biosfera va unda kechayotgan jarayonlar

DOC 52,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1364039904_42877.doc biosfera va unda kechayotgan jarayonlar www.arxiv.uz reja: 1. biosfera haqida tushuncha. 2. biosferada modda va energiya almashinuvi. 3. atrof muhitga tirik organizmlarning moslashuvi. 4. noosfera – biosferaning yangi sifat holati. biosfera haqida tushuncha. yerning tirik organizmlar va biogen cho'kindi jinslar tarqalgan qismini rus olimi akademik vernadskiy v.i. (1920) (grekcha "bio" – hayot, "sfera" - shar) deb nomlagan. katta tabiatshunos olim j.b. lamark birinchi marta «biosfera» atamasini fanga kiritib, uning asol ma'nosini hayot tarqalgan joy va yer yuzasida bo'layotgan jarayonlarga tirik organizmlar ta'siri, deb ifodalaydi. avstraliyalik geolog olim y.zyuss 1875 yili lamarkdan keyin «biosfera» atamasini ikkinchi marta fanga kiritadi va yerda tarqalgan maxsus qobiq deb izoh beradi. biosfera erda hayot paydo bo'lgandan beri to'xtovsiz rivojlanib kelmoqda. biosfera sayyoramizdagi hayot qobig'i hisoblanib, tirik organizmlarning o'zaro chambarchas aloqa va munosabatlaridan iborat murakkab ekosistemalar majmuasini tashkil qiladi. biosferaga faqatgina erning qobig'ida tarqalgan tirik organizmlar kirib qolmasdan, balki qadimgi davrlardan organizmlar ishtirokida hosil bo'lgan …

qurlikdagi neft haydovchi suvlarda mikroorganizmlar uchrashi kuzatilgan. suvlikda tirik organizmlar uchramaydigan ba'zi nuqtalar uchrasada suvlik to'la ravishda biosfera tarkibiga kiritiladi. sayyoramizdagi barcha tirik organizmlar yig'indisini akademik v.i.vernadskiy tirik modda deb atagan. tirik organizmlarda mendeleev davriy sistemasidagi barcha elementlar uchraydi. biosferada tirik organizmlar miqdori haqida aniq ma'lumotlar bo'lmasa ham, o'simlik biomassasi hayvonlar massasidan bir necha marta aniq ekanligi haqida ma'lumotlar bor. biosfera uchun quyidagi xususiyatlar xarakterli hisoblanadi. ko'p miqdorda suvning bo'lishi, juda ko'p miqdorda quyosh nurining tushishi, uzluksiz ravishda modda va energiya almashinuvi, doimiy tabiiy tanlanish. tabiatda moddalarni almashinuvi. ma'lumki tabiatda moddalarning aylanishi uchun uch guruh organizmlarning bo'lishi shart. 1. produsentlar (hosil qiluvchilar). 2. konsumentlar (iste'molchilar). 3. redusentlar (parchalovchilar). hayotni produsentlarsiz tasavvur qilish qiyin. ular birlamchi biomahsulotlarni hosil qiladi. konsumentlar birlamchi va ikkilamchi biomahsulotlarni iste'mol qilgan holda, organik moddalarni bir holdan ikkinchi holga o'tkazadi va hayot xilma-xilligini keltirib chiqaradi. bu o'z navbatida turlarning evolyusiyasiga olib keladi. redusentlar organik moddalarni mineral moddalarga …

oydalanadi. bu jarayon xemosintez deb ataladi. biosferada modda va energiya almashinuvi. ma'lumki, yerga keladigan energiyaning 99%ini quyosh nurlari tashkil etadi. bu energiya atmosfera, gidrosfera va litosferada bo'lib o'tadigan turli fizik kimyoviy jarayonlarga sarf qilinadi, ya'ni: havo va suv to'lqinlari, tog'-toshlarning emirilishi, bug'lanishi, tirik moddalarning hosil bo'lishi va taqsimlanishi, minerallarning erishi, gazlarning yutilishi va ajralishi kabi holatlarga sarflanadi. biosferada turli mikroorganizmlar faoliyati natijasida oksidlanish va tiklanish kabi kimyoviy jarayonlar bo'ladi. v.r. vilyams fikricha, quyosh energiyasi yer yuzida ikki xil moddalar almashinuvini ta'minlaydi. 1. biologik (kichik doirada) aylanish. 2. geologik (katta doirada) aylanish. har yili quyoshdan 21*1020 kj yorug'lik energiyasi yerga keladi. shu energiyaning 50%i bug'lanishga sarf qilinadi. biosferada suvning aylanishi – yer er yuzi va suv havzalaridan suvning bug'lanishi va namlik sifatida qaytib erga tushishi geologik (katta) aylanishdir. biosferada tirik moddalarning yuzaga kelishi bilan atmosfera, suv va mineral moddalarning aylanishi hosil bo'ladi, ya'ni abiotik va geologik asosda organik moddalar almashinishi yoki …

g oksidlanishida ishlatiladi, ma'lum qismi atmosferada qoladi. atmosferadagi erkin kislorodning fondi 1,6*1015 g bo'lib, yashil o'simliklar uni 10000 yilda yaratadi.har bir kimyoviy element katta va kichik sikllarda o'ziga xos tezlik bilan migrasiya qiladi. jumladan, atmosferadagi jami o2 tirik organizmlar tanasidan 2 ming yilda o'tsa, co2 – 300 yilda o'tadi. boshqa elementla esa tezroq o'tadi. suvning tabiatda aylanishi. suv biosferaning barcha tarkibiy qismlarida uchraydi. u suv havzalaridan tashqari tuproqda, havoda va boshqa tirik organizmlarning 80-90% biomassasini tashkil etadi. suvni tabiatda aylanishi kuyidagicha boradi. suv er yuziga atmosfera yog'inlari tarzida tushib, atmosferaga asosan o'simliklarning suv bug'latishi va dengizlar yuzasining bug'lanishi hisobiga qaytadi. uglerodning aylanishi. biosferaning eng muhim jarayonlari uglerod elementining aylanishi bilan bog'liq. biosferadagi murakkab birikmalar tarkibidagi uglerod etakchi rol o'ynab, uning birikmalari doimo sintezlanib, parchalanib turadi. bunda uglerodning bir qismi aylanishdan chiqib ham ketadi. inson har yili qazilma holidagi uglerodning 5,6x109 t sidan har xil maqsadlarda foydalanadi. azotning aylanishi. atmosferadagi erkin …

ratlar eritma tarzida organizm tomonidan o'zlashtiriladi. keyinchalik ulardan organik moddalar birinchi navbatda, aminokislotalar va ulardan oqsillar sintezlanadi. hosil bo'lgan oqsillar o'simlikni iste'mol qiladigan konsumentlarda qayta ishlanadi. keyingi bosqichda organik moddalar mineral moddalarga parchalanadi. bunda ammonifikasiyalovchi bakteriyalar guruhi organik moddalardagi azotni ammoniy tuzlarga aylantiradi. suvning toza qatlamida azot mikdori quruqlikdan kelib qo'shilgan azot miqdori hisobiga bir oz ko'proq bo'ladi. shuningdek atmosferadagi ammiakni erib tushishi okeandagi o'simlik va hayvonlar qoldiqlarini parchalinishi hisobiga ortadi. noosfera – biosferaning yangi sifat holati. biosfera to'xtovsiz rivojlanib, shakllanib kelayotgan ekan unda insonning roli juda katta. biosferada inson faoliyati tufayli turli ijobiy va salbiy o'zgarishlar kuzatilmoqda. inson o'z mehnatini engillashtirish maqsadida yaratgan texnika vositalari, biosfera tarkibida texnosferani hosil bo'lishiga sabab bo'ldi. bu esa o'z navbatida atrof muhit holatini salbiy tomonga o'zgartirdi. biosfera bu ulkan sistema uni inson to'la-to'kis boshqarishga qodir emas. biosfera holatini yaxshilash uchun inson unga ijobiy ta'sir etishni ko'paytirishi lozim. hozirgi ekologik muammolar insoniyatni biosferaga nisbatan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biosfera va unda kechayotgan jarayonlar"

1364039904_42877.doc biosfera va unda kechayotgan jarayonlar www.arxiv.uz reja: 1. biosfera haqida tushuncha. 2. biosferada modda va energiya almashinuvi. 3. atrof muhitga tirik organizmlarning moslashuvi. 4. noosfera – biosferaning yangi sifat holati. biosfera haqida tushuncha. yerning tirik organizmlar va biogen cho'kindi jinslar tarqalgan qismini rus olimi akademik vernadskiy v.i. (1920) (grekcha "bio" – hayot, "sfera" - shar) deb nomlagan. katta tabiatshunos olim j.b. lamark birinchi marta «biosfera» atamasini fanga kiritib, uning asol ma'nosini hayot tarqalgan joy va yer yuzasida bo'layotgan jarayonlarga tirik organizmlar ta'siri, deb ifodalaydi. avstraliyalik geolog olim y.zyuss 1875 yili lamarkdan keyin «biosfera» atamasini ikkinchi marta fanga kiritadi va yerda tarqalgan maxsus qob...

Формат DOC, 52,5 КБ. Чтобы скачать "biosfera va unda kechayotgan jarayonlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biosfera va unda kechayotgan ja… DOC Бесплатная загрузка Telegram