бадиий асарнинг тилини урганиш , бадиий асарни укув тахлили

DOC 88,0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662752877.doc бадиий асарнинг тилини ўрганиш бадиий асарнинг тилини ўрганиш. бадиий асарни ўқув таҳлили реж а 1. бадиий асар тили ҳақида. 2. бадиий асар тилини таҳлил қилишнинг асосий хусусиятлари. бадиий адабиётни онгли ва ижодий ўқишга ўргатиш бугун ҳар доимгидан кўра ҳам каттароқ аҳамият касб этиб бормоқда. бу борада бадиий матн тушунчаси, уни таҳлил қилиш тамойиллари айрича аҳамият касб этади. бадиий матнни адабиётшунослар ҳам, тилшунослар ҳам ўрганишади. матннинг лингвистик таҳлили эса тобора кўпроқ эътибор қозонаётганлиги бежиз эмас. бадиий асар матнини ўрганиш билан адабиётшунослар ҳам, тилшунослар ҳам жуда қадим замонлардан буён шуғулланиб келган, деб айтишимиз мумкин. шунинг учун ҳам бу масала фанда анъанавий мавзулар қаторида туради, бироқ ҳалигача мана шу қадимий муаммонинг қоронғи нуқталари, баҳсталаб ўринлари оз эмас. гарчи олий ўқув юртларидаги бир қатор фанлар: адабиётшунослик ва тилшуносликка кириш, адабиёт назарияси, она тили ва адабиёт ўқитиш методикаси, бадиий матннинг лингвистик таҳлили, бадиий асарни таҳлил қилишнинг замонавий методлари, она тили ва адабиёт ўқитишнинг замонавий …

р, зеро бадиий образ мазмуни бадиий асар ғоясини ташкил этади. санъат соҳасида мазмунни яратиш, биринчи навбатда образни яратиш сифатида намоён бўлади. юқорида баён этилган мулоҳазалардан очиқ кўриниб турибдики, бадиий асар мазмунининг умумий талқини, очилиши ва баҳоланишида тилнинг аҳамияти нечоғлик каттадир. шунга қарамай, бадиий матн таҳлилига бағишланган тадқиқотларда ғоя-образ ва тил мутаносиблиги масалалари турлича кўриб чиқилади» . «улардан биттасини қайд этайлик: структур-лингвистик метод ўз табиатига кўра иккиёқлама бўлган объектнинг бир томонини - тилни ўрганишга, (бироқ нутқни ўрганишга эмас) йўналтирилган, айни пайтда адабиётшунос конкрет «нутқий» мавжудлик билан (мавҳум «тил» ҳодисалари билан эмас) билан машғул бўлади» . тилшунослик фаолиятининг битта соҳаси бадиий асар тили ва услубини, жумладан, ёзувчининг индивидуал услубини ўрганишдан иборатдир. бироқ, соф тилшунослик нуқтаи назаридан ўрганиладиган йўналишда бадиий асарнинг бутунлигига кўра унинг мазмун аломатларини тўла қамрай олмайди. биз бир асар тилини таҳлил қилишни режалаштирайлик. бунинг учун эътиборда тутилиши шарт бўлган айрим хусусиятлар борки, биз уларни эсда тутишимиз керак. булар: 1) ўқувчиларнинг …

иборда тутган ҳолда шаклланадиган билим, кўникма ва малакаларга қаратилиши мақсадга мувофиқ бўлади. биз хоразмий ҳақида гапирганимизда, жумладан, шундай деймиз: «хоразмийнинг тили ниҳоятда ширали. у ўзбек тилининг нозик ва нафис ички имкониятларини муҳаббат билан намойиш эта олган. «шакардек тил», «тонг ёқтуситек», «тан ичра жон», «арслон юрак», шунингдек, «олдини тутмоқ», «олдин кечмоқ», «ер ўпмоқ», «елга бермоқ» каби ифодалар хоразмий тилининг нафосатини белгилаб беради. асарда фаридун, сулаймон, масиҳ, юсуф, ҳотами той, рустам, али, муҳаммад хўжабек сингари тарихий ҳамда афсонавий номлар учрайди. муаллиф ўрни-ўрни билан арабча ва форсча сўзлардан ҳам усталик билан фойдаланади. шунинг учун ҳам «муҳаббатнома» ўзбек тили тарихини ўрганиш учун ҳам бой манба бўла олади. унинг ўша давр тилининг бадиий ёдгорлиги сифатидаги қадри баланддир». бу гаплар мағзини чақиш учун эса хоразмийнинг «муҳаббатнома»си тили устида ишлаш талаб этилади. бунинг учун дарслик материалига мурожаат қиламиз: номалар ошиқнинг ўз маъшуқасига дил изҳорлари тарзида ёзилган. уларда маъшуқа таърифи асосий ўрин тутади. биринчи номанинг дастлабки мисралариёқ худди …

кун, қиёсингни топмадим асло. шоирлар бор ўз юртим бутун — олам аро атаган танҳо. улар шеъри учди кўп йироқ, қанотида кумуш диёри. бир ўлка бор дунёда бироқ битилмаган достондир бори: фақат ожиз қаламим маним, ўзбекистон - ватаним маним. абдулла орипов «ўзбекистон» шеърини ватан мавзусида яратди. унда ватанпарварлик ғояси илгари сурилди. аслида бу шеър миллионлаб ўзбекларнинг ижтимоий босим остида томоғида қадалиб турган ҳайқириқ сифатида юзага чиқди. зеро, шеър ёзилган пайтда ўзбекистон мустақиллиги ҳақида гап ҳам йўқ эди. шоир ўзбекистонни баланд ва ўз овози билан юртим - ватаним дея олди. ватан тасвири эса мутлақо ўзига хос тарзда қаламга олинди. адиб аввал юрт тарихини эсга олади. абу райҳон беруний, алишер навойидек буюк инсонларнинг бевосита ўзбек халқига мансублигининг ўзи фахр ва ифтихор манбаи бўла олишини таъкидлайди. абдулла орипов таърифидаги ўзбекистон «битилмаган достондир». шоир ватанпарварлик ғоясини рўёбга чиқариш учун тасвирнинг ўзига хос усулларини танлайди. айниқса, асарнинг тили мутлақо ўзига хос. у ширадорлиги, оҳангдорлиги, сержилолиги билан …

оҳида-алоҳида қисмлардан иборат эканлигини ҳам назарда тутиш керак. зеро, «матннинг бутунлигига ички маъно ривожидаги қисмлар ва бутунлик-нинг ўзаро алоқалари туфайли эриишлади» . бизнинг мисолимизда у алоҳида-алоҳида бандлардан иборатдир, мана шу бандларнинг муаллиф тақдими ва талқинидаги кетма-кетлиги матн яхлитлигини таъминлаган. энди матннинг ўзини кўриб чиқайлик. матнни шартли равишда уч кисмга ажратиш мумкин: тўй хабари ва йўлга чиқиш. икки чолнинг адашиб қолганликларини сезишлари. қайпиш. воқеа шундай бошланади: қор ёварди бўралаб, қолишмасди довулдан. тўйга айтиб кетишди шундоқ қўшни овулдан. шеърда воқеабандлик бўлганлиги учун ҳам бандлар орасидаги мантиқий алоқадорликни англаш унчалик цийин эмас. кўриниб турибдики, матн дастлаб оддий хабар билан бошланмоқда. ьундан кейинги воқелар ривожи учун асос бўлган ҳодиса «қўшни овулдан тўйга айтиб» кетишгани. эътиборни кейинги тўртликка қаратайлик. йўлга чиқди икки чол, тўйга бориш қарз, бешак, бирови отга минди, бирови минди эшак. дастлабки мисрада берилган умумлаштирувчи сўз («икки чол») охирги икки мисрада алоҳида-алоҳида кўрсатиляпти. йўлга чиқиш, масъулиятни англаш (тўйга бориш қарз, бешак)даги умумийлик билан, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "бадиий асарнинг тилини урганиш , бадиий асарни укув тахлили"

1662752877.doc бадиий асарнинг тилини ўрганиш бадиий асарнинг тилини ўрганиш. бадиий асарни ўқув таҳлили реж а 1. бадиий асар тили ҳақида. 2. бадиий асар тилини таҳлил қилишнинг асосий хусусиятлари. бадиий адабиётни онгли ва ижодий ўқишга ўргатиш бугун ҳар доимгидан кўра ҳам каттароқ аҳамият касб этиб бормоқда. бу борада бадиий матн тушунчаси, уни таҳлил қилиш тамойиллари айрича аҳамият касб этади. бадиий матнни адабиётшунослар ҳам, тилшунослар ҳам ўрганишади. матннинг лингвистик таҳлили эса тобора кўпроқ эътибор қозонаётганлиги бежиз эмас. бадиий асар матнини ўрганиш билан адабиётшунослар ҳам, тилшунослар ҳам жуда қадим замонлардан буён шуғулланиб келган, деб айтишимиз мумкин. шунинг учун ҳам бу масала фанда анъанавий мавзулар қаторида туради, бироқ ҳалигача мана шу қадимий муаммонинг қор...

DOC format, 88,0 KB. To download "бадиий асарнинг тилини урганиш , бадиий асарни укув тахлили", click the Telegram button on the left.

Tags: бадиий асарнинг тилини урганиш … DOC Free download Telegram