жалолиддин давоний ва унинг «ахлоқи жалолий» асари (ахлоки жалолий)

DOC 132,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662752469.doc жалолиддин давоний ва унинг «ахло=и жалолий» асари жалолиддин давоний ва унинг «ахлоқи жалолий» асари (1427—1502) режа: 1. кириш 2. жалолиддин давоний хаёт йўли 3. давоний ўз даврининг илм-фан тараққиётига катта ҳисса қўшган қомусий олим 4. «ахлоқи жалолий» асари xv асрда фақат эронда эмас, балки хуросон ва мовароуннаҳрда ҳам ижтимоий-фалсафий, маърифий фикр тараққиётига катта ҳисса қўшган олимлардан бири жалолиддин давонийдир. давонийнинг таълимий-ахлоқий қарашлари алишер навоий, абдураҳмон жомийларнинг ижтимоий фикрлари билан кўп жиҳатдан туташ келади. улар дунёқарашининг мағзини комил инсон тарбиялаш учун юксак инсоний фазилатларни таркиб топтириш ташкил этади. жалолиддин муҳаммад ибн асад ас-сддиқий ал-давоний эроннинг казарун вилоятидаги давон қишлоғида 1427 йилда дунёга келган. жалолиддин давоний бошланғич маълумотни қишлоғида олгач, шерозга келади ва у ерда дорул ай-том мадрасасида таҳсил кўради. мадрасада у мусулмон қонуншунослиги (фиқҳ) билан махсус шуғулланади ҳамда илм-фан сирларини машҳур одамлардан ўргана бошлайди. унинг отаси саъдиддин ҳам ўз замонининг фозил кишиларидан бўлиб, ўғлининг ҳам илм-фанни чуқур эгаллашига ёрдам беради. …

г йирик олим бўлиб етишишида самарқанд, ҳирот илмий муҳитининг ҳам катта таъсири бўлган. чунки, илм-фан xiv—xv асрларда худди ана шу икки йирик фан ва маданият марказида тараққий этган. давоний бу икки шаҳар илм аҳллари, шунингдек, византия, озарбайжон, қирмон, ҳурмуз, табаристон, хуросон ва журжон олимлари билан узвий алоқада бўлган. айниқса, ҳиротда бўлганда машҳур шоир ва мутафаккир абдураҳмон жомий билан учрашган ва кейинчалик у ердан кетганидан сўнг ҳам аллома билан хат ёзишиб турган. демак, давонийнинг етук олим бўлиб етишишида яқин ва ўрта шарқ, мовароуннаҳрдаги етук олимлар билан ҳамкорлик қилиши муҳим омил бўлган. давонийнинг мадрасадаги узоқ вақт мударрислик фаолияти унинг таълим-тарбия тўғрисида ўз қарашларига эга эканлигини кўрсатади. ҳ.алиқулов тадқиқотларида келтирилишича, давонийнинг ҳаёти ва фаолияти, илмий-педагогик меросини шарқ ва ғарб олимлари хондамирнинг «ҳабиб ус-сияр» китобига таянган ҳолда тадқиқ этганлар. самарқандлик олим абу тоҳир хўжанинг «ахлоқи музаффарий», шамсиддин сомийнинг «қомус ул-аллом» асарларида аллома ҳақида маълумотлар берилган. лекин ҳ.алиқулов жалолиддин давоний ҳақида батафсил маълумот али давонийнинг …

линган ва шуҳрат қозонган. мазкур асар 1470—1478 йилларда яратилиб, ғарбий эрон ҳокими узун ҳасан оқ қўйинлига бағишланган. бу асар1839 йилда в.ф.томпсон томонидан инглиз тилига таржима қилинган. 1911 йилда калькуттада нашр қилинган. 1948 йилда эшонжон ибн муҳаммадхўжа томонидан ўзбек тилига қисқача таржима қилинган. мазкур асарни рус шарқшуноси а.а.семёнов, рье ва браунлар фикрига таянган ҳолда уни мусулмон шарқидаги машҳур китоблар қаторига қўшади, дейди тадқиқотчи1. ҳақиқатан ҳам ушбу асар абу наср форобий, ибн сино, насриддин тусий ва бошқаларнинг ахлоқ мавзуидаги асарлари қаторида туради ва ахлоқий тарбияда ўзига хос ўринга эга бўлган асар саналади. «ахлоқи жалолий»да ҳам инсон камолоти учун энг зарур бўлган ахлоқий фазилатлар йўллари ва усуллари баён этилади. «ахлоқи жалолий» уч қисмдан иборат. биринчи қисм — ахлоқ фанига, иккинчи қисм — «одамнинг ички ҳолати» оилавий ҳаётига, учинчи қисм — «шаҳар (давлат)ни бошқариш ва подшоҳлар сиёсати», деб аталиб, унда муҳим ижтимоий-сиёсий масалалар кўтарилади. чунончи, жамиятнинг пайдо бўлиши, давлат ва уни бошқариш масалалари, халқнинг …

тни адолатли — фозил шаҳарга ва жоҳил шаҳарларга бўлади. форобий каби давоний ҳам фозил шаҳар бошқарувчисида ўнта энг яхши фазилат мужассамланган бўлиши керак, дейди. булар: биринчиси — ҳукмдор одамларни эъзозлаши; иккинчиси — давлат ишларини адолатли ижро этиши; учинчиси — ҳирс ва шаҳватга берилмаслиги; тўртинчиси — ҳукмдорликда шошма-шошарлик ва ғазабга йўл қўймаслиги, балки шафқат ва мурувватга асосланиши; бешинчиси — халқнинг эҳтиёжини қондириш учун худонинг иродасидан келиб чиқиши; олтинчидан — халқ эҳтиёжини қондиришга оид ишларни бажаришга ҳаракат қилиши; еттинчиси — ҳалққа нисбатан одил бўлиши; саккизинчи — ҳар бир ишни маслаҳатлашиб, кенгашиб ҳал этиши; тўққизинчиси — ҳар бир кишини унинг қобилиятига монанд лавозимга тайинлаши, қобилиятсиз кишиларга юқори лавозим бермасликни; ўнинчиси — адолатли фармонлар чиқариши, қонунни бузишга йўл қўймаслик кабилардир. шунингдек, девоний ҳукмдорнинг диний мажбуриятларга ҳам риоя этиши кераклигини таъкидлаган. кўриниб турибдики, адолатли шох тимсоли давоний истаган ахлоқий камол топган шахсдир. давоний «ахлоқи жалолий»да ижтимоий-ñиёсий масалаларга қайта-қайта мурожаат этади. чунончи, жамиятнинг пайдо бўлиши, давлат …

лик тўғрисида тасаввурга эга бўла бошлайди, àқли тўлишиб, онги ўсади, дейди олим. ана шу пайдо бўлган сезги ва ақл орқали ташқи дунёни билиши мумкин дейди. ола ўта таъсирчан ва тақлидчан бўлишини таъкидлар экан, олим яхши фазилатни ҳам, ёмон фазилатни ҳам у тезда қабул қилавериши мумкинлигини алоҳида уқтириб ўтади. бола қалбини нақш солинадиган, суратларни осонликча тушириш мумкин бўлган тахтага ўхшатади. давонийнинг фикрича боланинг тарбия олиши, одоб-ахлоқли бўлиши унинг кейинги тарбиясига ҳам боғлиқ. чунки ҳаётда ҳар куни бола кўрадиган, мулоқотда бўладиган нарсалар унинг хулқига яхши ва ёмон таъсир этади. болада ҳар куни керак бўладиган инсоний хислатлар: юриш-туриш қоидалари, хушмуомалалик, ота-она ва бошқа катта ёшлиларни ҳурмат қилиш, тўғрилик ва ростгўйликни ўрганиш, ширинсуханлик, камтарлик, сўзлашув одобига риоя қилиш кундалик турмушда ўрганилади. шунга кўра бундай хислатларни болаларда ҳар куни тарбияланиб борилиши муҳим. бундай тарбияда эса ота-она олдига катта вазифалар қўйилади. ота ва она бола тарбиясида баб-баравар масъулиятлидир, дейди давоний. ота боланинг яхши фазилатларни эгаллаб, касб-ҳунар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "жалолиддин давоний ва унинг «ахлоқи жалолий» асари (ахлоки жалолий)"

1662752469.doc жалолиддин давоний ва унинг «ахло=и жалолий» асари жалолиддин давоний ва унинг «ахлоқи жалолий» асари (1427—1502) режа: 1. кириш 2. жалолиддин давоний хаёт йўли 3. давоний ўз даврининг илм-фан тараққиётига катта ҳисса қўшган қомусий олим 4. «ахлоқи жалолий» асари xv асрда фақат эронда эмас, балки хуросон ва мовароуннаҳрда ҳам ижтимоий-фалсафий, маърифий фикр тараққиётига катта ҳисса қўшган олимлардан бири жалолиддин давонийдир. давонийнинг таълимий-ахлоқий қарашлари алишер навоий, абдураҳмон жомийларнинг ижтимоий фикрлари билан кўп жиҳатдан туташ келади. улар дунёқарашининг мағзини комил инсон тарбиялаш учун юксак инсоний фазилатларни таркиб топтириш ташкил этади. жалолиддин муҳаммад ибн асад ас-сддиқий ал-давоний эроннинг казарун вилоятидаги давон қишлоғида 1427 йилда дунёг...

Формат DOC, 132,5 КБ. Чтобы скачать "жалолиддин давоний ва унинг «ахлоқи жалолий» асари (ахлоки жалолий)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: жалолиддин давоний ва унинг «ах… DOC Бесплатная загрузка Telegram