борлиқ – фалсафанинг фундаментал категорияси

DOCX 36,9 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1673252587.docx борлиқ – фалсафанинг фундаменталь категорияси referat борлиқ – фалсафанинг фундаменталь категорияси режа: 1. олам ва одам муносабатлари 2. борлиқ ва унинг мавжудлик шакллари. 3. борлиқ ва йўқлик, мавжудлик ва реаллик. 4. ҳаракат, фазо ва вақт, макон ва замон. 5. борлиқ фалсафасини ўрганишнинг аҳамияти. олам ва одам муносабатлари. сиз билан биз яшаётган шу дунё ўзининг барча мураккаблиги ва муаммолари, жозибадорлиги ва бутун гўзаллиги билан ягона оламни ташкил этади. олам тушунчаси, энг аввало, одам ва унинг фаолияти кечадиган маконни акс эттиради. агар одам бўлмаганида эди, бу олам хақидаги тасаввурлар ҳам бўлмас эди. демак, олам одам билан мазмундордир. олам уни ташкил этувчи нарсалар билан биргаликда намоён бўлади. ҳеч нарсаси йўқ олам йўқликдир. у мавхум тушунча, яъни абстракциядир. қадимги даврлардан буён одам ўзини англагач, оламнинг таркибий қисми эканлигини тушуна бошлади. дастлаб, унинг ҳаётини таъминловчи тирикчилик воситаларининг аҳамиятини тушуниб етди ва уларни эъзозлаш, авайлаб-асраш туйғуси шакллана бошлади. шу туфайли, олам асосида ётувчи тўрт элементни: …

и тушунчалар орқали ёритилади. ўз ўрни ва аҳамиятига кўра асл фалсафани ўрганиш айнан онтологиядан бошланади. шунинг учун ҳам ўтмишда яшаган файласуф ва мутафаккирлар ижодида онтология қамраб оладиган борлиқ ва мавжудлик, коинот ва олам, ботинийлик ва зоҳирийлик, борлик ва йўқлик, материя ва ҳаракат, макон ва замон, чеклилик ва чексизлик, инсон ва жамият борлиғи билан боғлиқ масалаларга алоҳида аҳамият берилган. фалсафа тарихида ушбу соҳага доир турли оқимлар ва йўналишлар шаклланган. «онтология» атамаси борлиқ ҳақидаги таълимот маъносида илк бор р.гоклениус (1636 йил) ва и.клауберг (1646 йил) томонидан илмий муомалага киритилган. луғавий маънода у юнонча “ontos” – борлиқ ва “logos” – таълимот деган мазмунни англатади. ғарб файласуфи х.вольф тадқиқотлари бу атаманинг кенг тарқалишига асос яратди ва у фалсафанинг асосий мазмунини ташкил этувчи муҳим бўлимини ифодалай бошлади. “борлиқ тушунчаси”.[footnoteref:1] файласуфлар қадим замонлардан буён «борлиқ» ва «йўқлик» хақида бахс юритишган. улар борлиқнинг вужудга келиши, мохияти, хусусиятлари ва шакллари хақида кўплаб асарлар ёзишган. хўш, борлиқ нима? бу …

нарсага айлантирувчи, ҳамма нарсанинг ибтидоси ҳам, интихоси ҳам йўқликдир. бу маънода йўқлик чексизлик, нихоясизлик ва мангулик билан бирдир. йўқлик чекинган жойда борлиқ пайдо бўлади. демак, борлиқнинг бунёдкори ҳам, кушандаси ҳам йўқликдир. борлиқ йўқликдан йўқликкача бўлган мавжудликдир. йўқликни хеч нарса билан қиёслаб бўлмайди. фанда йўқлик нима, деган саволга жавоб йўқ. ҳозирги замон фанларининг хулосаларига кўра, атрофимиздаги ҳар қандай жисм молекулалардан ташкил топган, молекулалар эса атомлардан тузилган. атомлар мураккаб тузилган ядро ва электрон қобиқлардан иборат. атомнинг электрон қаватлари бир-биридан ва атом ядросидан муайян узоқликда жойлашган бўлади. энг содда атом ҳисобланувчи водород атомининг ядроси битта протондан, мураккаброқ атомларнинг ядроси эса, протон ва нейтронлардан ташкил топади, протон ва нейтронлар кварклар ва уларни туташтириб турувчи глюонлар (глюон-ёпиштирувчи деган маънони беради) дан ташкил топгандир. протон ва нейтрон нуклонлар (лот. nucleus — ядро, ўзак) ҳисобланади, нуклонлар ва хиперон (юн. hiper-устида, юқоридан ташқари) лар, барионлар (юн. barys-оқир) дейилади. булар оқир заррачалар сифатида кучли ўзаро таъсирлар майдонида бўлиб, адронлар …

ари, астероидлар, метеоритлар, кометалар ва кичик планеталар биргаликда қуёш системасини ташкил этади. қуёшдан энг узоқда жойлашган планета плутон унинг атрофини 247 ярим йилда бир марта тўлиқ айланиб чиқади, яъни ер йили — 365,25 кунга тенг бўлса, — плутон йили 247та ер йилига тенгдир. қуёш системаси миллионлаб юлдузларни ўз ичига олувчи галактика (сомон йўли) таркибига киради. унинг диаметри 94,6 млн. ёруқлик йилига тенг. ундан кейинги система галактикалар тўпи бўлиб, унинг диаметри 1 мегапарсекка тенг, у 30 тагача галактикани ўз ичига олади (1 парсек (3,26 ё. й). кейинги система – галактикаларнинг маҳаллий тўпи, унга 2 та гипергалектика ва 27 та митти галактикалар киради. мажмуада 500 тагача галактика бўлади, унинг диаметри -5 мегапарсек. галактикалар мажмуаси галактикаларнинг ўта мажмуасига бирлашади, унинг диаметри 40 мегапарсек бўлиб, ўзида 10 мингдан зиёд галактикани бирлаштиради. ўта йирик мажмуалар коинотнинг бошқа структуравий бирликларига киради. коинотнинг радиуси эса 15 — 20 млрд. ё.й. тенгдир. бу системаларни фалсафий жиҳатдан умумлаштириб, борлиқнинг …

структура даржалари хақидаги хулоса хосил бўлади. борлиқнинг структуравий тузилишини унинг сифатий ривожланиши нуқтаи назаридан олиб қарасак, моддий олам бу холда ҳам учта даражага ажралади. унинг ташкилий структура даражаларини: анорганик дунё (нотирик табиат), органик дунё (тирик табиат) ва ижтимоий дунё (жамият) га ажратилади. улар бир-биридан хилма-хиллиги, уюшганлиги, нисбий мустақиллиги ва фаоллиги билан фарқ қилади. анорганик дунё ёки нотирик табиатда физикавий ва химиявий алоқадорликлар хукмронлик қилади, шу туфайли нотирик табиатдаги қонуниятлар шу табиат фанлари доирасида чекланган бўлиб, тирик дунёга нисбатан пассив ва ташкилий уюшганлиги паст даражада бўлади. тирик табиатда яъни органик дунёда эса биологик алоқадорликлар ҳам қатнашганлиги сабабли унинг уюшганлик даражаси юқорироқ, фаолроқ ва мураккаброқ тузилган бўлади. ижтимоий дунё даражасида эса, юқорида айтилган алоқадорликлардан ташқари, жамиятга хос бўлган ижтимоий алоқадорликлар ҳам иштирок этади. бундай дунёнинг тузилиши ниҳоятда мураккаб бўлиб, борлиқ бу даражада ўзининг ўта уюшганлигини, нисбий мустақиллигини ва юқори даражада фаоллигини намойиш қилади. бу дунёнинг структуравий элементи бўлган ҳар бир инсон жамиятга …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "борлиқ – фалсафанинг фундаментал категорияси"

1673252587.docx борлиқ – фалсафанинг фундаменталь категорияси referat борлиқ – фалсафанинг фундаменталь категорияси режа: 1. олам ва одам муносабатлари 2. борлиқ ва унинг мавжудлик шакллари. 3. борлиқ ва йўқлик, мавжудлик ва реаллик. 4. ҳаракат, фазо ва вақт, макон ва замон. 5. борлиқ фалсафасини ўрганишнинг аҳамияти. олам ва одам муносабатлари. сиз билан биз яшаётган шу дунё ўзининг барча мураккаблиги ва муаммолари, жозибадорлиги ва бутун гўзаллиги билан ягона оламни ташкил этади. олам тушунчаси, энг аввало, одам ва унинг фаолияти кечадиган маконни акс эттиради. агар одам бўлмаганида эди, бу олам хақидаги тасаввурлар ҳам бўлмас эди. демак, олам одам билан мазмундордир. олам уни ташкил этувчи нарсалар билан биргаликда намоён бўлади. ҳеч нарсаси йўқ олам йўқликдир. у мавхум тушунча, яъни аб...

Формат DOCX, 36,9 КБ. Чтобы скачать "борлиқ – фалсафанинг фундаментал категорияси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: борлиқ – фалсафанинг фундамента… DOCX Бесплатная загрузка Telegram