"ekologiya fanidan mustaqil ta'limishi"

PPTX 19 pages 656.4 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 656.4 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

asin andijon mashinasozlik institute elektrotexnika fakluteti eee yo`nalishi k91-21 gurux talabasi maxkamov abduvalining “ekologiya” fanidan tayyorlagan mustaqil ta’lim ishi reja: 1.atmosferada moddalarning aylanma harakati 2.atmosfera qatlamlari va ulardagi fizik va kimyoviy jarayonlar atmosferada moddalarning aylanma harakati atmosfera (qadimgi yunoncha: ἀτμός - atmos - bugʻ va σφαῖρα - sfera) – yer sharini oʻrab olgan va u bilan birga aylanadigan havo qobigʻi. atmosfera massasi 5,15-yu15 t boʻlib, yer shari ogʻirligi (5,977-1021 t)ning taxminan. milliondan bir boʻlagiga teng. balandlikka koʻtarilgan sari atmosfera bosimi va zichligi kamayib boradi. atmosferaning qalinligi bir necha oʻn ming km boʻlishiga qaramay, uning asosiy massasi yer sirtiga yondashgan yupqa qatlamda joylashgan. atmosfera butun masalan-sasining taxminan. 50 % yer sirtidan 5 km balandlikkacha boʻlgan qatlamda, qolgan 50 % esa 30 – 35 km balandlikkacha boʻlgan qatlamda toʻplangan. yer sirtida atmosferaning zichligi yu-3 g/sm³ boʻlsa, taxminan. 700 km balandlikda 10-16 g/sm³. atmosfera yuqori qatlamlarining zichligi sayyoralararo muhitdagi gazlarning zichligiga tenglashadi. biosferada …

2 / 19

n sayyoralararo fazoga oʻtadi. atmosferaning yuqori qatlamlari quyoshdan chiqadigan radiasiya energiyasi taʼsirida issikdik olganligi uchun u qatlamlarning zichligi vaqtga, geografik kengliklarga bogʻliqdir. atmosfera yuqori qatlamlarining zichligi quyosh yoritayotgan vaqtda yoritmayotgan vaqtga qaraganda kattaroq. shuningdek, atmosfera yuqori qatlamlarining zichligi qutb rayonlarida ekvatorial rayonlardagiga qaraganda kichik. atmosfera asosan azot (78,09 %), kislorod (20,45 %) va argon (0,93 %) gazlar aralashmasidan iborat, qolgan qismini karbonat angidrid gazi, vodorod hamda geliy, neon, kripton va ksenon kabi inert gazlar tashkil qiladi. atmosferada juda oz miqdorda metan, azot, oksid, uglerod (i)-oksid va boshqa tabiiy hamda sanoat gazlari boʻlib, miqdori oʻzgarib turadi. quruklik va suv yuzidagi doimiy bugʻlanish tufayli atmosferada suv bugʻi ham boʻladi. bugʻning quyuklashuvi bulut va yogʻinlarni hosil qiladi. havoda doimo har xil kattalikda chang zarrachalari mavjud. ularning manbai yer va kosmik fazodir. atmosfera tarkibiga koʻra, asosan gomosfera va geterosfera qatlamlariga boʻlinadi. yer sirtidan 90 – 95 km balandlikkacha boʻlgan havo qatlamida yuqorida qayd etilgan …

3 / 19

ʼlum qismini yutadi va sochadi. atmosferada issiklik koʻproq turbulent (uyurma) harakat, radiatsiya jarayonlari va suvning fazoviy oʻzgarishlari orqali tarqaladi, natijada atmosfera temperatura taqsimlanishi boʻyicha 5 asosiy qatlamga ajratiladi. atmosfera troposfera qatlamining yer sirtidan balandligi qutb kengliklarida 10 – 11 km, tropik rayonlarda 14–17 km. troposfera qatlamida har 100 m balandlikda temperatura 0,6° ga pasayib boradi. troposferaning yuqori chegarasida havoning oʻrtacha temperaturasi oʻrta kenglik ustida – 55° – 60°, ekvatorial sohalar ustida – 70° gacha. bu qatlamda yer sirtining fizik xossalari har xil boʻladi. keyinchalik ulardan organik moddalar birinchi navbatda, aminokislotalar va ulardan oqsillar sintezlanadi. hosil bo'lgan oqsillar o'simlikni iste'mol qiladigan konsumentlarda qayta ishlanadi. keyingi bosqichda organik moddalar mineral moddalarga parchalanadi. bunda ammonifikasiyalovchi bakteriyalar guruhi organik moddalardagi azotni ammoniy tuzlarga aylantiradi. suvning toza qatlamida azot mikdori quruqlikdan kelib qo'shilgan azot miqdori hisobiga bir oz ko'proq bo'ladi. shuningdek atmosferadagi ammiakni erib tushishi okeandagi o'simlik va hayvonlar qoldiqlarini parchalinishi hisobiga ortadi. atmosferaning tuzilish …

4 / 19

turli kengliklardagi havo massalarining almashinishi yuzaga keladi. shuningdek, atmosferada havo vertikal va gorizontal yoʻnalishlarda aralashib turadi. troposferada suv bugʻlari va changlar koʻp boʻlgani uchun tuman, bulut hosil boʻladi, yogʻin yogʻadi, momaqaldiroq va turli-tuman ob-havo hodisalari roʻy beradi. shamol tezligi har kilometr balandlikda 2 m/s orta boradi va yoʻnalishi oʻngga burila boshlaydi. tropopauza ostida shamolning eng yuqori tezligi sekundiga 15 – 20 m ga, baʼzan soatiga 500 – 600 km gacha yetadi. troposferada a yer sirti bilan ishqalanadigan qatlamning qalinligi 1,0 – 1,5 km. bu qatlamda meteorologik elementlar sutka davomida koʻp oʻzgaradi. qatlamning 50 – 100 m balandlikkacha boʻlgan pastki qismida issiqlikning turbulent oqimlari, suv bugʻi va turbulent ishqalanish kuchlari oʻzgarmas deb hisoblanadi. chegara qatlamning yuqorisida turbulent ishqalanish kuchlari juda kichik boʻlib, shu ba-landlikdan erkin atmosfera boshlanadi. troposferadan stratosfera qatlamiga oʻtishdagi oraliq qatlam tropopauza deb ataladi. tropopauza balandligi 17 km dan (ekvator ustida) 9 km gacha (qutb ustida) oʻzgaradi. tropopauzadan yuqorida …

5 / 19

yaizopauza qatlamlariga boʻlinadi. quyi va ekvatorial kengliklarda stratosfera odatda inversiyadan boshlanadi. meridian boʻyicha havo koʻchishining kuchayishi (stratosferaning muhim xossasi) yer yarim sharlari orasidagi havo almashinuviga yordam beradi. taxminan 80 –90 km balandlikda temperatura 190°k gacha pasaya boradi. 50 – 90 km balandlik oraligʻidagi atmosfera qatlami mezosfera deb yuritiladi. mezosferaning 82 – 85 km balandligida yoz vaqtlarda kumushsimon bulutlar kuzatiladi. mezosferada havo tarkibi troposfera va stratosfera qatlamlaridagi kabi aralash gazlardan iborat. mezosferada fotokimyoviy jarayonlar katta rol oʻynaydi. quyoshning qisqa toʻlqinli radiatsiyasi taʼsirida faol harakatchan atom va molekulalar hosil boʻladi. 90 km dan yuqorida termosfera qatlami boshlanib, temperatura tez koʻtarila boradi. temperaturaning koʻtarilish darajasi qisqa toʻlqinli quyosh radiatsiyasining yutilish jadalligiga bogʻliq. mezopauzadan yuqorida toʻlqin uzunligi 1750 a dan qisqa boʻlgan ultrabinafsha rentgen va korpuskulyar nurlari taʼsirida dissotsiyalanish va rekombinatsiyalanish tufayli zarrachalarning kimyoviy oʻzga-rishi, shuningdek, ionlashish roʻy beradi. kislorod molekulasi 80 – 90 km dan 200 – 250 km gacha, azot esa 250 …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ekologiya fanidan mustaqil ta'limishi""

asin andijon mashinasozlik institute elektrotexnika fakluteti eee yo`nalishi k91-21 gurux talabasi maxkamov abduvalining “ekologiya” fanidan tayyorlagan mustaqil ta’lim ishi reja: 1.atmosferada moddalarning aylanma harakati 2.atmosfera qatlamlari va ulardagi fizik va kimyoviy jarayonlar atmosferada moddalarning aylanma harakati atmosfera (qadimgi yunoncha: ἀτμός - atmos - bugʻ va σφαῖρα - sfera) – yer sharini oʻrab olgan va u bilan birga aylanadigan havo qobigʻi. atmosfera massasi 5,15-yu15 t boʻlib, yer shari ogʻirligi (5,977-1021 t)ning taxminan. milliondan bir boʻlagiga teng. balandlikka koʻtarilgan sari atmosfera bosimi va zichligi kamayib boradi. atmosferaning qalinligi bir necha oʻn ming km boʻlishiga qaramay, uning asosiy massasi yer sirtiga yondashgan yupqa qatlamda joylashgan. atm...

This file contains 19 pages in PPTX format (656.4 KB). To download ""ekologiya fanidan mustaqil ta'limishi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ekologiya fanidan mustaqil ta'… PPTX 19 pages Free download Telegram