borliq va rivojlanish falsafasi

DOCX 59 pages 141.7 KB Free download

59 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 141.7 KB

File type DOCX

Pages 59

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 59

2-mavzu. borliq va rivojlanish falsafasi reja: 1. falsafa va tabiiy ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati, borliq va yo‘qlik dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. 2. falsafa va fizikada substansiya, substrat va materiyaning o‘zaro aloqasi. in'ikos va uning shakllari. 3. harakat tushunchasining tavsifi, tiplari va shakllari. falsafada makon va vaqt dialektikasi. 4. tabiatning ontologik maqomi. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. tabiatga oid koevolyusion va invayronmental nazariyalar. 5. falsafada shaklllanish, o‘zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. tayanch so’zlar: ontologiya, borliq, yo`qlik, substantsiya, substrat, materiya, makon, vaqt, harakat, atribut, modus, tabiat borlig`i, inson borlig`i, ma’naviy borliq. ijtimoiy borliq, virtual borliq, monizm, materialistik monizm, idealistik monizm, dualizm, plyuralizm, mikrodunyo, makrodunyo, megadunyo. substantsion va relyatsion yondoshuvlar, inson ongi, ekologiya, koevolyutsiya, noosfera, geografik muhit, geografik determinizm, geosiyosat. rivojlanish, aloqa, o`z-aro aloqa, qonun, dialektika, ob’ektiv dialektika, sub’ektiv dialektika, determinizm, voqelik qonunlari, fan qonunlari, falsafa qonunlari, qarama-qarshiliklar birligi qonuni, ayniyat va tafovut, miqdor o`zgarishlarining sifat …

2 / 59

ur hosil qilish uchun asosan fizika, astronomiya va biologiya kabi tabiatshunoslik fanlariga murojaat etamiz. lekin bu falsafada borliq muammolari o`rganilmaydi, degan ma’noni anglatmaydi. bugungi kunda olimlar notirik, tirik dunyo va ijtimoiy dunyo nima, degan savollarga javob topishda jiddiy yutuqlarga erishganlar. ular dunyo haqida o`tgan asrlarda yashagan o`z hamkasblariga qaraganda to`laroq va teranroq tasavvurga egadirlar. ammo, dunyoning mohiyati haqidagi ko`pgina muhim savollarga hozir ham aniq va uzil-kesil javoblar mavjud emas. masalan, nafaqat makon yoki vaqt tushunchalariga, balki nisbatan soddaroq hodisa bo`lmish gravitatsiya tushunchasiga ham dunyo-da biron-bir fizik bugungi kunda ham aniq (ayni paytda tajribada tasdiqlanadigan) ta’rif bera olmaydi. shu sababli insonning dunyo haqidagi qarashlarida muhim rol o`ynaydigan, biroq ilmiy yechi-mini topmagan muammolarni falsafiy anglab yetishga kuchli ehtiyoj doimo mavjud bo`lgan va hozir ham saqlanib qolmoqda. bu muammolarning aksariyati haqli ravishda «boqiy» muammolar deb ataladi, chunki ular predmeti mos kelsa ham bilish metodlari va vositalari har xil bo`lgan fan va falsafa e’tiborini …

3 / 59

asosiy shakllari va fundamental asoslarini falsafa nuqtai nazaridan o`rganar ekanmiz, albatta yo ishonchliligi shubha uyg`otmaydigan, yo borliqni yaxshiroq tushuntirgani uchun qabul qilinadigan tabiiy-ilmiy material va daliliy ma’lumotlarga tayanamiz. ontologiya tushunchasi. o`quv kurslarida asosiy falsafiy muammolarni o`rganish odatda ontologiyadan boshlanadi. ontologiya falsafiy bilimlarning alohida sohasi bo`lib, unda borliq va yo`q-lik, mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o`rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo`lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. «ontologiya» atamasi falsafada faqat xvii asrdan beri ishlatiladi, lekin u yunoncha o`zaklarga ega bo`lib (ontos – borliq, logos – so`z, ta’limot), borliq haqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. ontologiya falsafada alohida o`rin egallaydi. ikki yarim ming yillik faol falsafiy izlanishlar natijasida falsafiy bilim tizimida ontologiyadan tashqari falsafaning muhim falsafiy mazmun kasb etadigan gnoseologiya, aksiologiya, ijtimoiy falsafa, axloq, estetika, mantiq kabi tarkibiy qismlari paydo bo`ldi. lekin ularning barchasi zamirida ontologiya yotadi. o`z navbatida ontologiya har qanday falsafiy dunyoqarashning negizi hisoblanadi va shu tariqa o`z tarkibiga …

4 / 59

idayoq o`z dunyoqarashining negizini tashkil etadigan muhim savollarga javob topish zaruriyati bilan to`qnash keladi: 1. «men kimman?» 2. «meni qurshagan borliqning mohiyati nimada?» 3. «borliq qanday va qaerdan paydo bo`lgan?» 4. «dunyoni nima yoki kim harakatlantiradi?» 5. «dunyoning rivojlanishida biron-bir maqsadga muvofiqlik, maqsad, mo`ljal bormi?» inson bunday savollarga javob berishga kirishar ekan, uning ongi avvalo o`zi nima bilan bevosita ish ko`rayotganini qayd etadi. buni aniq anglamasdan, u o`zining dunyo haqidagi mulohazalarini aniq-ravshan narsalarni qayd etishdan boshlaydi. shu tariqa inson va uning ongi o`zini qurshagan barcha narsalar avvalo mavjud bo`lish qobiliyatiga ega ekanligiga ishonch hosil qiladi. shunday qilib, borliq masalasi insonning dunyoni oqilona anglash yo`lidagi ilk urinishlaridayoq duch kelgan barcha masalalarning negizi hisoblanadi. muayyan narsalar mavjudligi yoki mavjud emasligi masalasi inson falsafiy mulohaza yurita boshlagani zahotiyoq uning diqqat markazidan o`rin oldi. mifologiyaning bosh vazifasi – «borliqni kim yaratgani» haqida gapirib berishni falsafa «borliqning nimaligi, u qaerdan paydo bo`lgani va qaerga yo`qolishi»ni …

5 / 59

akl-langan va izchil nazariy qiziqish predmetiga aylangan bo`lsada, dunyo haqida odamlar ancha oldinroq fikr yurita boshlaganlar va bu tasavvurlar ko`p sonli afsonalar va miflarda bizgacha yetib kelgan. borliq muammosini falsafiy anglab yetishga ilk urinishlar miloddan avvalgi birinchi ming yillikda vujudga kelgan qadimgi hind va qadimgi xitoy falsafalaridayoq kuzatiladi. xususan, vedalar (qadimgi hind tafakkurining ilk yodgorliklari) va ularga diniy-falsafiy sharhlar – upanishadalarda yaxlit ma’naviy substantsiya, o`lmas jon haqidagi g`oyalar, shuningdek dunyo haqidagi materialistik va ateistik tasavvurlar o`z aksini topgan. so`nggi zikr etilgan tasavvurlarga muvofiq butun borliqning negizini tabiiy asoslar – olov, havo, suv, yorug`lik, makon, vaqt tashkil etadi. qadimgi hindiston mutafakkirlari borliq sirining tagiga yetishga harakat qilar ekanlar, quyosh tunda qaerga ketadi, yulduzlar kunduzi qayoqqa yo`qoladi kabi savollarga javob topishga uringanlar va bu tasavvurlarni insoniyatga ma’lum bo`lgan eng qadimgi kitob – rigvedalarda aks ettirganlar. qadimgi xitoy falsafasi avvalo ijtimoiy muammolarga qarab mo`ljal olgani bois, unda inson borlig`iga, shuningdek ijtimoiy borliqqa ko`proq …

Want to read more?

Download all 59 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq va rivojlanish falsafasi"

2-mavzu. borliq va rivojlanish falsafasi reja: 1. falsafa va tabiiy ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati, borliq va yo‘qlik dialektikasi. borliq shakllarining tasnifi. 2. falsafa va fizikada substansiya, substrat va materiyaning o‘zaro aloqasi. in'ikos va uning shakllari. 3. harakat tushunchasining tavsifi, tiplari va shakllari. falsafada makon va vaqt dialektikasi. 4. tabiatning ontologik maqomi. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. tabiatga oid koevolyusion va invayronmental nazariyalar. 5. falsafada shaklllanish, o‘zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. tayanch so’zlar: ontologiya, borliq, yo`qlik, substantsiya, substrat, materiya, makon, vaqt, harakat, atribut, modus, tabiat borlig`i, inson borl...

This file contains 59 pages in DOCX format (141.7 KB). To download "borliq va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq va rivojlanish falsafasi DOCX 59 pages Free download Telegram