizimlar tayanch tushunchalar olam, monizm, dualizm, plyuralizm, substansiya, substrat, individual olam, ijtimoiy olam, real olam, virtual olam: borliq, yo’qlik, mavjudlik, reallik, materiya, harakat, fazo, vaqt, tabiat, muhit, biosfera, noosfera, hayot, ekologiya, naturfilosofiya, ekologik ong. bu atama fan tarixida birinchi bor 1513 yil r.gokleniusning «falsafa lug’ati»da, so’ngra, x.volf (1679-1754) ning falsafaga oid darsligida qo’llanilgan bo’lsada, ulardan ilgari qadimgi yunon faylasuflari ham ontologiyaning mazmunini ifodalovchi turli fikrlarni ilgari surishgan. ular ontologiyani «haqiqiy borliqni nohaqiqiy borliqdan ajratib oluvchi borliq haqidagi ta’limotdir» deb hisoblashgan borliqning o’zi nima? bu savolga javob berish uchun borliqning inson va insonlar hayoti bilan bog’liq ildizlariga nazar tashlashga to’g’ri keladi. kishilar qadimdan o’zlarini qurshab turgan …

2 / 15

tirish uchun yo’qlik tushunchasini unga antipod qilib olishgan va shu asosda borliqning zaruriy mohiyatini ochishga intilganlar. materialistik adabiyotlarda borliqni ob’ektiv reallik bilan, materiya bilan aynanlashtirib tushuntirishadi. evropada o’tgan olimlar david yum va jorj berkli borliqni sezgilarimiz majmuasi deb talqin etishgan. xegel esa borliqni mavhumlik, mutloq ruhning namoyon bo’lishi, deh ta’riflaydi. ko’pgina naturfalsafiy qarashlarda borliqni hozirgi zamon bilan, ya’ni shu aktual olamga bog’lab tushuntirdilar. aslida, borliq keng falsafiy tushuncha bo’lib o’ziga butun mavjudlikni, uning o’tmishi, hozir va kelajagini ham qamrab oladi. faylasuflar borliqni tushuntirish uchun yo’qlik tushunchasini unga antipod qilib olishgan va shu asosda borliqning zaruriy mohiyatini ochishga intilganlar. materialistik adabiyotlarda ontologiya” atamasi yunoncha so’zdan olingan bo’lib (ontos borliq, logos so ta ‘limot), borliq haqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. ontologiya falsafada alohida o’rin egallaydi. ikki yarim ming yillik faol falsafiy izlanishlar natijasida falsafiy bilim tizimida ontologiyadan tashqari falsafaning muhim falsafiy mazmun kasb etadigan gnoseologiya. aksiologiya, ijtimoiy falsafa, axloq, estetika, mantiq kabi …

3 / 15

’qligini ko’rsatadi. masalan, stol bor, yomg’ir yo’q, miya bor, g’oyalar yo’q va h.k borliq» kategoriyasi lalsala paydo bo’lishi bilan shakllangan va izchil nazariy qiziqish predmetiga aylangan bo’lsada, dunyo haqida odamlar ancha oldinroq fikr yurita boshlaganlar va bu tasavvurlar ko’p sonli afsonalar va miflarda bizgacha etib kelgan. hozirgi zamon falsafiy adabiyotlarida “borliq” tushunchasini tor va keng ma’noda qo’llash hollariga duch kelamiz. tor ma’noda “borliq” ongga bog’liq bo’lmagan ob’ektiv olam, keng ma’noda bu barcha mavjud narsalardir. borliq muammosini falsafiy anglab etishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va qadimgi xitoy falsafalaridayoq kuzatiladi “rigveda”da aytilishicha, olamning paydo bo’lishida “asat”deb ataluvchi ibtido bosh rolni o’ynagan. “asat” imkoniy borliq, ya’m “yo’qlık” demakdir. “asat” asta-sekin “sat”(“mavjudlik”)ka aylangan. qadimgi xitoyda keng tarqalgan daosizmning asoschisi lao-tszining fikricha, “borliq” asosida “dao” yotadi. u “tsi” elementi bilan birgalikda hayot negizini tashkil etadi. sharq donishmandlari kabi, antik mutafakkirlarni ham borliqning manbalari qiziqtirgan. qadimgi yunon falsalasi vujudga …

4 / 15

ning o’zgarmasligi haqidagi g’oyani ilgari suradi parmenid fikricha, borliq paydo bo’lmagan va u yo’q ham bo’lmaydi, chunki undan. boshqa hech narsa yo’q va bo’lishi mumkin ham emas. borliq yagona (uzluksiz), harakatsiz va barkamoldir. u o’z chegaralariga ega bo’lib, «ulkan mutlaqo yumaloq sharga» o’xshaydi. parmenidning yagona, ajralmas, o’zgarmas va harakatsiz borliq haqidagi ta’limoti ellinlar dunyosida shuhrat qozondi va eletlar maktabi vakili bo’lgan samoslik melis tomonidan davom ettirildi. u parmenid fikriga asosan qo’shilgan holda, «tabiat yoki borliq haqida» deb nomlangan asarida borliq chegarasiz ekanligini qayd etadi. uning fikricha, agar borliqning chegarasi borligini tan olsak, bu borliq yo’qlik bilan chegaradosh ekanligini anglatadi. biroq, hamonki yo’qlik mavjud emas ekan, borliq ham chegarali bo’lishi mumkin emas. shu davrda borliqni tushunishga nisbatan dialektik yondashuv ilk bor namoyon bo’ladi. u butun dunyo muttasil harakat va o’zgarish jarayonini boshdan kechiradi deb hisoblagan va shu munosabat bilan «ayni bir narsa mavjud va nomavjuddir» deya qayd etgan geraklit (mil. av. …

5 / 15

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq falsafasi (ontologiya)"

borliq falsafasi (ontologiya) borliq falsafasi (ontologiya) falsafa reja 1. ontologiya borliq haqidagi ta’limot. falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar evolyusiyasi. 2. borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig’i va ma’naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig’i. virtual borliq tushunchasi 3. substansiya va substrat tushunchasilari. geotsentrik va nogeotsentrik moddiy tizimlar tayanch tushunchalar olam, monizm, dualizm, plyuralizm, substansiya, substrat, individual olam, ijtimoiy olam, real olam, virtual olam: borliq, yo’qlik, mavjudlik, reallik, materiya, harakat, fazo, vaqt, tabiat, muhit, biosfera, noosfera, hayot, ekologiya, naturfilosofiya, ekologik ong. bu atama fan tarixida birinchi bor 1513 yil r.gokleniusning «falsafa lug’ati»da, so’ngra, x.volf (1679-1754) ning falsafag...

This file contains 15 pages in PPTX format (2.9 MB). To download "borliq falsafasi (ontologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq falsafasi (ontologiya) PPTX 15 pages Free download Telegram