ontologiya - borliq falsafasi

DOCX 17 sahifa 104,9 KB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 104,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

3 - mavzu: ontologiya - borliq falsafasi. ma’ruza rejasi: 1. borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy-ilmiy konsepsiyalar, borliq va yo‘qlik dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. 2. tabiatning ontologik maqomi. biosfera va noosfera haqidagi ta’limotlar. 3. borliqda substrat, substansiya va materiyaning o‘zaro aloqasi. materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. 4. harakat – borliq mavjudligining usuli, uning tiplari va shakllari. 5. makon va vaqt – borliq mavjudligining shakllari. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: olam va odam, borliq, yo‘qlik, ontologiya, ob’ektiv reallik, sub’ektiv reallik, moddiy borliq, ma’naviy borliq, individuallashgan ma’naviy borliq, ob’ektivlashgan ma’naviy borliq, tabiat borlig‘i, inson borlig‘i, ijtimoiy borliq, substansiya, substrat, materiya, in’ikos, atribut, harakat, o‘zgarish, rivojlanish, progress, regress, makon, zamon, ijtimoiy makon, ijtimoiy zamon. 1-savol bayoni: olamni falsafiy anglash falsafaning doimiy dolzarb muammosi bo‘lib kelgan. falsafa o‘rganadigan qaysi bir masalani olmaylik, u borliq muammosi bilan aloqadordir. chunki, borliq muammosi falsafadagi har qanday dunyoqarash va metodologik muammolarning asosi hisoblanadi. olamni falsafiy …

2 / 17

alarining ahamiyatini tushunib yetdi va ularni e’zozlash, avaylab-asrash tuyg‘usi shakllana boshladi. shu tufayli, olam asosida yotuvchi to‘rt elementni: xavoni, suvni, tuproqni va olovni muqaddaslashtirish singari g‘oyalar vujudga keldi hamda olam to‘g‘risidagi sodda kosmologik qarashlar paydo bo‘lgan. olamning namoyon bo‘lish shakllari xilma xildir. faqat moddiy jismlarnigina o‘ziga qamrab oluvchi olamni moddiy olam deyishadi. ayrim kishilar uni jismoniy, ya’ni fizik olam deb atashadi. odamning ma’naviy, ruhiy dunyosini qamrab oluvchi olamni ma’naviy olam deyishadi. aynan shu paytda biz bilan birgalikda mavjud bo‘lgan olam aktual olam deyiladi. kelajakda mavjud bo‘lish imkoniyati bor va bo‘lishi mumkin bo‘lgan olam potensial olam deyiladi. masalan, sizning bugungi kundagi talabaligingiz aktual olamga mansub bo‘lsa, kelajakda mutaxassis bo‘lib yetishishingiz esa potensial olamga mansubdir. olamning mavjudligi shubxasiz bo‘lgan va barcha e’tirof etadigan qismi real olam deyiladi. kelajakda mavjud bo‘lishi extimoli bo‘lgan olam virtual olam deb ataladi (virtual so‘zi lotincha virtualis — extimoldagi degan ma’noni beradi). aniq ma’lum bo‘lgan olam konkret olam …

3 / 17

alishiga asos yaratdi va u falsafaning asosiy mazmunini tashkil etuvchi muhim bo‘limini ifodalay boshladi. ontologiya falsafada alohida o‘rin egallaydi. ikki yarim ming yillik faol falsafiy izlanishlar natijasida falsafiy bilim tizimida ontologiyadan tashqari falsafaning muhim falsafiy mazmun kasb etadigan gnoseologiya, aksiologiya, ijtimoiy falsafa, etika, estetika, mantiq kabi tarkibiy qismlari paydo bo‘ldi. lekin ularning barchasi zamirida ontologiya yotadi. o‘z navbatida ontologiya har qanday falsafiy dunyoqarashning negizi hisoblanadi va shu tariqa o‘z tarkibiga kirmaydigan boshqa falsafiy muammolar talqinini ko‘p jihatdan belgilaydi. “borliq” tushunchasi, uning mavjudlik shakllari. borliq masalasi inson dunyoni oqilona anglash yo‘lidagi ilk urinishlaridayoq duch kelgan barcha masalalarning negizi hisoblanadi. muayyan narsalar mavjudligi yoki mavjud emasligi masalasi inson falsafiy mulohaza yurita boshlagani zahotiyoq uning diqqat markazidan o‘rin oldi. mifologiyaning bosh vazifasi – «borliqni kim yaratgani» haqidagi masalani falsafa «borliqning nimaligi, u qaerdan paydo bo‘lgani va qaerga yo‘qolishi»ni oqilona tushuntirish bilan almashtirgani tasodifiy emas. bunday tushuntirishga urinish jarayonida faylasuflar barcha zamonlarda quyidagi savollarga …

4 / 17

igi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog‘lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq – ob’ektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u xolda fikr, inson tafakkuri, o‘y-hayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan savolga ular, bunday tushunchalar ob’ektiv reallikning xosilasidir, deb javob berishadi. dunyo manzarasida borliq va yo‘qlik dialektikasi. borliqni har qanday voqelik ega bo‘ladigan umumiy, universal va betakror mavjudlik qobiliyati, deb tavsiflash mumkin. keltirilgan fikr amalda mavjud narsagina borliqqa ega bo‘lishi mumkin, degan xulosa chiqarish imkonini beradi. «yo‘qlik» har qanday tilda amalda mavjud bo‘lmagan narsa bilan tenglashtiriladi va boshqacha tushunilishi mumkin ham emas. boshqacha aytganda, yo‘qlik borliqni inkor etadi va narsa, jism, hodisa, ong... (ya’ni amalda mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan narsalar) o‘zligini yo‘qotgan holda «yo‘qlik» atamasi ayni shu ma’noda ishlatiladi va ular haqida ular «yo‘qlikka chekindi», mavjud emas, deyiladi. lekin sof falsafiy ma’noda bu fikrni to‘g‘ri deb bo‘lmaydi. borliq va yo‘qlik o‘rtasida dialektik o‘zaro aloqa mavjud. birinchidan, …

5 / 17

y u haqda gapirilayotgan, ya’ni u muayyan narsa sifatida fikrlanayotgan bo‘lsa, bu narsa ongda mavjud bo‘ladi va o‘zining «ikkinchi» borlig‘ini saqlaydi, ayni holda u dastlabki ob’ektning nusxasi, ideal obraz bo‘lib qoladi. shunday qilib, borliq falsafiy kategoriya sifatida dunyoni uning butun rang-barangligi va turli-tuman namoyon bo‘lish shakllari bilan yaxlit aks ettirish imkonini beradi. borliq – olamdagi barcha moddiy va ideal, ob’ektiv va sub’ektiv tarzdagi mavjud narsa va hodisalarni ifodalovchi falsafiy kategoriyadir. bunda narsalar, predmetlar, hodisalar o‘z xususiyatlari, xossalari bilan jamuljam holda aks etadi. dunyoni va uning tarkibiy qismi bo‘lmish insonni bilish yo‘lidagi bu muhim qadam bilan dunyoning tabiati va mohiyati, uning rang-barangligi, turli darajalari, ko‘rsatkichlari, shakllari, xususiyatlari va hokazolar haqidagi mulohazalarning asosiy koordinatalar sistemasi belgilanadi. buning uchun mohiyat, hodisa, substansiya, materiya, ong, makon, vaqt, qonun kabi yangi falsafiy kategoriyalar muomalaga kiritiladi. borliq kategoriyasining falsafiy mohiyati quyidagi jihatlari bilan tavsiflanadi: 1.borliqning doimiy va abadiy mavjudligi, undagi narsalar va hodisalar esa o‘tkinchiligi; 2. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ontologiya - borliq falsafasi" haqida

3 - mavzu: ontologiya - borliq falsafasi. ma’ruza rejasi: 1. borliq tushunchasining mohiyatiga oid falsafiy va tabiiy-ilmiy konsepsiyalar, borliq va yo‘qlik dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. 2. tabiatning ontologik maqomi. biosfera va noosfera haqidagi ta’limotlar. 3. borliqda substrat, substansiya va materiyaning o‘zaro aloqasi. materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. 4. harakat – borliq mavjudligining usuli, uning tiplari va shakllari. 5. makon va vaqt – borliq mavjudligining shakllari. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: olam va odam, borliq, yo‘qlik, ontologiya, ob’ektiv reallik, sub’ektiv reallik, moddiy borliq, ma’naviy borliq, individuallashgan ma’naviy borliq, ob’ektivlashgan ma’naviy borliq, tabiat borlig‘i, inson borlig‘i, ijtimoiy borliq, substan...

Bu fayl DOCX formatida 17 sahifadan iborat (104,9 KB). "ontologiya - borliq falsafasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ontologiya - borliq falsafasi DOCX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram