falsafa tarixi

DOCX 111 pages 172.8 KB Free download

111 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 172.8 KB

File type DOCX

Pages 111

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 111

borlik – falsafaning fundamental kategoriyasi reja: 1.falsafa tarixida borliq muammosi.borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig’i, ma’naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig’i. vertual borliq tushunchasi. energiya borliq shakli. 2.materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. olamning paydo bo’lishi va evolyusiyasi 3.moddiy oby’ekt tizim sifatida: geosentrik va nogeosentirik moddiy tizimlar. kengayuuvchi olam gepotizasi.universal kosmik galogramma. 4.harakat materiyaning yashash sharti. harakatning tiplari va shakllari 5.falsafa tarixida makon va vaqtga substonsional va relyasion yondoshuvlar 6.indivudial vaqt inson mavjudlik vaqti sifatida. uz uzidan tashkillashtiruvchi –materiyaning atributi. 1-masala. biz dunyo, materiya tuzilishi, makon, zamon, harakat, hayot, ong va shu kabilar haqida tasavvur hosil qilish uchun asosan, avvalo fizika, astronomiya va biologiya kabi tabiatshunoslik fanlariga murojaat etamiz. lekin bu falsafada borliq muammolari o’rganilmaydi, degan ma’noni anglatmaydi. bugungi kunda olimlar notirik, tirik dunyo va ijtimoiy dunyo nima, degan savollarga javob topishda jiddiy yutuqlarga erishganlar. ular dunyo haqida bir qarashda yaqindagina – o’tgan asrda yashagan o’z hamkasblariga qaraganda to’laroq va …

2 / 111

a falsafa e’tiborini o’ziga qayta va qayta tortib kelmoqda. shuni ta’kidlash lozimki, fizika va boshqa muayyan fanlarga joiz bo’lmagan narsalar falsafa uchun joizdir. aniq dalillarga tayanadigan va ularga muvofiq qarashlar birligiga erishishga harakat qiladigan tabiatshunoslikdan farqli o’laroq, falsafa yakdillikka intilmaydi va ayni bir muammolar bo’yicha ba’zan qarama-qarshi, bir-birini istisno etuvchi javoblar beradi. shu tariqa u dunyoqarashni kengaytiradi, eski muammolarning odatdagi talqinini o’zgartiradi, aniq fanlarning metodlari bilan amalga tatbiq etiladigan yangi yechimlar ustida ijodiy izlanishga da’vat etadi. shu tariqa falsafa evristik va metodologik rolni bajarar ekan, ayni vaqtda o’zi ham tabiatshunoslik oluvchi ishonchli natijalarga muhtoj bo’ladi va ulardan yangi nazariyalar tuzish uchun asos sifatida foydalanadi. shu sababli biz borliqning asosiy shakllari va fundamental asoslarini falsafa nuqtai nazaridan o’rganar ekanmiz, albatta yo ishonchliligi shubha uyg’otmaydigan, yo borliqni yaxshiroq tushuntirgani uchun qabul qilinadigan tabiiy-ilmiy material va daliliy ma’lumotlarga tayanamiz. ontologiya tushunchasi. o’quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o’rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning …

3 / 111

barchasi zamirida ontologiya yotadi. o’z navbatida ontologiya har qanday falsafiy dunyoqarashning negizi hisoblanadi va shu tariqa o’z tarkibiga kirmaydigan boshqa falsafiy muammolar talqinini ko’p jihatdan belgilaydi. «borliq» kategoriyasi. aksariyat falsafiy tizimlarning kategoriyalar apparatini tashkil etadigan ko’p sonli falsafiy kategoriyalar orasida «borliq» kategoriyasi doimo markaziy o’rinni egallaydi. chunki u har qanday predmet, hodisa, voqyea va shu kabilarning eng muhim xususiyatini, aniqroq aytganda, ularning mavjud bo’lish, bevosita yoki bilvosita namoyon bo’lish, o’zaro ta’sirga kirishish qobiliyatini aks ettiradi. bu inson o’zligini va o’zini qurshagan borliqni anglashga ilk urinishlaridayoq duch keladigan har qanday obyektning, borliq har qanday qismining umumiy xossasidir. inson aqlli jonzot sifatida shakllanish jarayonining ilk bosqichlaridayoq o’z dunyoqarashining negizini tashkil etadigan muhim savollarga javob topish zaruriyati bilan to’qnash keladi: 1. «men kimman?» 2. «meni qurshagan borliqning mohiyati nimada?» 3. «borliq qanday va qayerdan paydo bo’lgan?» 4. «dunyoni nima yoki kim harakatlantiradi?» 5. «dunyoning rivojlanishida biron-bir maqsadga muvofiqlik, maqsad, mo’ljal bormi?» inson bunday …

4 / 111

nimaligi, u qayerdan paydo bo’lgani va qayerga yo’qolishi»ni oqilona tushuntirish bilan almashtirgani tasodifiy emas. bunday tushuntirishga urinish jarayonida faylasuflar barcha zamonlarda quyidagi savollarga javob topish zaruriyati bilan to’qnash kelganlar: · falsafiy kategoriya sifatidagi «borliq» nima? · bu atama nimaga nisbatan tatbiq etilishi mumkin? · unga qanday falsafiy ma’no yuklanadi? bu savollarga keng javob berish falsafa tarixiga ham, mazkur tushunchaning etimologiyasiga ham murojaat etishni nazarda tutadi. mazkur dastur bo’yicha ta’lim oluvchilar tarixiy-falsafiy kurs bilan tanish bo’lishlari lozimligini hisobga olib, bu yerda faqat falsafiy tafakkur tarixiga qisqacha to’xtalamiz va mazkur muammoni anglab yetish jarayonidagi muhim bosqichlarinigina qayd etamiz. falsafa tarixida borliq muammosi. «borliq» kategoriyasi falsafa paydo bo’lishi bilan shakllangan va izchil nazariy qiziqish predmetiga aylangan bo’lsada, dunyo haqida odamlar ancha oldinroq fikr yurita boshlaganlar va bu tasavvurlar ko’p sonli afsonalar va miflarda bizgacha yetib kelgan. borliq muammosini falsafiy anglab yetishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va …

5 / 111

jal olgani bois, unda inson borlig’iga, shuningdek ijtimoiy borliqqa ko’proq e’tibor berilgan. ayni vaqtda, tabiatning birinchi asoslari ham e’tibordan chetda qolmagan. bu qiziqish, xususan, narsalar va hodisalarning butun rang-barangligini belgilovchi besh stixiya (suv, yer, daraxt, temir, olov) haqidagi ta’limotda o’z aksini topgan. keyinroq «o’zgarishlar kitobi»da borliqning butun rang-barangligini tashkil etuvchi bunday birinchi asoslarning sakkiztasi qayd etiladi. xudolarning kelib chiqishi, ularning hayoti, ishlari, o’zaro kurashi haqida hikoya qiladigan va shu tariqa qadimgi odamlarning dunyoning vujudga kelishi va evolyusiyasi haqidagi tasavvurlarini aks ettirgan kosmogonik miflar suqrotga qadar avvalo tabiat falsafasi sifatida yuzaga kelgan va rivojlangan yunon falsafasining birinchi manbai bo’lib xizmat qildi. ilk yunon faylasuflari o’z asarlarini odatda «tabiat haqida» deb nomlaganlari, ularning o’zlari esa naturalistlar, «fiziklar» deb atalishi bu fikrni tasdiqlaydi. sharq donishmandlari kabi, antik mutafakkirlarni ham borliqning manbalari qiziqtirgan. qadimgi yunon falsafasi vujudga kelgan paytdan boshlab ular butun borliqning birinchi sababini mavjud voqyelikning o’zidan izlaganlar, uni dam suv (fales) yoki …

Want to read more?

Download all 111 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafa tarixi"

borlik – falsafaning fundamental kategoriyasi reja: 1.falsafa tarixida borliq muammosi.borliq shakllarining tasnifi: tabiat borlig’i, ma’naviy borliq, ijtimoiy borliq va inson borlig’i. vertual borliq tushunchasi. energiya borliq shakli. 2.materiya tushunchasi va uning tashkillashuv darajalari. olamning paydo bo’lishi va evolyusiyasi 3.moddiy oby’ekt tizim sifatida: geosentrik va nogeosentirik moddiy tizimlar. kengayuuvchi olam gepotizasi.universal kosmik galogramma. 4.harakat materiyaning yashash sharti. harakatning tiplari va shakllari 5.falsafa tarixida makon va vaqtga substonsional va relyasion yondoshuvlar 6.indivudial vaqt inson mavjudlik vaqti sifatida. uz uzidan tashkillashtiruvchi –materiyaning atributi. 1-masala. biz dunyo, materiya tuzilishi, makon, zamon, harakat, hayot, ong va...

This file contains 111 pages in DOCX format (172.8 KB). To download "falsafa tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa tarixi DOCX 111 pages Free download Telegram