borliq falsafasi (ontologiya)

DOCX 15 pages 117.9 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 117.9 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

4-mavzu. borliq falsafasi (ontologiya) reja: 1.borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy ilmiy konsepsiyalar.borliq va yo‘qlik dialektikasi. sof borliq g‘oyasi. 2.falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. oʻzbekistonda “yashil makon” umummilliy dasturining tabiatni asrashdagi ahamiyati. 3. borliqda substrat, substansiya va materiyaning o‘zaro aloqasi. materiyaga oid konsepsiyalar tasnifi. 4.borliqda materiya harakatining mohiyati, tiplari va shakllari. 5. borliqda makon va vaqtning substansional, relatsion, dinamik va statik konsepsiyalari. tayanch tushunchalar: borliq, yo‘qlik, cheksizlik,materiya ,ruh, subsrat.substansiya, makon, zamon,borliq shakllari: tabiat, jamiyat, inson, ma’naviy borliq, faylasuflar qadim zamonlardan buyon “borliq” va “yo‘qliq” haqida bahs yuritishgan.ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko‘plab asarlar yozishgan. xo‘sh, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko‘ringani bilan unga shu paytgacha barcha kishilarni birday qanoatlantiradigan javob topilgani yo‘q. bu holat borliqqa turlicha nuqtai nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog‘lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq — obyektiv …

2 / 15

paydo bo‘ladi. demak, borliqning bunyodkori ham, kushandasi ham yo‘qlikdir. borliq yo‘qlikdan yo‘qlikgacha bo‘lgan mavjudlikdir. yo‘qlikni hech narsa bilan qiyoslab bo‘lmaydi. fanda yo‘qlik nima, degan savolga javob yo‘q. tarixdan ma’lumki, faylasuflar borliq konsepsiyalar haqida turlicha g‘oyalarni ilgari surishgan. markaziy osiyo tuprog‘ida vujudga kelgan zardo‘shtiylik ta’limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb hisoblangan. chunki bu g‘oya bo‘yicha, har qanday o‘zgarish va harakatning asosida olov yotadi va u borliqqa mavjudlik baxsh etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakgina bor bo‘ladi, insonning bilimi qancha keng bo‘lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi, deb hisoblaydi.qadimgi dunyoning atomist olimi demokrit borliq atomlar majmuasidan iborat, deb tushuntirgan. uning fikricha, borliqning mohiyati uning mavjudligidadir. mavjud bo‘lmagan narsa yo‘qlikdir. islom ta’limotida borliq iloqiy voqelikdir. ya’ni, u olloh yaratgan mavjudlikdir. bu borada vahdati vujud va vahdati mavjud ta’limotlari bo‘lgan islom diniga mansub mutafakkirlar …

3 / 15

yatini ochishga intilganlar. materialistik adabiyotlarda borliqni obyektiv reallik bilan, materiya bilan aynanlashtirib tushuntirishadi. borliq o‘ziga obyektiv va subyektiv reallikni, mavjud bo‘lgan va mavjud bo‘ladigan olamlarni, moddiylik va ma’naviylikni, o‘tmish va kelajakni, o‘lim va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. atrofimizdagi odam,olam, tabiat, ja’miyat, tafakkur, g‘oyalar, o’y-hayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo‘lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi ta’rifiga faqat obyektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog‘liq bo‘lmagan jismoniy mohiyatga ega bo‘lgan narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy shakllari bu ta’rifdan tashqarida qoladi. aslida esa, borliq kategoriyasi umumiy abstraksiya bo‘lib, mavjudlik belgisi bilan barcha narsa va hodisalarni o‘ziga qamrab oluvchi o‘ta keng tushunchadir. u o‘ziga nafaqat obyektiv reallikni, balki subyektiv reallikni ham qamrab oladi. borliq mavjuddik va reallik tushunchalaryga qaraganda ham keng roq tushunchadir. mavjudlik borliqning hozirgi paytda namoyon bo‘lib turgan qismi bo‘lib, o‘tgan va mavjud …

4 / 15

vjud bo’lgan) va odam mehnati bilan ishlab chiqarilgan narsalar borlig‘i (“ikkinchi tabiat” borlig‘i, ya’ni madaniyat). ikkinchi tabiat borlig‘i esa, o’z navbatida, quyidagi ko‘rinishlarda uchraydi: — inson borligi (insonning narsalar olamidagi borlig‘i va odamning o’ziga xos bo’lgan insoniy borlig‘i); — ma’naviy borliq (individuallashgan va obyektivlashgan ma’naviy borliq); — ijtimoiy borliq (ayrim odamning tarixiy jarayondagi borlig‘i va jamiyat borlig‘i) ijtimoiy borliq deb ham ataladi. borliq shakllari. inson barcha jonli narsalar jonsiz narsalardan butunlay farq qilishiga qadimdayoq e'tibor bergan, lekin buni ancha keyin tushunib yetgan. jonli narsalar dunyosida inson alohida o‘rin egallaydi. u barcha jonli narsalardan butunlay farq qiladi. insonning bu asosiy farqi uning ongida, ideal obrazlar bilan ish ko‘rish, ya'ni mavhum fikrlash va o‘zini fikrlovchi jonzot sifatida anglash qobiliyatida namoyon bo‘ladi. shunday qilib, borliqning umumiy manzarasini yaratish zaminidan notirik tabiat o‘rin oladigan o‘ziga xos piramida hosil bo‘ladi. borliqning shakllari notirik tabiat, tirik tabiat, ijtimoiy borliq va inson borlig‘i kabilardir. so‘nggi yillarda virtual …

5 / 15

rlig‘i ikki darajani o‘z ichiga oladi. birlamchi daraja jonli ruhsiz jismlardan, ya'ni ko‘payish qobiliyatiga ega bo‘lgan, atrof muhit bilan moddalar va energiya almashinuvini amalga oshiradigan, lekin ongga ega bo‘lmagan barcha narsalar, ya'ni sayyoramiz hayvonot va o‘simliklar dunyosini o‘z ichiga olgan butun biosferadan iborat. ikkilamchi daraja – bu inson va inson ongining borlig‘i bo‘lib, bu inson yaratgan yoki o‘zgartirgan tabiatdir.tabiat makon va vaqtda cheksiz hamda abadiydir. ikkilamchi yoki inson tomonidan yaratilgan tabiat birinchi tabiatga bog‘liq. bir tomondan, ikkilamchi tabiatda birlamchi tabiat materiali, boshqacha aytganda ob'ektiv birlamchi borliq mujassamlashgan, boshqa tomondan esa – unda insonning mehnati, irodasi va bilimlari, uning qalbi o‘z ifodasini topgan. ikkilamchi tabiat – bu mehnat qurollari va sharoitlari, aloqa vositalari, inson ruhining ehtiyojlari, ma'rifatli borliq, moddiy va ma'naviy madaniyatni belgilovchi barcha narsalar va jarayonlardir. inson borlig‘ining tahlilida uning tabiatning bir qismi sifatida jismoniy mavjudligini va alohida inson borlig‘ini farqlash o‘rinli bo‘ladi. inson tabiatning bir qismi hisoblanadi va shu …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq falsafasi (ontologiya)"

4-mavzu. borliq falsafasi (ontologiya) reja: 1.borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy ilmiy konsepsiyalar.borliq va yo‘qlik dialektikasi. sof borliq g‘oyasi. 2.falsafa tarixida borliq haqidagi qarashlar dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. oʻzbekistonda “yashil makon” umummilliy dasturining tabiatni asrashdagi ahamiyati. 3. borliqda substrat, substansiya va materiyaning o‘zaro aloqasi. materiyaga oid konsepsiyalar tasnifi. 4.borliqda materiya harakatining mohiyati, tiplari va shakllari. 5. borliqda makon va vaqtning substansional, relatsion, dinamik va statik konsepsiyalari. tayanch tushunchalar: borliq, yo‘qlik, cheksizlik,materiya ,ruh, subsrat.substansiya, makon, zamon,borliq shakllari: tabiat, jamiyat, inson, ma’naviy borliq, faylasuflar qadim zamonlardan buyon...

This file contains 15 pages in DOCX format (117.9 KB). To download "borliq falsafasi (ontologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq falsafasi (ontologiya) DOCX 15 pages Free download Telegram