гулли ўсимликлар онтогенезининг бошланғич даврлари

DOC 136.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481388841_66437.doc гулли ўсимликлар онтогенезининг бошланғич даврлари режа: 1. уруғ, унинг шаклланиши ва тузилиши 2. муртак ўсимликларнинг онтогенези (юнон. онтос — мавжуд; генезис — келиб чиқиши, ҳосил бўлиши) ёки индивидуал тараққиёти уруғланган тухум ҳужайранинг ривожланиши-дан бошланади. агар ўсимлик вегетатив кўпайса, унинғ онтогенези бошланғич "она" ўсимликнинг соматик (юнон. соматос — тапа, гавда) ҳужайраларининг бўлиниши билан бошланади ва ўсимлик ҳаётининг охиригача (қуриб нобуд бўлгунча ёки янги бўлинишигача) давом этади. онтогенез атамасини фанга биринчи бўлиб 1866 йили э. геккель киритган. гулли ўсимликларпинг энг асосий ўсув органлари — новда ва иддизи, одатда, етилган уруғ таркибидаги мур-такда жойлашган 65'лади. лекин уруғ уна бошлагандан сўнг, муртакдан янги органлар: куртак, новда, барг ва ён новда-лар, сн ва қўшимча илдизлар ҳам ривожланади. ўсимлик-ларнинг кейинги ривожланиш даврларида рспродуктив (лот. ре — янгитдан; продукцио — ҳосил қилиш) яъни жинсий кўпайиш органининг (гул, уруғ) ҳосил бўлиши меристема ҳужайраларининг фаолиятига боғлиқ. уруғ, унинг шаклланиши ва тузилиши уруғ ёпиқ уруғли ўсимликларнинг жинсий кўпайиши натижасида …

лари жуда ҳам кички-на, шунинг учун уларни оддий кўз билан кўриш қийин. уруғларнинг усти силлиқ, ялтироқ, ғадир-будур бўлиши мумкин. онтогенез ривожланишида уруғ — ўсимликнинг эм-брионлик (юнон. эмбрион — муртак) даври ҳисоблана-ди. уруғасосан 1—2 қаватинтегумент(лот. интегумен-т у м — қоплама) — уруғкуртак қобиғи — пўсти нуцеллюс (лот. ёнғоқча — куртак мағзи)ни ўраб турувчи пўст билан қопланади. у уруғлангандан сўнғ уруғ пўстга айланади. уруғ ичида муртак, эндосперм ёки перисперм бўлади, баъзан бир уруғда кўп муртак етилиши мумкин. бу ҳоди-сага полиэмбриония (юнон. поли — кўп; эмбрион — мур-так) деб аталади. кўп муртаклилик очиқуруғли, орхидея гуддошлар, пиёздошлар ва мураккабгулдошлар оиласининг вакилларида учрайди. уруғ пўсти. уруг пўсти ёки перикарпий (юнон. п е р и — атрофда, к а р п о с — мева) уруғкуртак тугунчасининг қўшилиб ўсишидан ҳосил бўлади. одатда у кўп қаватли ва пишиқ. унинг асосий вазифаси, муртакни ҳар хил таъ-сирлардан — қуриб қолишдан, муддатидан олдин униш-дан ва микроорганизмлардан ҳимоя қилишдир. кўпчил-лик ўсимликлар …

лекин, баъзи ўсимликларда (лабгулдош-лар, капалакгуддошлар, гулхайридошлар ва бошқаларда) уруғ пўсти, аксинча, қалин ва кўп қаватли бўлади. одатда, пишган уруғ мевалардан узилиб тушса, улар-нинг пўстида уруғ ўрни билан қўшиладиган жойи бўлади, бунга уруғ чоки ёки уруғ кертими деб аталади. уруғлар пишиб ерга тўкилгандан сўнг қулай об-ҳаво ва намлик шароитида униб чиқади. унишнинг дастлабки даврида сув ва ҳаво микропиле орқали уруғ ичига ўтади ва ферментлар таъсирида уруғ пўсти ҳужайралари шилим-шиқланади, натижада уруғларнинг, туироқ заррачаларига ёпишиб нам тўплаши учун замин яратилади. муртак. муртак, уруғланиш содир бўлгандан сўнг, зиготадан ҳосил бўлади. унинг ҳужайралари диплоид хро-мосомали ядрога эга. муртак янги ўсимликнинг бошлан-ғичи, у деярли меристема тўқимасидан ташкил топган. гулли ўсимликларнинг етилган муртаги морфологик жи-ҳатдан бошланғич новда, илдиз ва битта ёки иккита уруғ-палладан иборат бўлиб, улар ёш спорофит ўсимликнинг биринчи барглари ҳисобланади. уруғ униб чиққанда ик-кита баргсимон яшил палла (ғўза, ловия) ҳосил қилувчи ўсимликлар икки паллали ўсимликлар, деб аталади. мур-таклари бир уруғ паллали ўсимликлар бир паллали …

тки қис-ми илдиз бўйинчаси, илдиз бўғизи деб аталувчи қисм ор-қали муртак илдизчаси билан туташади. муртак илдизча уни қоплаб турадиган илдиз қинчасидан иборат. уруғпалла билан биринчи куртак оралиғи эпикотиль (юнон. эпи — устида) деб аталади. очиқуруғли (нинабаргли)ларнинг уруғида ўнтагача уруғпаллалари бўлади. уларнинг муртаги гипокотиль ва куртакча ҳамда кичкина илдизчадан иборат. куртакчада ўсиш нуқтаси ва ўнта ингичка уруғпаллалар мавжуд. кур-так ўсганда бу уруғпаллалар дастлабки ўнта ипсимон, ни-набаргларга айланади. эндосперм — озиқ моддали тўқима бўлиб, ўсимликнинг уруғида ривожланади. эндосперм қўшалоқ уруғланиш на-тижасида муртак халтасининг диплоидли марказий ҳужай-расидан ҳосил бўлади ва триплоид ҳужайралардан иборат. демак, уруғнинг муртаги ва эндосперми бир-биридан кес-кин фарқ қилади. баъзи ўсимликларда масалан, бирпал-лалилардан буғдой, пиёз, лола, пиёзгул ва бошқаларда уруғ муртаги шу даражада кичик бўладики, уруғнинг деярли бутун ички қисмини эндосперм (оқсил) эгаллайди (2-расм). бу хилдаги уруғлар эндоспермли уруғлар деб ата-ладй. эндоспермли уруғлар кўпинча бирпаллалилар (ғалла-гулдошлар, пиёзгулдошлар), иккипаллали ўсимликлардан итузумдошлар, соябонгулдошлар, сутламадошлар (канакун-жут)да учрайди. кўпгина ўсим-ликларда, аксин-ча, муртак ўсиб, эндоспермни …

тўқималарида озиқ моддалар тўпланади (қовоқ, ловия, 2-расм, 3 ва бошқалар, 4-расм). муртак эндоспермни ўзлаштириб юборган ҳолларда, унинг вазифаси бирмунча ўзгаради ва (кўпинча уруғпалла-лари ғамлаган) озиқ моддаларни тўплай бошлайди. бундан ташқари ғамлаган озиқмоддалар перисперм (юнон. пери — 4-расм. уруғ хиллари. а — кўкнор, б —буғдой , в — ловия , г— қора мурч; д—адгоз: 1 — уруғ пўсти; 2 — эндосперм; 3 —илдизча; 4 — пояча; 5—куртакча; 6— уругпалла (3—6 — муртак); 7 —мева пўсти; 8—перисперм. атроф; сперма — уруғда ҳам тўпланади. бундай уруғларга қора мурч, лавлаги ва бошқалар мисол бўла олади. перисперм уруғ пўсти остида жойлашган бўлиб, уруғкуртакнинг нуцеллусидан ривожланади. бундай уруғларда муртак жуда ҳам кичкина бўлади, уни ҳамма томондан ғамловчи тўқима ўраб олади. эндосперм ва перисперм муртакка тақалиб тур-гани учун уруғ ўсаётган вақтда, муртак улардаги барча озиқ моддаларни сўриб олади. бинобарин, эндосперм ва перис-пермдаги озиқ моддалар — муртакнинг дастлабки озиғи ва унинг ривожланиши учун асосий заминдир. эндосперм кимёвий тузилиши …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "гулли ўсимликлар онтогенезининг бошланғич даврлари"

1481388841_66437.doc гулли ўсимликлар онтогенезининг бошланғич даврлари режа: 1. уруғ, унинг шаклланиши ва тузилиши 2. муртак ўсимликларнинг онтогенези (юнон. онтос — мавжуд; генезис — келиб чиқиши, ҳосил бўлиши) ёки индивидуал тараққиёти уруғланган тухум ҳужайранинг ривожланиши-дан бошланади. агар ўсимлик вегетатив кўпайса, унинғ онтогенези бошланғич "она" ўсимликнинг соматик (юнон. соматос — тапа, гавда) ҳужайраларининг бўлиниши билан бошланади ва ўсимлик ҳаётининг охиригача (қуриб нобуд бўлгунча ёки янги бўлинишигача) давом этади. онтогенез атамасини фанга биринчи бўлиб 1866 йили э. геккель киритган. гулли ўсимликларпинг энг асосий ўсув органлари — новда ва иддизи, одатда, етилган уруғ таркибидаги мур-такда жойлашган 65'лади. лекин уруғ уна бошлагандан сўнг, муртакдан янги органлар: кур...

DOC format, 136.5 KB. To download "гулли ўсимликлар онтогенезининг бошланғич даврлари", click the Telegram button on the left.

Tags: гулли ўсимликлар онтогенезининг… DOC Free download Telegram