тўқималар тукималар

DOC 818,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363612982_42391.doc тœšималар тўқималар режа: 1. ҳосил қилувчи (меристематик) тўқималар 2. асосий тўқималар 3. қопловчи тўқималар 4. механик тўқималар 5. ўтказувчи тўқималар 6. ажратувчи тўқималар 7. уруғнинг униши. ўсимтанинг ривожланиши тузилиши ва бажарадиган вазифаси бир хил, келиб чиқишига кўра умумий бўлган ҳужайралар тўпламига тўқималар дейилади. тўқима уларни ҳосил қилган ҳужайраларнинг шаклига қараб паренхиматик ва прозенхиматик тўқималарга бўлинади. юмалоқ, тўғри бурчакли ёки кўп бурчакли ҳужайралардан ташкил топган тўқималар паренхиматик тўқима, узунчоқ тўқималар эса прозен-химатик тўқималар дейилади. тўқимани ҳосил қилувчи ҳужайралар пўстлари-нинг химиявий таркибига қараб, ёғочланган ва пўкак-ланган тўқималар деб таърифланади. ҳужайра пўст-ларининг нечоғли қалинлашганлигига қараб, улар қалин деворли ва юпқа деворли тўқималар деб юритилади. тўқималар ташкил топиб бўлган тўқима ҳужайраларида тирик модда бор ёки йўқлигига қараб, тирик ва ўлик тўқималарга ажратилади. тўқималар уларни ҳосил қилувчи ҳужайра-ларнинг қай даражада туташганлигига қараб ҳам бир-биридан фарқ қилади. агар ҳужайралар ўзаро зич жойлашган бўлса, улар пишиқ тўқима, ҳужайралараро бўшлиғи катта бўлса, ғовак тўқима дейилади. тўқималар ҳосил …

ўқималар-ни ҳосил қилишга хизмат қилувчи, ўсишни таъминловчи тўқимадир. келиб чиқишига кўра бирламчи ва иккиламчи, ўсимликда жойлашишига қараб апикаль ёки учки, лотераль ёки ён ва интеркаляр ёки қўшимча меристемаларга бўлинади. апикаль меристемалар ўз навбатида вегетатив шохча апикали, ҳосил шохлари апикали ва илдиз апикалига бўлинади. шундай қилиб, ҳосил қилувчи тўқималар илдиз ва новданинг учки қисмида жойлашади. улар фақат асосий новданинг эмас, балки ён шохлар ва илдизнинг барча тармоқлари учки қисмида жойлашади лотераль меристемаларга ўтиш даврида доимий бўлиниб, цилиндр ҳосил қилувчи поя ва илдизнинг ичидаги ҳужайралар - перицикл ва кейинчалик ўзгариб ўтказувчи тўқималар ҳосил қилувчи – прокамбийдан иборат (бу ҳақда кейинчалик тўхталиб ўтамиз). юксак ўсимликларда меристемалар жуда эрта, организм ривожланишининг дастлабки фазала-рида тақсимланади. уруғланган тухум ҳужайраси бўлиниб эмбрионал, яъни меристематик муртаколди (проэмбрио) ҳужайралардан таркиб топган. иккита ўзаро қарама-қарши қутбларда, яъни муртак илдиз учи ва дастлабки куртакчада инициал ҳужайралар гуруҳи жамланади ва улардан учки меристемалар шаклланади. бу мери-стемалардан илдиз ва новдалар бўйига ўсади. илдиз …

и меристемалардан иборат бўлади. ёш тўқималар апикаль меристемалардан акропе-таль тарзда, яъни асосидан учига қараб ривожланади. акропеталь ривожланиш илдизларда аниқроқ кўринади, новдаларда эса интеркалярь меристемалар фаолияти натижасида тез-тез бузилиши мумкин. қўшимча, яъни интеркалярь меристемалар фаол ўсувчи меристематик участкалардан иборат бўлиб, кўп ҳолларда улар бўғин оралиқларида жойлашган. уларни қолдиқ меристемалар деб аташ ҳам мумкин, чунки учки меристемалардан келиб чиқади. сабаби, новданинг қўшни участкаларига нисбатан уларни доимий тўқималар тарзида ҳосил бўлишига тўсқинлик мавжуд. учки ва ён меристемалардан қўшимча меристе-малар шу билан фарқ қиладики, биринчидан, уларда айрим дифференцияланган элементлар (масалан, ўтказув-чи), иккинчидан эса уларда инициал ҳужайралар бўлмай-ди. шу боисдан қўшимча меристемалар вақтинчалик характерга эга бўлиб, охир-оқибатда улар доимий тўқима-ларга айланади. қўшимча меристемалар барг бандининг асосида яққол кўринади, уларда тўқималар дифференциацияси базипеталь тарзда, яъни юқоридан пастга томон ўзгаради. меристема ҳужайраларининг ўсиши. мерис-темада ҳосил бўлган ҳужайралар, бир неча марта бўлиниб, у ёки бу доимий тўқималарга ажралади ва уларни янги пайдо бўлган ҳужайралар томонидан четга сурилади. шундай …

воситаси ҳужайранинг қўшни ҳужайраларга нисбатан жойлашган ўрнига боғлиқ ва ягона организм сифатида ўсимликнинг ўзи томонидан бошқариб турилади. асосий тўқималар асосий тўқималар ўсимликда энг кўп жойни эгаллаб, улар ташқаридан қопловчи тўқималар билан ўралган, улар орасига эса ўтказувчи ва механик тўқималар жойлашган бўлади. бошқа тўқималардан фарқ қилиб, асосий тўқималар ҳужайралараро бўшлиқларга жуда бой. асосий тўқималарнинг бош вазифаси эса ўсимликларни озиқлантиришдан иборат. шунга кўра улар 3 турга: ассимиляцион, ғамловчи ва сўрувчи паренхималарга бўлинади. сўрувчи паренхима - илдизнинг учида, унинг сўрувчи қисмида жойлашиб, илдиз тукчалари томонидан тупроқдаги сув ва унда эриган минерал моддаларни сўради ва уни илдизнинг марказий қисмига ўтказади. бу моддалар ундан ўтказувчи махсус тизимга ўтиб, ўсимликни барча органларига тарқалади. ўз тузилиши ва юксак ўсимликларда учрашига кўра улар жуда турли-туман. шулардан ризодерманинг (грек. риза-илдиз; дерма-тери) аҳамияти катта бўлиб, у барча ёш илдизларнинг устки қаватидир. тупроқдан сув ва унда эриган минерал моддалар ризодерма орқали илдизга ўтади. ассимиляцион паренхима ёки хлоренхима ўзида кўплаб хлорофил доначалари …

яқинлашади. ёруғликнинг тушишига қараб хлоропластлар ўрин алмашиб турадилар. баъзи ҳолларда цитоплазма деворий қаватининг юзасини кенгайтириш мақсадида улар қатлам ҳосил қилади. оддий қарағай мисолида бу аниқ кўринади. электрон микроскоп ёрдамида кузатиш орқали қилинган ҳисоблашлар хромосомалар сонини 5 ва ундан кўпроқ марта ортиқлигини кўрсатади. хлоропластларнинг умумий ҳажми ҳужайра протопластининг 70-80% ҳажмини ташкил қилади. баргнинг устки қисмида унга перпендикуляр жойлашган призмасимон ҳужайралар бўлиб улар полисад ёки устунсимон тўқималар дейилади. барг остидаги тўқималар эса сийрак жойлашади ва булутсимон ёки губкали паренхима дейилади. губкали тўқималарда хлорофилл доначалари бўлса-да, улар асосан газ алмашинуви ва сув буғлатиш вазифасини бажаради. ассимиляция эса унинг иккинчи даражали вазифасидир. ассимиляцион тўқималар ўсимлик танасида кўпинча рангсиз қопловчи тўқима – эпидермис остида жойлашади. бу эса газ алмашинуви ва ёритилиш имкониятини яхшилайди. хлоренхимада кўплаб ҳужайралараро бўшлиқлар жойлашиб, улар газ алмашинувини енгиллаштиради. юпқа ва рангсиз эпидерма тагидан кўриниб хлоренхима барг ва ёш новдаларга яшил ранг беради. ғамловчи паренхима. бу тўқималар, асосан крахмал, инулин, шакар, ёғ …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тўқималар тукималар"

1363612982_42391.doc тœšималар тўқималар режа: 1. ҳосил қилувчи (меристематик) тўқималар 2. асосий тўқималар 3. қопловчи тўқималар 4. механик тўқималар 5. ўтказувчи тўқималар 6. ажратувчи тўқималар 7. уруғнинг униши. ўсимтанинг ривожланиши тузилиши ва бажарадиган вазифаси бир хил, келиб чиқишига кўра умумий бўлган ҳужайралар тўпламига тўқималар дейилади. тўқима уларни ҳосил қилган ҳужайраларнинг шаклига қараб паренхиматик ва прозенхиматик тўқималарга бўлинади. юмалоқ, тўғри бурчакли ёки кўп бурчакли ҳужайралардан ташкил топган тўқималар паренхиматик тўқима, узунчоқ тўқималар эса прозен-химатик тўқималар дейилади. тўқимани ҳосил қилувчи ҳужайралар пўстлари-нинг химиявий таркибига қараб, ёғочланган ва пўкак-ланган тўқималар деб таърифланади. ҳужайра пўст-ларининг нечоғли қалинлашганлигига қа...

Формат DOC, 818,5 КБ. Чтобы скачать "тўқималар тукималар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тўқималар тукималар DOC Бесплатная загрузка Telegram