hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari

PPTX 17 sahifa 4,8 MB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 4,8 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari biologiya umumlashtiruvchi dars 11 sinf mavzu: hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari biosfera tushunchasi. biosfera darajasi sayyoramizdagi barcha tirik organizmlar va ularning yashash muhitini qamrab olgan yaxlit sistema hisoblanadi. «hayot qobig‘i» haqidagi dastlabki fikrlar j.b.lamark nomi bilan bog‘liq. biosfera atamasi birinchi bo‘lib fanga 1875-yili avstriyalik olim eduard zyuss tomonidan kiritilgan. akademik v.i.vernadskiy biosfera haqidagi ta’limotni yaratgan. v.i.vernadskiy: «biosfera geologik va biologik rivojlanishning hamda biogen va abiogen moddalarning o‘zaro ta’siri natijasidir», deb ta’kidlagan. biosfera bir tomondan tirik organizmlarning yashash muhiti bo‘lsa, ikkinchi tomondan esa tirik organizmlarning hayotiy faoliyati mahsulidir. biosfera chegaralari yer sharining uchta qobig‘i: atmosfera, litosfera va gidrosfera tutashgan joyda yuzaga keladi. biosfera litosferaning yuqori qatlamini, gidrosferaning barcha qatlamlarini va atmosferaning quyi qatlamini o‘z ichiga oladi. atmosfera – bu yer sayyorasining gazsimon qobig‘i. biosferaning yuqori chegarasi atmosferaning ozon qatlamida joylashgan. u 20–25 km gacha bo‘lib, u yerda 99% ultrabinafsha nurlari yutiladi. …

2 / 17

o‘prog‘ini yerusti va yerosti chuchuk suv havzalari tashkil etadi. chuchuk suvning 2/3 qismi arktika, antarktida, shuningdek, turli qit’alarning tog‘ cho‘qqilari muzliklarida to‘plangan. gidrosferaning barcha qatlamlarida hayot mavjud. v.i.vernadskiy biosfera chegarasini okean tubidan sal pastroqdan o‘tkazgan, chunki okean tubi tirik organizmlar hayot faoliyati natijasidir. plankton, nekton, bentos organizmlaridan tashkil topgan organizmlar jamoalari 10 km chuqurlikkacha tarqalgan. dunyo okeanining eng chuqur joyi tinch okeanidagi mariana botig‘i (11 km) hisoblanadi. biosferadagi tirik moddaning xususiyatlari va funksiyalari v.i.vernadskiy tirik modda biosferani o‘zgarti ruvchi kuch sifatida asosiy rol bajaradi, deb hisoblaydi. u o‘zining mashhur «biosfera» asarida tirik moddaning funksiyalarini ko‘rib chiqadi. hozirgi vaqtda biosferaning quyidagi funksiyalari farqlanadi. energetik funksiya konsentratsiyalash funksiyasi destruktiv funksiyasi muhit yaratish funksiyasi gaz almashinish funksiyasi oksidlanish-qaytarilish funksiyasi transport funksiyasi. biosferadagi tirik modda va uning ahamiyatini jadvalda ifoda eting. biosfera biomassasi biosferadagi barcha tirik organizmlar: hayvonlar, o‘simliklar, mikroorganizmlarning umumiy massasibiomassa deb ataladi. yer sayyorasining biologik massasi o‘rtacha 2423 milliard tonnani tashkil etadi. …

3 / 17

jarayon ekosistemada nafaqat organik moddalarni sintezlovchi avtotroflarning, balki organik moddalarni iste’mol qiluvchilar va parchalovchilar – geterotroflarning mavjudligi bilan ta’minlanadi. quyosh energiyasi va yashil o‘simliklardagi xlorofill moddasi yerda hayot mavjudligi hamda biologik davriy aylanishning asosi hisoblanadi. elementlarning biogeokimyoviy davriy aylanish biosferada uglerodning davriy aylanishi. uglerod barcha organik birikmalar hamda karbonat angidrid gazi tarkibiga kiruvchi elementdir. uglerodning bir qismi tirik ogranizmlar tomonidan nafas olish jarayonida va mikroorganizmlar tomonidan organik moddalarni parchalanishi natijasida karbonat angidrid shaklida atmosferaga qaytariladi. fotosintez jarayonida o‘simliklar o‘zlashtirgan uglerod organik birikma shaklida hayvonlar tomonidan iste’mol qilinadi. undan tashqari, korall poliplari, molluskalar uglerod birikmalaridan o‘z skeleti va chig‘anoqlarini hosil qilishda foydalanadi. bu organizmlar nobud bo‘lgach, ularning qoldiqlaridan ohaktosh yotqiziqlari hosil bo‘ladi. shu tarzda uglerod ma’lum muddatga davriy aylanishdan chiqariladi. uglerodni uzoq muddatga davriy aylanishdan chetga chiqishi ko‘mir, neft, torf kabi qazilma boyliklarning hosil bo‘lishi bilan ham bog‘liq. biosferada uglerodning davriy aylanishi. azotning davriy aylanishi. azot tirik organizmlarda oqsil, nuklein kislota, …

4 / 17

deb ataladi. hosil bo‘lgan ammiak nitrit va nitratlargacha oksidlanadi. bu jarayon nitrifikatsiya deb ataladi. bu bakteriyalar nh3ni oksidlash natijasida hosil bo‘lgan energiya hisobiga anorganik birikmalardan organik birikmalarni sintezlaydi. biosferada azotning davriy aylanishi kislorodning davriy aylanishi. yashil o‘simliklar va sianobakteriyalar biosferaga kislorodni yetkazib beruvchilar hisoblanadi. kislorod organizmlarning nafas olishi uchun zarur. kislorod fotosintez natijasida hosil bo‘ladi va tirik organizmlar nafas olishida organik birikmalarning oksidlanishi uchun sarflanadi. kislorod tirik organizmlarda uchraydigan anorganik moddalar: suv, karbonat kislotaga, kalsiy karbonat va organik birikmalarning tarkibida bo‘ladi. dengiz hayvonlari chig‘anoqlari tarkibida kislorodga boy bo‘lgan kalsiy karbonat moddasi uchraydi. bu hayvonlar halok bo‘lgandan keyin ularning qoldiqlari dengiz tubiga tushadi va vaqt o‘tishi bilan litosferaning cho‘kindi jinslariga aylanadi. fotosintez qiluvchi organizmlar faoliyati natijasida paydo bo‘lgan erkin kislorod atmosferada ultrabinafsha nurlar ta’sirida ozonga aylanadi. biosferada kislorodning davriy aylanishi. suv aylanishi. suv davriy aylanish jarayonida suv bug‘lanishi, havo oqimlari ta’sirida suvning harakatlanishi, suv bug‘larini kondensatsiyalanishi, yog‘ingarchilik suvlarining boshqa suv havzalariga …

5 / 17

yonida parchalanadi. vodorod ionlari organik moddalar tarkibiga kiradi, kislorod esa molekular holatda atmosferaga ajraladi. hayvonlar suvdan osmotik bosimini saqlashda foydalanadi va moddalar almashinuvining mahsuloti sifatida tashqi muhitga ajratadi. biosferada suvning davriy aylanishi fosforning davriy aylanishi. p nuklein kislotalar, atf, hujayra membranasi, dentin (tish qatlami) va suyak to‘qimasi tarkibiga kiradi. fosforning davriy aylanishi tirik organizm lar faoliyati bilan chambarchas bog‘liq. redutsentlar fosforning organik birikmalarini parchalab, mineral holdagi fosfatlarga aylantiradi. hosil bo‘lgan fosfatlar o‘simliklar ildizlari tomonidan o‘zlashtiriladi. azot va ugleroddan farq qilib, fosfor atmosfera tarkibida uchramaydi, uzoq geologik davrlar mobaynida hosil bo‘lgan tog‘ jinslari uning manbayi hisoblanadi. biosferada fosforning davriy aylanishi. oltingugurtning davriy aylanishi. s oqsil va aminokislotaning tarkibiy qismidir. u tabiatda h2s, so2 holatida, mineral moddalar: sulfidlar va sulfatlar ko‘rinishida hamda erkin holda bo‘ladi. o‘simliklar sulfatlarni o‘zlashtirib, s saqlovchi aminokislotalar sintez qiladi. hayvonlar esa s ni organik birikmalar orqali o‘zlashtiradi. o‘simlik va hayvonlar nobud bo‘lib, redutsentlar tomonidan parchalangandan keyin s tashqi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari" haqida

hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari biologiya umumlashtiruvchi dars 11 sinf mavzu: hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari biosfera tushunchasi. biosfera darajasi sayyoramizdagi barcha tirik organizmlar va ularning yashash muhitini qamrab olgan yaxlit sistema hisoblanadi. «hayot qobig‘i» haqidagi dastlabki fikrlar j.b.lamark nomi bilan bog‘liq. biosfera atamasi birinchi bo‘lib fanga 1875-yili avstriyalik olim eduard zyuss tomonidan kiritilgan. akademik v.i.vernadskiy biosfera haqidagi ta’limotni yaratgan. v.i.vernadskiy: «biosfera geologik va biologik rivojlanishning hamda biogen va abiogen moddalarning o‘zaro ta’siri natijasidir», deb ta’kidlagan. biosfera bir tomondan tirik organizmlarnin...

Bu fayl PPTX formatida 17 sahifadan iborat (4,8 MB). "hayotning biosfera darajasining umumbiologik qonuniyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: hayotning biosfera darajasining… PPTX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram