borliq falsafasi (ontologiya)

PPTX 23 стр. 1,0 МБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,0 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

yoshlardagi ishsizlik muammosi mavzu: borliq falsafasi (ontologiya). reja: 1.borliq tushunchasining mohiyati, ma’nosi va turlari. 2.materiya tushunchasi xususiyatlari va shakllari. 3.substansiya kategoriyasining mazmuni. olamni falsafiy anglash falsafaning doimiy dolzarb muammosi bo‘lib kelgan. falsafa o‘rganadigan qaysi bir masalani olmaylik, u borliq muammosi bilan aloqadordir. chunki, borliq muammosi falsafadagi har qanday dunyoqarash va metodologik muammolarning asosi hisoblanadi. olamni falsafiy tushunishning asosida “borliq”, “materiya”, “ong” singari boshlang‘ich falsafiy kategoriyalar tahlili turadi. falsafa ilmining borliq va uning rivojlanishi qonuniyatlarini, muammolarini o‘rganadigan nazariy tarmog‘i va bilimlari sohasi ontologiya deb ataladi va u o‘zining kategoriyalari statusiga egadir. ontologiya so‘zi yunoncha ontos (mavjudlik) va logos (ta’limot) so‘zlarining birikmasidan tashkil topgan bo‘lib, «mavjudlik haqidagi ta’limot», ya’ni borliq haqidagi fan ma’nosini ifodalaydi. bu atama fan tarixida birinchi bor 1513 yil r.gokleniusning «falsafa lug‘ati»da, so‘ngra, x.volf (1679 -1754)ning falsafaga oid darsligida qo‘llanilgan. kishilar qadimdan o‘zlarini qurshab turgan tabiat va jamiyat, inson va insoniyat haqida o‘ylar ekan, atrofida sodir bo‘lib turgan narsalar …

2 / 23

d bo‘lganligiga va keyinchalik ham mavjud bo‘lib qolishiga ishonishgan. shu tarzda ularda «borliq» va «yo‘qlik» haqida tasavvurlar shakllangan. borliq turli konsepsiyalarda turlicha talqin etiladi. ayrim tadqiqotchilar uni muayyan moddiy jism, moddiy borliq sifatida tushuntirishadi, boshqalar esa uni g‘oyaviy, ma’naviy, ruhiy, ilohiy mohiyat shaklida tushunishadi. abu nasr forobiy yagona borliqni 6 bosqichdan iborat deb hisoblagan: 1-ilk sabab (sababi-avval) - xudo; 2-sabab - (sababi- soniy) - samoviy jismlar borlig‘i; 3-sabab - faol aql (al-aql al-faol); 4-sabab - jon (an-nafs); 5-sabab - shakl (as-surat); 6-sabab - modda (al-modda). bu bosqichlar bir-biri bilan sababiy bog‘langan bo‘lib, ular barcha mavjudlikning boshlang‘ichi hisoblanadi. borliq tushunchasiga qarama-qarshi tushuncha - bu yo‘qlikdir. agar borliq tushunchasi nimaningdir mavjudligini ifodalasa, yo‘qlik tushunchasi esa o‘sha joyda nimaningdir mavjud emasligini anglatib, «nima»ning aksi bo‘lgan «hech nima»ni aks ettiradi. borliq, yuqorida qayd etganimizdek, absolyut mazmunga ega bo‘lib, muayyan (konkret) narsalar shaklida va nisbatan muayyan sifatiy holda mavjud bo‘lgan yaxlit obyektiv va subyektiv reallikni …

3 / 23

dor barcha jihatlarini aks ettirsa, mavjudlik esa voqelikning tashqi, ko‘zga tashlanadigan, shakliga aloqador va tajriba vositasida bilib olinadigan tomonini ifodalaydi. borliq esa voqelikning chuqur mohiyatini ham qamrab olib, aql vositasidagina bilib olinadi, deyiladi. mavjudlik so‘zi lotinchada ex(s)istentia deb atalib, bu so‘z lotincha - ex(s)isto dan olingan bo‘lib - mavjudman degan ma’noni anglatadi. ekzistensializm – mavjudlik falsafasi shu so‘zdan olingan. reallik esa borliqning muayyan ob’ektda mavjud bo‘lgan mujassamlashgan qismini ifodalaydi. reallik borliqning ayni paytdagi mavjud qismidir. 1.borliqning doimiy va abadiy mavjudligi, undagi narsalar va hodisalar esa o‘tkinchiligi; borliq kategoriyasining falsafiy mohiyati quyidagi jihatlari bilan tavsiflanadi: 2. borliqning yagonaligi, birligi, bir butunligidir; 4. borliq moddiylik va ma’naviylikning birligidir. 3. borliqning doimiy o‘zgarish va rivojlanishdaligi; borliq yagona bir butunlik sifatida o‘zining mavjudlik shakllariga ko‘ra xilma-xildir. hozirgi falsafiy adabiyotlarda borliq shakllarini bir-biridan farq qiluvchi va ayni vaqtda bir-biri bilan o‘zaro aloqadorlikda bo‘lgan quyidagi sohalarga ajratilgan: 2.inson, uning ruhiyati va ongi bilan bog‘liq sub’ektiv reallik …

4 / 23

orliq. aktual borliq borliqning ayni paytda va shu joydagi voqelikda namoyon bo‘lib turgan va shu voqelik bilan aloqadorlikdagi qismi. biz borliqning hozirgi zamonga tegishli qismi bilangina aloqadamiz. bu qismi o‘tmishga aylanib, uning o‘rnini kelajakdagi qismi egallaydi. hozirgi zamonda kelgusi voqelikning kurtaklari mujassamlashgan bo‘ladi. aktual borliqning hali voqelikka aylanmagan va kelgusida voqelikka aylanadigan kurtak holidagi qismi potensial borliq deyiladi. potensial borliq hali voqelikka aylanishga ulgurmagan, salohiyotdagi aktual borliqdir. real va virtual borliq. borliqning biz uchun mavjud qismi real borliq deyiladi. real borliqni naqd borliq ham deyish mumkin. ammo borliqning shunday qismi ham borki, uning bo‘lishi ham, bo‘lmasligi ham mumkin. borliqning bunday qismi ehtimoliy mazmunga ega. u hali reallikdan uzoqda. mana shunday mazmundagi borliq virtual (lot. virtuales – ehtimol, mumkin bo‘lgan) borliq deyiladi. virtual borliq - inson real borliqda harakat qilayotgani illyuziyasini kompyuterda yaratish imkonini beruvchi interfaol texnologiya. bunda ob’ektiv borliqni tabiiy sezgi organlari yordamida idrok etish o‘rnini maxsus interfeys, kompyuter grafikasi …

5 / 23

yotuvchi nimadir) muayyan narsalar, voqealar, hodisalar va jarayonlar xilma-xilligining ichki birligida namoyon bo‘luvchi mohiyat. substansiya deyilganda falsafada dastlabki paytlarda borliq, tabiat, jamiyat, inson va dunyodagi barcha narsa va hodisalarning asosida yotuvchi moddiy yoki ruhiy mohiyat anglangan. o‘rta asr sharq falsafasi namoyandalari al-kindiy, zakariyo roziy, forobiy, ibn sino, ibn rushd asarlarida substansiya deb hamma narsaning moddiy yoki ma’naviy asosi, mohiyati tushunilgan. substansiyaga qarama-qarshi tushuncha «aksidensiya» deb atalgan. aksidensiya (lot. accidentia - o‘tkinchi, tasodifiy) narsa va hodisalarning o‘tkinchi sifatlarini ifodalaydi. forobiyning yozishicha, «olamda substansiya va aksidensiya hamda ularni yaratuvchi marhamatli ijodkordan boshqa hech narsa yo‘qdir» monizm (yunon. monos – bitta, yagona) dunyoning narsalar va hodisalar rang-barangligi bir substansiyadan iborat degan ta’limot. dunyoning kelib chiqishi va mohiyati haqidagi hozirgi ilmiy tasavvurlar, shuningdek birinchi asos muammosiga nisbatan falsafa tarixidagi eng salmoqli yondashuvlar kurashi nuqtai nazaridan substansiya tabiatini tushunishga nisbatan ancha keng tarqalgan ikki yondashuv – materialistik va idealistik monizmni qayd etish lozim. dualizm (lot. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "borliq falsafasi (ontologiya)"

yoshlardagi ishsizlik muammosi mavzu: borliq falsafasi (ontologiya). reja: 1.borliq tushunchasining mohiyati, ma’nosi va turlari. 2.materiya tushunchasi xususiyatlari va shakllari. 3.substansiya kategoriyasining mazmuni. olamni falsafiy anglash falsafaning doimiy dolzarb muammosi bo‘lib kelgan. falsafa o‘rganadigan qaysi bir masalani olmaylik, u borliq muammosi bilan aloqadordir. chunki, borliq muammosi falsafadagi har qanday dunyoqarash va metodologik muammolarning asosi hisoblanadi. olamni falsafiy tushunishning asosida “borliq”, “materiya”, “ong” singari boshlang‘ich falsafiy kategoriyalar tahlili turadi. falsafa ilmining borliq va uning rivojlanishi qonuniyatlarini, muammolarini o‘rganadigan nazariy tarmog‘i va bilimlari sohasi ontologiya deb ataladi va u o‘zining kategoriyalari status...

Этот файл содержит 23 стр. в формате PPTX (1,0 МБ). Чтобы скачать "borliq falsafasi (ontologiya)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: borliq falsafasi (ontologiya) PPTX 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram