inson va biosfera. biosferaning tarkibi va barqarorligi

PPTX 30 pages 3.2 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.2 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

powerpoint presentation 5-ma'ruza: inson va biosfera. biosferaning tarkibi va barqarorligi reja: 1. biosfera tushunchasi. biosfera haqida v.i.vernadskiy ta’limoti. 2.biosfera strukturasi va barqarorligi. biosferani tarkibi. 3.biosferani geografik qobig’i litosfera, gidrosfera va atmosfera qatlamlari. litosfera. gidrosfera. atmosfera. ozonosfera. biosferani tarkibi, chegaralari, resurslari va barqarorligi. 4.biosferani chegarasi. atrof-muhitni sog’lomlashtirish, uning musaffoligini go’zal tabiatni saqlab qolish. biosfera tushunchasi biosfera (yunoncha "bios" - hayot, "sfera" - shar so‘zlaridan olingan) bo‘lib, bu atama fanga 1875 yili birinchi marta avstriyalik geolog olim e. zyuss tomonidan kiritilgan. u yer shari hayot qavatini birinchi bo‘lib biosfera deb atagan bo‘lsada, lekin biosfera haqidagi ta’limotni rus akademigi v.i.vernadskiy yaratgan va rivojlantirgan. biosfera tirik organizmlar yashaydi-gan va ular ta’sirida o‘zgarib turadigan yer sharining bir qismi hisoblanadi. yerdagi hamma biogeotsenozlarning yig‘indisi biosferani tashkil qiladi. shunday qilib, biosferaning elementar (eng kichik) birligi beogeotsenozlardir. biosfera tushunchasi biosferaga juda qadimiy bakteriyalardan tortib, odamgacha bo‘lgan organizmlar kiradi. biosfera tirik va o‘lik tarkibiy qismdan iborat. sayyoramizda yashaydigan hamma …

2 / 30

litosferada neft bor bo‘lgan anoerob bakteriyalar yashaydigan qismlarigacha tarqalgan (2-rasm). biosferaning o‘lik tarkibiga atmosferaning, gidrosferaning va litosferaning moddalar va energiya almashinuvi jarayonida qatnashuvchi qismlari kiradi. 1-rasm. biosfera chegaralari 2-rasm. biosferada tirik organizmlarning tarqalishi biosferada tirik organizmlarning funksiyalari biosferada tirik organizm eng muhim ahamiyatga ega bo‘lib, akademik v.i.vernadskiy ularning qo‘yidagi funksiyalarini belgilab berdi: gaz almashinishi funksiyalari bu funksiyasi fotosintez va nafas olish jarayonlariga bog‘liq. avtotrof organizmlarning organik moddalarini sintezlash jarayonida qadimgi atmosfera tarkibidagi karbonat angidrid ko‘p miqdorda sarflanadi. yashil o‘simliklar tobora ko‘payib borishi bilan atmosferaning gaz tarkibi ham o‘zgara boradi. karbonat angidrid miqdori kamayib, kislorod esa orta boradi. atmosfera tarkibidagi kislorodning hammasi tirik organizmlar faoliyati natijasida hosil bo‘ladi. nafas olish jarayonida kislorod sarflanib, karbonat angidrid hosil bo‘ladi va u yana atmosferaga chiqariladi. konsentratsiyalash funksiyasi tirik organizmlar tomonidan atrof muhitga tarqalgan kimyoviy elementlarning to‘planishidir. masalan: o‘simliklar fotosintez jarayonida kimyoviy elementlar-ni tuproqdan (kaliy, fosfor, azot, vodorod va boshqalarni) havodan uglerod olib, hujayrada organik …

3 / 30

viy jarayonlarni ta’minlaydi. bu funksiya natijasida organizmlarning oziqlanishi, nafas olishi, ko‘payishi, o‘lgan organizmlarning parchalanishi, chirishi kabi jarayonlar bo‘lib turadi. tirik organizmlarning xilma-xilligi va ularning yer sharida tarqalishi biosferadagi tirik moddalar (organizmlar) ning umumiy massasi biomassa deyiladi. hozirgi vaqtda yer sharida yashaydigan barcha tirik organizmlarning 2 milliondan ortiq turi mavjud bo‘lib, shundan 1,5 millionga yaqin turi hayvonlarga va 500 mingga yaqini esa o‘simliklarga xosdir. shu turlarning 93% i quruqlikda, 7% i esa suvda hayot kechiradi. okeanlar yer yuzining 70% ni egallaganiga qaramay, yer biomassasining 0,13% ni hosil qiladi. o‘simliklar ma’lum bo‘lgan organizm turlarining 21% ni yer biomassasining 99% dan ortig‘ini tashkil etadi. hayvonlar turlari barcha organizmlarning 70% ni qamrab olganiga qaramay ularning biomassadagi hissasi 1% dan kamroqdir. hayvonlardan 96% umurtqasizlar va 4% i esa umurtqalilardan iborat. umurtqalilarning faqat 10% sut emizuvchilarga to‘g‘ri keladi. tirik moddalar o‘zining massasiga ko‘ra o‘lik moddalarning 0,01-0,02% nigina tashkil etsa ham lekin biosferaning asosiy funksiyalarini amalga oshirishda …

4 / 30

b bo‘ldi. № o‘simliklar guruhi organik moddalar kul elementlari va azot umumiy biomassasi ildizlar biomassasi har yilgi to‘planishi har yilgi xazon miqdori biomassada har yili o‘zlashtiriladigani xazonlar bilan har yili yerga qaytadigani o‘zlashtiriladigani va yerga qaytariladigani orasidagi farq 1 janubiy tayga qarag‘aylari 2800 636 51 47 18,8 0,85 0,58 -0,27 2 janubiy tayga qarag‘ayzorlari 3300 735 85 55 27,0 1,55 1,20 -0,35 3 sfagnum botqoqliklari 370 40 25 25 6,1 1,09 73,0 -0,36 4 emanzorlar 4000 900 65 65 58,0 8,40 2,55 -0,85 5 oq qayinzorlar 2000 505 70 70 21,0 3,80 2,90 -0,90 6 dasht o‘tloqlari 250 170 137 137 4,8 6,82 6,82 0,0 7 qo‘riq dashtlar 100 85 42 42 3,5 1,61 1,61 0,0 asosiy o‘simlik fitotsenozlaridagi biomassa miqdori va tarkibi, ga/s (l.v.rodin va n.n.bazilevich bo‘yicha, 1965) quruqlik biomassasi qutblardan ekvatorga borgan sari biomassa miqdori va organizmlar turlarining soni ortib boradi. ayniqsa, tropik iqlim sharoitida o‘simliklar turlari juda …

5 / 30

ianum va clostridium avlodiga kiruvchi boshqa bakteriyalar atmosfera azotini o‘zlashtirish xususiyatga ega (vinogradskiy, 1993). okean biomassasi suv biosferaning muhim tarkibiy qismlaridan bo‘lib, tirik organizmlarning yashashi uchun eng zarur omillardan biri hisoblanadi. suvning asosiy qismi okean, dengizlar bo‘lib, ularning tarkibida 60 ga yaqin kimyoviy elementlar va tuzlar bo‘ladi. organizmlar hayoti uchun zarur bo‘lgan kislorod va karbonat angidridi suvda yaxshi eriydi. suvdagi hayvonlar nafas olish jarayonida co2 ajratadi. o‘simliklar fotosintez natijasida suv kislorod bilan boyiydi. okean suvlarining 100 metrgacha bo‘lgan yuqori qatlamida 1 hujayrali suv o‘tlari juda ko‘p bo‘lib, ular mikroplanktonni (yunoncha "planktos"- sayyor, ko‘chib yuruvchi degan so‘zdan olingan) hosil qiladi. sayyoramizdagi fotosintez jarayoninig 30% ga yaqini suvda kechadi. suv o‘tlari quyosh energiyasini qabul qilib uni kimyoviy reaksiyalar energiyasiga aylantiradi. suvda yashaydigan hayvonlarning asosiy ozuqasi planktonlardir. suvning tubiga yopishib hayot kechiruvchi organizmlar bentos deb ataladi (yunoncha "bentos" - chuqurdagi degan so‘zdan olingan). okeanning tubida juda ko‘p bakteriyalar mavjud bo‘lib ular organik moddalarni …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "inson va biosfera. biosferaning tarkibi va barqarorligi"

powerpoint presentation 5-ma'ruza: inson va biosfera. biosferaning tarkibi va barqarorligi reja: 1. biosfera tushunchasi. biosfera haqida v.i.vernadskiy ta’limoti. 2.biosfera strukturasi va barqarorligi. biosferani tarkibi. 3.biosferani geografik qobig’i litosfera, gidrosfera va atmosfera qatlamlari. litosfera. gidrosfera. atmosfera. ozonosfera. biosferani tarkibi, chegaralari, resurslari va barqarorligi. 4.biosferani chegarasi. atrof-muhitni sog’lomlashtirish, uning musaffoligini go’zal tabiatni saqlab qolish. biosfera tushunchasi biosfera (yunoncha "bios" - hayot, "sfera" - shar so‘zlaridan olingan) bo‘lib, bu atama fanga 1875 yili birinchi marta avstriyalik geolog olim e. zyuss tomonidan kiritilgan. u yer shari hayot qavatini birinchi bo‘lib biosfera deb atagan bo‘lsada, lekin biosfera ...

This file contains 30 pages in PPTX format (3.2 MB). To download "inson va biosfera. biosferaning tarkibi va barqarorligi", click the Telegram button on the left.

Tags: inson va biosfera. biosferaning… PPTX 30 pages Free download Telegram