зардўштийлик дини

DOC 74.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1557121983_74244.doc зардўштийлик дини режа: 1. зардўштийлик дини 2. моний таълимоти (216-277 йиллар) 3. моздак таълимоти (470-529 йиллар) зардўштийлик дини. «авесто» - энг ноёб ёзма манба шарқ, хусусан туркистон билан эрон халқларининг фал-сафий фикрлари тарихини зардўштийлик дини ва унинг ёзма манбаси бўлган «авесто» китобисиз тасаввур этиб бўлмайди. мазкур дин ва «авесто» тўғрисида шарқ ва ғарб олимлари жуда кўп яхши маълумотлар қолдирганлар. масалан, марҳум академик иброҳим мўминов «авесто» туркистон, эрон, озарбайжон халқларининг шу мамлакатларни араблар томо-нидан босиб олгунга қадар (vii-viii асрлар) бўлган даврлари-да яратилган фалсафий, руҳий, этнографик, табиатшунослик соҳаларидаги билимларнинг ёзма манбаси, деб ҳисоблайди. шарқ халқлари орасида жуда машҳур бўлиб келаётган «шоҳнома» достонининг муаллифи абдулқосим фирдавсий эса ўзининг «шоҳнома»си ва «гуштоп» достонининг алоҳида бобларини «авесто»га бағишлаган, туркистон ва эрон халқларининг ислом дини кириб келгунгача бўлган дини зардўштийлик дини эди. бу диннинг асосчиси пайғамбар зардўшт деган хоразмлик олим эди. зардўшт шарқнинг донишмандлар пешвоси, биринчи файласуфи, нотиғи, шоири, дин қонуншуноси ҳисобланган. тадқиқотчи олимларнинг кўрсатишича, …

ан бўлган суҳбат, баҳслар натижасида зардўшт кўп худоликнинг зарарини тўла тушуниб етади ва йигирма ёшида ўзининг нортуясига миниб (зардўшт - сариқтуя эгаси демак-дир) қишлоқма-қишлоқ, шаҳарма-шаҳар кезиб юриб, яккахудо-лик ғоясини тарғиб этади. у уч ўғил, уч қизи билан оиласини хавф остида колдириб, ягона худо - ахурамазда ҳақидаги таълимотларни, тасаввурларни шакллантириб тартибга солади. у қабила, уруғчилик эътиқодларига қарши якка худолик ғоя-сини тарғиб қилишни асосий мақсад қилиб қўяди. бу ишда зардўшт инсон руҳиятига яқин турадиган халқ шеъриятидан усталик билан фойдаланган. зардўшт илгари сурган ғоянинг асосини икки босқич ташкил қилади: мутлоқ ғоя - ахурамаз-данинг яккаю-ягоналигини тан олиш. яхшилик билан ёмонлик, ростгўйлик билан ёлғончилик, зулмат билан нур ўртасидаги доимий кураш ҳақидаги таълимот. зардўшт таълимоти тобора халққа кучли таъсир ўтказаётганини сезган мухолифлари унга қарши қатъий курашга киришадилар. ҳаёти хавф остида қолган зардўшт бир гуруҳ тарафдорлари билан эронга қочиб ўтади ва ўз таълимотини узил-кесил шакллантиради. зардўшт шоҳ гуштаспнинг вазири фрашаштраннинг қизи кавовига уйланган бўлиб, унинг иставатра, урвататнара, …

уронда ҳам оташпарастлик - зардўштийлик дини тўла жорий этилади. зардўштнинг илтимоси ва шоҳ гуштасп-нинг фармонига асосан эрон ва турон мамлакатларининг барча шаҳар ва қишлоқларида оташқадалар - ибодатхоналар қурилади ва уларда ибодат маросимлари мунтазам адо этила бошланади. ана шундай оташқадалардан энг каттаси бухорода эди. моҳируз деган мачит илгари зардўшт ибодатхонаси бўлган. зардўшт 77 ёшида ибодат пайтида кўп худолик тарафдори братавахш томонидан чопиб ўлдирилди. аммо унинг таълимоти исломгача кўпгина шарқ мамлакатларида муқаддас диний эътиқод бўлган эди. ҳозир ҳам жанубий ҳиндистонда 100 мингдан зиёд, шимолий эронда бир неча минг киши зардўштийлик эътиқодига амал қилади. марказий осиё (туркистон) халқларининг турли маросимларида ҳозир ҳам оташпарастлик динининг анъана-ларини учратиш мумкин. баъзи удумлар юзасидан шам ёқиб қўйиш, тўйларда гулхан ёқиб, унинг атрофида базм уюшти-риш, келинни кўчада гулхан ёқиб кутиб олиш ва уни олов атрофидан айлантириб ўтиш, чавандозларнинг катта гулхан алангасидан сакраб ўтишлари, қабрлар устига чироқ ёқиш ва бошқа расм-русумлар оташпарастлик билан боғлиқдир. «авесто» зардўштийлик динининг муқаддас китоби …

стон, амударё атамалари мавжудлигини ҳисобга олиниб «авесто»нинг туркистонда (туронда) ёзилган, деган хулосага келинди (xx асрнинг 80-йилларида), чунки, «авесто»да амударё ҳақида мулоҳазлар кўп учрайди. 7-асрда араблар эронни босиб олган вақтда зардўштийликка садоқатли бир неча минг маҳаллий аҳоли жанубий ҳиндистонга қочиб кетадилар. улар ўзлари билан «авесто»нинг тўртдан бир қисмининг энг нодир нусхаларини, маданият, эътиқодга доир ёдгорликларини ҳам олиб кетганлар. 1723 йили инглиз олими жорж боужа «авесто»нинг бир нусхасини оксфорд колледжининг кутубхонасига олиб бориб топширади. бир неча йил оташпарастлар орасида юриб, уларнинг қадимги тили ва одатларини ўрганган француз олими анкетиль дюпперан 1711 йили «авесто»нинг бир қисмини сўз боши, асл матн ва таржимаси билан нашр этади. бу ишлар оқибатида ғарбий европада «авесто»га қизиқиш ва уни ўрганиш авж олиб кетади. ҳозирги даврда «авесто»нинг қўлёзмаси ҳиндистондаги бомбей шаҳрида кома шарқшунослик илмгоҳида сақланмоқда. бу илмгоҳ зардўштийларнинг маданий маркази бўлиб, шу жамоа маблағига ишлайди. «авесто» 1615 йилда парфиёна ёзувида кўчирилган бўлиб, 672 бетдан иборат. бизга етиб келган «авесто» …

йича му-каммал маълумот берадиган улкан, энг қадимги манба ҳисоб-ланади. грек олими плиний (эрамиздан аввалги 3-асрда яшаган) «авесто»ни 2 миллион байтдан иборат ғоят муҳим китоб деган эди. биз «авесто»дан туркистон, эрон, озарбайжон халқларининг энг қадимги марсимлари, урф-одатлари, расм-русум, эътиқод ибодатлари пайтида айтадиган қўшиқлари, диний маросимларда ижро этиладиган махсус қўшиқлари, минглаб халқлар оҳанглари ҳақида маълумотлар оламиз. бундан ташқари китобда қадимги халқ оғзаки ижодига тааллуқли достонлардан парчалар мавжуд: жамшид, каюмарс, митра, анахита, ардивиссура, заххак, фаридун, баҳром сингари кўплаб тарихий шахслар образлари, асотирлар билан боғлиқ атамалар тўғрисида хабарлар мавжуд. шунингдек, «авесто»да «мавзуи сухан» - алоҳида хижо ва қофияли шеър ҳақида ҳам маълумот берилган. унда чорвачилик, деҳқончилик, ҳунармандчилик, савдо-сотиқ билан боғлиқ жуда кўп лавҳалар, мулоҳазалар баён этилган. халқига ҳамиша ғамхўр бўлган пайғамбар зардўшт қурғоқчилик келиб, кўплаб чорва моллари қирилиб кетаётга-нидан ташвишга тушган ҳолда, бу офатдан қутқаришни илтижо қилиб худо ахурамаздага ёлворади. «авесто»да эрамиздан аввалги 2 минг йилдан янги эранинг vii асригача бўлган даврдаги турон ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "зардўштийлик дини"

1557121983_74244.doc зардўштийлик дини режа: 1. зардўштийлик дини 2. моний таълимоти (216-277 йиллар) 3. моздак таълимоти (470-529 йиллар) зардўштийлик дини. «авесто» - энг ноёб ёзма манба шарқ, хусусан туркистон билан эрон халқларининг фал-сафий фикрлари тарихини зардўштийлик дини ва унинг ёзма манбаси бўлган «авесто» китобисиз тасаввур этиб бўлмайди. мазкур дин ва «авесто» тўғрисида шарқ ва ғарб олимлари жуда кўп яхши маълумотлар қолдирганлар. масалан, марҳум академик иброҳим мўминов «авесто» туркистон, эрон, озарбайжон халқларининг шу мамлакатларни араблар томо-нидан босиб олгунга қадар (vii-viii асрлар) бўлган даврлари-да яратилган фалсафий, руҳий, этнографик, табиатшунослик соҳаларидаги билимларнинг ёзма манбаси, деб ҳисоблайди. шарқ халқлари орасида жуда машҳур бўлиб келаётган «шоҳно...

DOC format, 74.0 KB. To download "зардўштийлик дини", click the Telegram button on the left.

Tags: зардўштийлик дини DOC Free download Telegram