марказий осиё олимларининг табиатшунослик фанлари ва фалсафасига қўшган ҳиссалари

PPTX 906,8 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1458208938_61978.pptx /docprops/thumbnail.jpeg слайд 1 марказий осиё олимларининг табиатшунослик фанлари ва фалсафасига қўшган ҳиссалари режа: 1.марказий осиёлик машҳур табиатшунос олимлар. 2.ал-хоразмий. 3.жайҳоний. 4.абу наср форобий. 5.абу райҳон беруний. 6.заҳириддин муҳаммад бобур. www.arxiv.uz марказий осиё олимларининг фан тарихида қолдирган оламшумул кўп қиррали илмий меросини ўрганишга эътибор ҳар томонлама ортиб бормоқда. айниқса, алоҳида таъкидлаш зарурки, кейинги ўн йилликлар давомида марказий осиё мазкур олимлар илмий меросини ўрганиш марказига айланиб қолди. марказий осиёлик олимларнинг табиий-илмий меросини ўрганиш борасида олиб борилган ютуқларни таҳлил қилиш шундан далолат берадики, марказий осиё олимлари ўз асарлари билан жаҳон табиий фанларини ривожлантиришга беқиёс улкан ҳисса қўшган. www.arxiv.uz ҳозирги замон фанларига пойдевор қурган марказий осиёлик олимлар: абу наср форобий, ал-хоразмий, абу райҳон беруний, абу али ибн сино, улуғбек, заҳириддин муҳаммад бобур каби сиймоларнинг номларини ғурур билан тилга оламиз. марказий осиё олимларининг илмий меросини ўрганиш узоқ тарихга эга бўлиб, абу наср форобий замонидаёқ олимлар асарларини ўрганиш, уларни шарҳлаш кенг йўлга қўйилган эди. натижада …

илмини чет элларда, хусусан, араб мамлакатларида такомиллаштиради. ал-хоразмий ix аср бошларида бағдодга келади ва марказий осиёлик олимлар ал-ахмад ибн касир ал-фарғоний, аббос ибн жавҳарий, аҳмад ибн абдуллоҳ ал-марвазий билан “маъмун академия”сини (“байт ул-ҳикмат”) бошқара бошлайди. 827 йили бағдод халифаси маъмун ал-хоразмийга ер ва осмон харитасини тузиш ишини бошқаришни топширади. мазкур харита устида кўп олимлар 840 йилгача тадқиқот ишлари олиб боришади. хоразмий 847 йили бу тадқиқотларни умумлаштириб, “ер тасвири китоби” ёки “география” (“китоб сурат ул-арз”) китобини ёзади. мазкур асар “ернинг аҳоли яшайдиган чорагининг тасвири” ҳам деб юритилади. асарда олимнинг шарқ мамлакатларида олиб борган кузатиш ишлари асосий ўрин олган. www.arxiv.uz хоразмийнинг “китоб сурат ул-арз” номли асари 1873 йили қоҳирада топилган бўлиб, муаллиф мазкур асарида 637 та муҳим жойлар, 209 та тоғнинг географик тафсилотини берган, дарёлар, денгизлар ва океанлар ҳавзаси шаклини, уларда жойлашган оролларнинг муҳим координаталарини баён этган. хоразмийнинг мазкур асарига киритилган хариталарда ер юзи етти иқлимга бўлиб чизилган, шундан фақат тўрттасигина бизгача …

фан” нашриёти хоразмийнинг “математик мақолалар” мажмуасини чоп этди. www.arxiv.uz www.arxiv.uz абу абдуллоҳ муҳаммад ибн аҳмад ибн наср жайҳоний абу абдуллоҳ муҳаммад ибн аҳмад ибн наср жайҳоний 870 йили бухорода туғилган. у 914-942 йиллар давомида сомонийлар давлатида вазирлик қилди. у 912 йили зилзила вақтида ҳалок бўлди. жайҳоний ўз даврининг йирик давлат арбоби бўлибгина қолмай, балки ўта ўқимишли ва билимдон олим ҳам эди. шу сабабли вазирлик лавозимидан фойдаланиб, дунёнинг турли мамлакатларига саёҳатчиларни юборди, улар тўплаган илмий материалларни чуқур таҳлил қилди ва мазкур тадқиқотлари асосида асарлар ёзди. олимни дунёвий фанлар тўғрисида ёзган китоблари жуда кўп бўлиб, уларни мақсудий, беруний, “худуд ул-олам” асарининг номаълум муаллифи, ибн руста, ал-бакрий, гардизий, авфий, харақий, иурисий каби олимлар, ўз асарларида фойдаланганлар. жайҳонийнинг мана шундай машҳур асарларидан бири: “китоб ул-масолик ва мамолик” (“масофалар ва мамлакатлар ҳақида китоб”) 911-922 йилларда ёзилган бўлиб, кўпинча уни “китоб ул-масолик фи-маърифат ул-мамолик” (“мамлакатларни билишда маорфалар китоби”) деб юритишади. www.arxiv.uz жайҳоний ер юзида аҳолининг тарқалиш …

ундай ҳодисалардан бири ҳашаротларнинг чиқиб келиши ҳақида қадимги афсона бўлиб, уни жайҳоний бундай изоҳлаган: “ҳинд денгизида бир дарахтнинг илдизи бор, булар денгиз тубидаги қумга тарқалган. дарахтнинг барглари қалинлашиб, новдадан узилиб тушади ва урғочи арига айланадида учиб кетади”. ёки: “бухоро билан деҳнов орасидаги бир қишлоқда бир тепалик бор, уни хазина қидирувчилар ковлашганда сув чиққан, сувни тўхтата олмаганлар ва у ҳозирга қадар тинмасдан оқиб турибди”. бу артезиан қудуқ тўғрисидаги воқеа бўлиб, ўша вақтларда кенг тарқалган ҳодиса эди. www.arxiv.uz абу наср муҳаммад ибн узлуғ ибн тархон форобий абу наср муҳаммад ибн узлуғ ибн тархон форобий 873 йили тошкентнинг шимоли-ғарбида жойлашган, кейинчалик тарихда ўтрор номи билан ном қозонган форобда ҳарбий хизматчи оиласида дунёга келди. форобийнинг ёшлик, ўсмирлик йиллари форобда кечди. у ҳар томонлама яхши маълумот олди. кейинчалик у тошкент, самарқанд ва бухоро мадрасаларида таълим олди. ix асрнинг 30-йилларида форобий дамашққа кўчиб боради. ўша вақтларда шарқ ва ғарбни бир-бири билан боғлаб турган иқтисодий йўл араб …

атида танилди. бироқ, у то умрининг охиригача йўқчиликда камтарона ҳаёт кечирди. www.arxiv.uz форобий ўз замонасининг йирик тиббиёт назариётчиси ва бу соҳада илм аҳлига мақбул бўладиган ўнлаб асарлар муаллифидир. уларнинг умумий миқдори 160 тадан ортиқ бўлиб, астрономия математика, фалсафа, тариҳ мантиқ, психология, тилшунослик, адабиёт, мусиқа, табиатшунослик, тиббиёт, химия соҳаларини қамраб олган. мазкур асарлар орасида ноёб, қимматлилари: “илмларни келиб чиқиши ва тавсифи” (“китоб фи-ихсо ал-улум ва ат-таъриф”), “фанлар классификацияси ва таърифи”, “фозил одамлар шаҳари” каби асарлари бўлиб, бу асарларда форобий эркинлик, тенглик, осойишталик, ҳаққонийлик, идеал жамоа ва унинг аҳолиси, илм-фан ва унинг равнақи, классификацияси, келиб чиқиши, ривожланиши ва уларни бошқариш каби масалаларни ёритишга катта эътибор берди. унинг табиатшуносликка доир “инсон аъзолари ҳақида рисола”, “ҳайвон аъзолари тўғрисида сўз”, “аристотель билан гален марказийсидаги муносабат” каби асарлари алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, улар инсон ва ҳайвон органлари, уларнинг функцияси, бир-бирига ўхшаш хоссалари ва тафовути каби масалалар ёритилган, тирик организмлар анатомияси, физиологияси ва психологияси фанларига асос бўлган …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "марказий осиё олимларининг табиатшунослик фанлари ва фалсафасига қўшган ҳиссалари"

1458208938_61978.pptx /docprops/thumbnail.jpeg слайд 1 марказий осиё олимларининг табиатшунослик фанлари ва фалсафасига қўшган ҳиссалари режа: 1.марказий осиёлик машҳур табиатшунос олимлар. 2.ал-хоразмий. 3.жайҳоний. 4.абу наср форобий. 5.абу райҳон беруний. 6.заҳириддин муҳаммад бобур. www.arxiv.uz марказий осиё олимларининг фан тарихида қолдирган оламшумул кўп қиррали илмий меросини ўрганишга эътибор ҳар томонлама ортиб бормоқда. айниқса, алоҳида таъкидлаш зарурки, кейинги ўн йилликлар давомида марказий осиё мазкур олимлар илмий меросини ўрганиш марказига айланиб қолди. марказий осиёлик олимларнинг табиий-илмий меросини ўрганиш борасида олиб борилган ютуқларни таҳлил қилиш шундан далолат берадики, марказий осиё олимлари ўз асарлари билан жаҳон табиий фанларини ривожлантиришга беқиёс улка...

Формат PPTX, 906,8 КБ. Чтобы скачать "марказий осиё олимларининг табиатшунослик фанлари ва фалсафасига қўшган ҳиссалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: марказий осиё олимларининг таби… PPTX Бесплатная загрузка Telegram