борлиқ ва ривожланиш фалсафаси

PPTX 43 pages 4.9 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.9 MB

File type PPTX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti tarix fakulteti falsafa kafedrasi 1 2 борлиқ ва ривожланиш фалсафаси мавзу режаси: олам ва одам муносабатлари. борлиқ фалсафанинг предмети. онтология. фалсафа ва табиий-илмий фанларда борлиқ тушунчасининг моҳияти, борлиқ ва йўқлик диалектикаси. борлиқ шаклларининг таснифи. фалсафа ва физикада субстанция, субстрат ва материянинг ўзаро алоқаси. материя тушунчаси ва унинг ташкиллашув даражалари. инъикос ва унинг шакллари. ҳаракат тушунчасининг тавсифи, типлари ва шакллари. фалсафада макон ва вақт диалектикаси. табиатнинг онтологик мақоми. ижтимоий ривожланиш ва географик муҳит алоқадорлиги. биосфера ва ноосфера ҳақидаги таълимотлар. табиатга оид коэволюцион ва инвайронментал назариялар. фалсафада шаклланиш, ўзгариш, ривожланиш ва тараққиёт тушунчаларининг моҳияти. ривожланишнинг умумфалсафий қонунлари ва категориялари. 4 онтология атама фалсафада фақат xvii асрдан бери ишлатилади. илк бор р.гоклениус (1636 й.) ва и.клауберг (1646 й.) томонидан “фалсафа луғати”да илмий муомалага киритилган. х.вольф тадқиқотлари туфайли бу атама кенг тарқалди ва фалсафанинг борлиқ ва йўқлик муаммоларини ўрганувчи бўлимини ифодалайди. ҳар қандай …

2 / 43

бошқа ҳеч нарсага эҳтиёж сезмайдиган мустақил борлиқ. субстанция (лот.substantia – моҳият, асос) – муайян нарсалар, воқеалар, ҳодисалар ва жараёнлар хилма-хиллигининг ички бирлигида намоён бўлувчи асос, моҳият демакдир. 6 оламнинг манзараси (борлиқ) оламнинг (борлиқнинг) умумий манзараси дунёнинг мифологик манзараси дунёнинг табиий-илмий манзараси дунёнинг диний манзараси дунёнинг фалсафий манзараси 7 мифология ва диннинг бош мақсади фалсафа ва фаннинг бош мақсади борлиқнинг яратилганлиги, яъни «борлиқни ким яратгани» ҳақида гапириб бериш оламнинг пайдо бўлиши, яъни «борлиқнинг нималиги, у қаердан пайдо бўлгани ва қаерга йўқолиши»ни оқилона тушунтириш борлиққа муносабатнинг хилма-хиллиги 8 борлиқ ва йўқлик диалектикаси йўқлик борлиқни инкор этади ва нарса, жисм, ҳодиса, онг ўзлигини йўқотган ҳолатда «йўқлик» атамаси ишлатилади. борлиқ фалсафий категория сифатида дунёни унинг бутун ранг-баранглиги ва турли-туман намоён бўлиш шакллари билан яхлит акс эттириш имконини беради. борлиқ ва йўқлик ўртасида диалектик ўзаро алоқа мавжуд. ўтган замондаги борлиқ йўқликдир. борлиқ доим ҳозирги замонда мавжуд бўлади, у фақат ҳозирги замонда ўзини намоён этади. 9 …

3 / 43

еномен” – сўзи, “тажриба орқали берилган ҳодиса”) – зоҳирий борлиқ, яъни билувчи субъект қандай кўришига боғлиқ. 11 фалсафада субстанцияга боғлиқ асослар материя худо онг субстанция – муайян нарсалар, воқеалар, ҳодисалар ва жараёнлар хилма-хиллигининг ички бирлигида намоён бўлувчи асос, моҳият демакдир. борлиқни шаклларга ажратишда унинг асосида, моҳиятида намалар ётишига эътибор қаратилади. фалсафа тарихида ўзининг мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган шундай биринчи асосни ифодалаш учун «субстанция» (лот. substantia – моҳият, асос) категорияси қўлланилади. илк фалсафий йўналишларнинг вакиллари барча нарсалар асосини ташкил этувчи моддани биринчи асос сифатида тушунганлар. субстанция тушунчасининг моҳияти. эфир 12 субстанция ғоясидан турли фалсафий таълимотларда дунёнинг бирлиги ва унинг келиб чиқишига нисбатан турлича ёндашувлар монизм - (юнон.monos – битта, ягона) дунёнинг нарсалар ва ҳодисалар ранг-баранглиги бир субстанциядан иборат деган таълимот. материалистик монизм - дунё ягона ва узвий, у азалдан моддий, дунёнинг бирлиги замирида айни шу моддийлик ётади идеалистик монизм - материяни ҳар қандай борлиқнинг боқий мав- жудлиги, …

4 / 43

тақил воқелик сифатида умуман мавжуд эмас, у фақат субъектив (инсон онгида) мавжуд руҳнинг меваси (феномен – ҳаёлий воқелик «галлюцинация»); позитив ёндашув – материя тушунчаси ёлғондир, чунки уни тажрибавий-илмий тадқиқот ёрдамида тўлиқ ўрганиш ва исботлаш мумкин эмас. жонсиз табиат жонсиз ттуатдаражалари субмикроэлементар (кварклар, глюонлар, суперструналар – материянинг энг кичик бирликлари, атомдан ҳам кичик); микроэлементар (адронлар, кварклардан ташкил топган электронлар); ядро (атом ядроси); атомар (атомлар); молекуляр (молекулалар); ягона жисмлар даражаси; макротана даража; планеталар даражаси; планеталар тизими даражаси; галлактикалар даражаси; галлактикалар тизими даражаси; метагалактикалар даражаси; бутун чексиз коинот (олам) даражаси. материя (моддий борлиқ): материя – объектив реалликни ифодаловчи фалсафий категория. материянинг тузилиш даражалари: 14 материянинг ташкиллашув даражалари 1. материя, яъни моддий оламнинг ташкилий - структура даражалари: анорганик дунё (нотирик табиат) – физикавий ва кимёвий алоқадорликлар (қонуниятлар) ҳукмронлик қилиб тирик табиатга нисбатан ташкилий уюшганлиги пассив даражада. органик дунё (тирик табиат) – физик-кимёвий алоқадор- ликлар билан бирга биологик алоқадорликлар ҳам қатнашганлиги сабабли уюшганлик даражаси юқори, …

5 / 43

молекулаларнинг кристаллашган ком- плекслари, организмлар, организмларнинг ҳамжамият- лари ҳам киради). бу дунёнинг яхлитлигини электромагнит ўзаро таъсирлар сақлаб туради. 16 оламнинг чеклилиги ва чексизлиги. фалсафада оламнинг чеклилиги ва чексизлиги билан боғлиқ масалалар муҳим аҳамият касб этади. бунда ҳар бир конкрет нарсанинг чекли эканлиги, умумий оламнинг чексиз ва чегарасизлиги эътироф этилади. чексизликни ифодалаш учун ички (интенсив) ва ташқи (экстенсив) шакллар мавжудлиги кўплаб фалсафий адабиётларда қайд этилган. 17 ҳозирги замон фалсафасида «ҳаракат» тушунчаси. ҳаракат – борлиқнинг асосий мавжудлик шарти. ҳаракат – оламдаги ҳар қандай ўзгаришлардир. ҳозирги замон фалсафасида ҳаракат «кенг» маънода умуман ҳар қандай ўзгариш ҳақидаги тасаввур сифатида талқин қилинади. ҳаракатни умуман ўзгариш сифатида тушуниш ҳаракат турларининг бутун ранг-баранглигини унинг муайян бир турига боғлаш тўғри эмаслиги ҳақида огоҳлантиради ва ҳаракат шаклларининг умумий хусусияти ва бир-бирига айланиш қобилиятига ишора қилади. «умуман ўзгариш» деганда, бизнинг улар ҳақидаги фикр-мулоҳаза- ларимиздан қатъий назар, объектив мавжуд бўлган барча ўзгаришлар, турли жараёнлар назарда тутилади. 18 ҳаракат абадий ва йўқ …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "борлиқ ва ривожланиш фалсафаси"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti tarix fakulteti falsafa kafedrasi 1 2 борлиқ ва ривожланиш фалсафаси мавзу режаси: олам ва одам муносабатлари. борлиқ фалсафанинг предмети. онтология. фалсафа ва табиий-илмий фанларда борлиқ тушунчасининг моҳияти, борлиқ ва йўқлик диалектикаси. борлиқ шаклларининг таснифи. фалсафа ва физикада субстанция, субстрат ва материянинг ўзаро алоқаси. материя тушунчаси ва унинг ташкиллашув даражалари. инъикос ва унинг шакллари. ҳаракат тушунчасининг тавсифи, типлари ва шакллари. фалсафада макон ва вақт диалектикаси. табиатнинг онтологик мақоми. ижтимоий ривожланиш ва географик муҳит алоқадорлиги. биосфера ва ноосфера ҳақидаги таълимотлар. табиатга оид коэволюцион ва инвайронментал назариялар. фалсафада шакллан...

This file contains 43 pages in PPTX format (4.9 MB). To download "борлиқ ва ривожланиш фалсафаси", click the Telegram button on the left.

Tags: борлиқ ва ривожланиш фалсафаси PPTX 43 pages Free download Telegram