борлиқ ва ривожланиш фалсафаси

PPTX 31 стр. 1015,3 КБ Бесплатная загрузка

31 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1015,3 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 31

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 31

борлиқ – фалсафа категорияси фалсафада субстанция ва материя муаммоси. 2- мавзу: борлиқ ва ривожланиш фалсафаси “фалсафа ва миллий ғоя” кафедраси катта ўқитувчиси н.х.мамадиева 1 режа: борлиқ тушунчаси ва унинг шакллари. фалсафада субстанция ва материя муаммоси. ҳаракат, ривожланиш, макон ва вақт тушунчалари, уларнинг ўзаро диалектикаси табиат фалсафаси. таянч сўзлар: онтология, борлиқ ва йўқлик, мавжудлик, реаллик, объектив реаллик, субъектив реаллик, моддий борлиқ, маънавий борлиқ, инсон борлиғи, актуал борлиқ, потенциал борлиқ, виртуал борлиқ, социал борлиқ, субстанция, материя, атрибут, ҳаракат, ривожланиш, макон, вақт, субстанционал концепция, реляцион концепция, табиий ва сунъий муҳит, микродунё, макродунё, мегадунё, органик табиат, ноорганик табиат, ҳаёт муаммоси, ноосфера, экологик муаммолар. фалсафанинг борлиқни ўрганувчи таълимоти — онтология (юн. ontos – борлиқ, logos – таълимот) деб аталади. (бу тушунчани 1613 йилда фанга биринчи бўлиб немис файласуфи р.гоклениус киритган. х.вольф ўз дарслигида қўллаган). борлиқ нима? борлиқ моддийлик ва маънавийликни, объективлик ва субъективликни, ўтмишни, ҳозирни ва келажакни, ўлим ва ҳаётни, руҳ ва жисмни қамраб олувчи …

2 / 31

айди ва унингча, бирор нарса, биз уни билсаккина бор бўлади, инсоннинг билими қанча кенг бўлса, у шунча кенг борлиқни қамраб олади, деб ҳисоблайди. қадимги дунёнинг атомист олими демокрит борлиқ атомлар мажмуасидан иборат деб тушунтирган. унинг фикрича, борлиқнинг моҳияти унинг мавжудлигидадир. мавжуд бўлмаган нарса йўқликдир. ислом таълимотида эса борлиқ бу илоҳий воқеликдир. яъни у оллоҳ яратган мавжудликдир. бу борада «вужуди вожиб» (зарурий вужуд) ва «вужуди мумкин» (имконий вужуд) таълимоти бўлган. бу тушунчалар ўрта аср шарқ фалсафасига хос тушунчалар бўлиб, улардан форобий, ибн сино, умар хайём, ибн рушд каби мутафаккирлар борлиқ муаммосини талқин этишда фойдаланганлар. «вужуди вожиб» бирламчи борлиқ ҳисобланиб барча нарсаларни яратади, лекин ўзи яратилган эмас, яъни у аллоҳнинг ўзидир. у билимли, қудратли ва бенуқсондир. “вужуди мумкин” ўзининг мавжудлиги учун бошқа нарсага мухтож борлиқ ҳисобланади. вужуди мумкин вужуди вожиб сабабли мавжуддир. ибн синонинг фикрича, борлиқнинг учта шакли мавжуд: 1. яратилмайдиган ва йўқолмайдиган, яъни доимий борлиқ. бу олий борлиқ аллоҳ борлиғидир. 2. …

3 / 31

ари актуал борлиқ потенциал борлиқ актуал борлиқ - борлиқнинг айни пайтда бор ва мавжуд бўлган қисмидир. уни борлиқнинг ҳозирги замонга тегишли қисми дейиш мумкин. потенциал борлиқ –актуал борлиқнинг ҳали амалга ошмаган қисми. ҳозирги замонда келгуси воқеликларнинг куртаклари мужассамланади борлиқнинг асосий шакллари реал борлиқ виртуал борлиқ ҳозирда мавжуд бўлиб турган борлиқнинг бизга маълум бўлган қисми. борлиқнинг эҳтимолий мазмунга эга бўлган қисми. унинг бўлиши ёки бўлмаслиги эҳтимолийдир. борлиқнинг асосий шакллари инсон борлиғи ижтимоий борлиқ инсоннинг нарсалар оламидаги борлиғи – инсон табиатдаги бошқа нарсалар қатори табиат қонунларига бўйсунади. у ҳам биологик ҳусусиятларга эга жонзотдир. 2. инсоннинг ўзига хос борлиғи – инсон бошқа жонзотлардан фарқли ўлароқ ўзига ҳос ҳусусиятларга эга: онг, тил, маданият, ахлоқ, билим, ўз-ўзини англаш, ўзаракатларини баҳолаш, бошқариш ва ҳоказо. ижтимоий борлиқ жамият борлиғи ҳам дейилади. у жамиятнинг моддий ҳаёти, моддий неъматлар ишлаб чиқариш ва бу жараёнда кишилар киришадиган моддий муносабатларни анлатади. 13 фалсафа тарихида ўзининг мавжудлиги учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага …

4 / 31

dentia - ўткинчи, тасодифий) нарса ва ҳодисаларнинг ўткинчи сифатларини ифодалайди. форобийнинг ёзишича, «оламда субстанция ва акциденция ҳамда уларни яратувчи марҳаматли ижодкордан бошқа ҳеч нарса йўқдир»; «акциденцияни сезгилар оқрали ҳис этиш мумкин, субстанция тўғрисидаги тасаввурлар ал-киндий, ар-розий, форобий, ибн сино, ибн рушд ўз фалсафий қарашларида субстанция деб ҳамма нарсанинг моддий ёки маънавий асоси, моҳияти тушунилган. марказий осиё файласуфлари асосан сув, ҳаво, олов ва тупроқни субстанция сифатида кўрсатишган. идеализм вакиллари субстанция, деб бутун мавжудликнинг асоси бўлган ғояни, руҳни ёки субъект онги ва шу кабиларни тушунади. масалан, қадимги юнон мутафаккирларидан пифагор субстанция, деб сонларни тушунади. платон эса мутлоқ ғояни субстанция деб қарайди. француз файласуфи рене декарт субстанция сифатида ҳам моддий, ҳам руҳий асосни кўрсатади. бундай қараш дуализм деб аталади. дунёнинг биринчи асоси «мутлақ ғоя», «мутлақ руҳ» ёки онг деювчи монистик таълимот идеалистик монизм деб аталган. фалсафада субстанцяни талқин етишда икки хил йўналиш бор. гносеологик онтологик онтологик йўналиш бўйича ф.бэкон субстанция борлиқнинг энг туб …

5 / 31

аки, фақат унга нисбатангина ҳамма вақтинчалик, ўткинчи ҳодисаларни аниқлаш мумкин». хегел «абсолют ғоя», «абсолют руҳ»ни субстанция деб қараб, уни нарсаларнинг муҳим, ўзгарувчан, ривожланувчи томонларининг яхлитлигидир, деб ҳисоблайди. баъзи бир ҳозирги замон фалсафий концепцияларида субстанция категориясига нисбатан салбий муносабатларни кузатиш мумкин. масалан, неопозитивистлар субстанция одамларнинг дунё тўғрисидаги тасаввурларини қўполлаштиради, деб ҳисоблашади. уларнинг фикрича, бу категория борлиқнинг моҳиятини содда ва жайдари кўринишда тушуниш натижасида пайдо бўлган. 17 фалсафий таълимотларда субстанцияга нисбатан ёндашувлар монизм- «мо- низм» (юнон. monos – битта, ягона) дунё нарсалар ва ҳодисалар ранг- баранглиги бир субстанциядан иборат. материалистик монизм-дунё ягона моддий асосдан иборатлиги ҳақидаги фалсафий таълимот идеалистик монизм дунё ягона руҳий субстанциядан вужудга келганлигини эътироф этувчи таълимот дуализм. (лот. dualis – икки ёқлама) биринчи асос сифатида иккита субстанция олинган фал сафий ёндашув моддий ғоявий плюрализм «плюрализм» (лот. – кўплик, кўп хиллик, кўп сонлик) дунёнинг негизида иккита эмас, балки ундан кўпроқ моҳият борлигини тан олувчи таълимот.(лейбнец монадалари) материя – объектив реалликни …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 31 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "борлиқ ва ривожланиш фалсафаси"

борлиқ – фалсафа категорияси фалсафада субстанция ва материя муаммоси. 2- мавзу: борлиқ ва ривожланиш фалсафаси “фалсафа ва миллий ғоя” кафедраси катта ўқитувчиси н.х.мамадиева 1 режа: борлиқ тушунчаси ва унинг шакллари. фалсафада субстанция ва материя муаммоси. ҳаракат, ривожланиш, макон ва вақт тушунчалари, уларнинг ўзаро диалектикаси табиат фалсафаси. таянч сўзлар: онтология, борлиқ ва йўқлик, мавжудлик, реаллик, объектив реаллик, субъектив реаллик, моддий борлиқ, маънавий борлиқ, инсон борлиғи, актуал борлиқ, потенциал борлиқ, виртуал борлиқ, социал борлиқ, субстанция, материя, атрибут, ҳаракат, ривожланиш, макон, вақт, субстанционал концепция, реляцион концепция, табиий ва сунъий муҳит, микродунё, макродунё, мегадунё, органик табиат, ноорганик табиат, ҳаёт муаммоси, ноосфера, экологик...

Этот файл содержит 31 стр. в формате PPTX (1015,3 КБ). Чтобы скачать "борлиқ ва ривожланиш фалсафаси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: борлиқ ва ривожланиш фалсафаси PPTX 31 стр. Бесплатная загрузка Telegram