somoniylar davlatining tashkil topishi

DOCX 13 pages 21.2 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.2 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

somoniylar davlatiningtashkil topishi. somoniylardavlatiningichkivatashqisiyosati reja: 1. movarounnahrda somoniylar davlatining tashkil topishi uchun shart-sharoitlar. 2. somoniylar davlatining tashkil topishi va davlat boshqaruvidagi islohotlar. 3. somoniylar davrida yer egaligi va iqtisodiy hayot. 4. somoniylar davrida islom dini va madaniy hayot. viii asr oxiri-1x asr boshida xalifalikni larzaga keltish gan ogir siyesiy vaziyat abbosiylarning movarounnahr va xurosonda olib borayotgan siyosatini o’zgartirishga majbur etdi. ix-xii asrlarda o’zbekiston hududida turli boshqaruv usullari va ma’muriy tizimiga ega bo’lgan turli sulolalar boshqargan bir qancha davlatlar xukm surdi. xalifalikka qarshi kuchayib borayotgan qo’zg’olonlar xalifalarning maxalliy zodagonlarga bog’liqligini kuchaytirib yubordi va viloyatlarni boshqarishda maxalliy zodagonlarning roli ortti. shu jarayon oqibatid xurosonda toxiriylar xonadoni xukmron mavqeni egallay boshladi. sijiston (seiston) xokimi abulmuxammad talxa ibn abullox qo’lida xizmat qilgan rozik shu xonadon boshlig’i bo’lib, uning musxab, xusayn va toxir ismli o’g’illari bo’lgan. ular birgalikda xirot viloyatidagi bo’shanj shaxrini boshqarganlar. xorun ar rashid (786-809) vafotidan so’ng uning o’g’li amin xalifa bo’ldi. bu …

2 / 13

an bo’lsalarda, toxiriylar davlatiga qaram edilar. ix asr o’rtalarida quyi tabaqadan bo’lgan safforiylar mavqei kuchaydi. yaxqub ibn lays va uning amr, toxir, ali ismli ukalari bilan birgalikda 861 yil sijistonni, 867 yil xirot va bushanjni, 869 yil kirmon va forsni qo’lga kiritdilar. xurosonda eng yuqori mavqega erishgan safforiylarga xalifa muxtamid (870-892) yaqubni balx va toxariston xokimi etib tayinlash to’g’risida yerlik jo’natdi. 873 bil yaxqub toxririylar xukumdori muxammad ibn toxir qo’shinlarini mag’lubiyatga uchratib, toxiriylar davlatiga barxam berdi. toxiriylar sulolasi vakillari quydagilardan iborat: toxir ibn xusayn 821-822. talxa ibn toxir 822-828. abdullox ibn toxir 830-844. toxir ii ibn abdullox 844-862. muxammad ibn toxir 862-873. toxir ibn xusayn xuroson noibi bo’lgan vaqtda nishopur davlat markazi edi. shu vaqtda xuroson noibligiga quydagi viloyatlar kirgan: movarounnaxr, xorazm, seyiston, kuxiston, kirmon, kumis, tabariston, jurjon. xar bir viloyat o’z navbatida bir qancha ma’muriy birliklarga bo’lingan. jumladan, movarounnaxrda 300000 qishloq mavjud bo’lib, ular 30 dan ortiq ma’muriy birlikka …

3 / 13

kambag’allashib qolgan kishilar «axli buyutot» deb yuritilgan. xalifaning buyruq va farmonlarini bajaruvchilar, unga tobe xukmdorlar soxibi xaros deb atalgan. toxiriylar davlati boshqaruvida xuquqiy munosabatlar asosan islom dini qonun-qoidalari va ko’rsatmalariga tayangan xolda olib borilgan. davlatni xuquqiy jixatdan mustaxkamlashga ko’p xarakat qilgan xukmdor abdullox edi. u barcha soxa va jarayonlarni o’zining maxsus odamlari orqali nazorat qilar va xar qanday qonun buzilishlari uchun javobgar amaldor va mansabdorlarni shafqatsiz jazolardi. uning buyrug’iga ko’ra qonunshunoslar suvdan foydalanish, sun’iy sug’orishdagi turli baxslarni hal etish, sug’orish tizimi xaqida «kitob al kuniy» qonunlar to’plami ham yaratilgan va bu narsa toxiriylarda xuquqiy munosabatlar va qonunlarning amal qilinishiga katta e’tibor brilganligini ko’rsatadi. somoniylar davlatining asoschisi somon qishlog’i oqsoqoli (balx yoki termiz yaqinida) somonxudot avlodlari asos solgan. xalifa ma’mun ularning xizmatlari evaziga movarounnaxrning viloyatlari xokimligini topshirgan edi. 839-840 yy nux ibn asad isfijobni bosib oldi. so’g’dning bir qismi va farg’ona xokimligini qo’lga kiritdi. somoniylar davlatining yuzaga kelishida axmad ham katta …

4 / 13

nnaxrning yagona xukmdori bo’lib qoldi. uning kuchayishidan xavfsiragan xalifa 898 yil movarounnaxr xokimligidan ismoilni tushirib, o’rniga safforiylardan amr ibn lays tayinlangani xaqida yerlik yubordi va bu ikki o’rtada urush kelib chiqishiga olib keldi. 899 va 900 yy to’qnashuvlarda ismoil g’alabaga erishib, xurosonni ham o’ziga qo’shib oldi va shu tariqa yirik davlatga aylangan somoniylar davlati x asr oxirigacha xukm surdi. somoniylar xalifalikdagiga o’xshash boshqaruv tizisini o’rnatdilar. davlat boshlig’i amir bo’lgan. amirlikning ma’muriy tizimi quydagicha bo’lgan: - dargox (amir saroyi va devon) (davlat idorasi). saroydagi eng yuqori mansab xojib ul buzurg va soxibi xaros edi. davlat boshqaruvi buxoro registoni atrofida joylashgan o’nta devon ixtiyorida bo’lgan. bular quydagilar edi: devoni vazir yoki xojayi kalon. devoni mustavfiy (moliyaviy ishlar) devoni amid. (devoni rasoyil, devoni insho) (elchilik ishlari) devoni soxibshurot (sipoxiylar va shoh saroyini moddiy ta’minoti) devoni soxibbarid (davlat elchilari va xokimlar ustidan maxfiy naz) devoni muxtasib (tosh-tarozu, shariat ishlari nazoratchisi) devoni mushrif (xazina kirim-chiqimi …

5 / 13

moniylar davrida yirik yer egalar-dexqonlarning mavqei ortdi va ular xatto viloyatlar xokimlari darajasigacha ham ko’tarila boshladi. ziroatchi kadevarlar, ijarachi barzikorlar, qullar qishloq xo’jaligi bilan mashg’ul bo’lsa, xunarmandlar va savdogarlar ham ijtimoiy xayotda faol ishtirok etardi. somoniylarda yer egaligi quydagicha shaklda edi: mulki sultoniy, xususiy mulk, vaqf mulklari, jamoa mulki. somoniylar davrida yerlar qaytadan taqsimlandi va oqibatda yangi yer egaligi shakli paydo bo’ldi. yer egalarining bu yangi gurux asosan sipoxiylardan chiqqanlar edi. voxadagi yerlarning asosiy qismi zarafshondan bosh olgan kanallar orqali sug’orilgan. (shohrud, karmina, shopurkom, xarkanrud, gav, xitraf, samjon) qorakuldaryo), paykand, daymun, arvon, navkand, romiton, varaxsha, xama, xaramkom va boshqalar). birin-ketin o’rta osiyoda tohiriylar, safforiylar, somoniylar davlatlari tashkil topdi. mamlakatda sodir bo’lgan bunday siyosiy o’zgarishlardai so’ng, movarounnahr xurosondan ajralib o’z mustaqqilligini to’la tiklab olish imkoniga ega bo’ldi. movarounnahrni birlashtirib mustahkam davlat tuzgan davlat arbobi ismoil somoniy, 900 yilda xurosonni ham safforiylardai tortib olib ulkan davlat barpo etdi. xalifa somoniylar davlatini tan …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "somoniylar davlatining tashkil topishi"

somoniylar davlatiningtashkil topishi. somoniylardavlatiningichkivatashqisiyosati reja: 1. movarounnahrda somoniylar davlatining tashkil topishi uchun shart-sharoitlar. 2. somoniylar davlatining tashkil topishi va davlat boshqaruvidagi islohotlar. 3. somoniylar davrida yer egaligi va iqtisodiy hayot. 4. somoniylar davrida islom dini va madaniy hayot. viii asr oxiri-1x asr boshida xalifalikni larzaga keltish gan ogir siyesiy vaziyat abbosiylarning movarounnahr va xurosonda olib borayotgan siyosatini o’zgartirishga majbur etdi. ix-xii asrlarda o’zbekiston hududida turli boshqaruv usullari va ma’muriy tizimiga ega bo’lgan turli sulolalar boshqargan bir qancha davlatlar xukm surdi. xalifalikka qarshi kuchayib borayotgan qo’zg’olonlar xalifalarning maxalliy zodagonlarga bog’liqligini kuchaytiri...

This file contains 13 pages in DOCX format (21.2 KB). To download "somoniylar davlatining tashkil topishi", click the Telegram button on the left.

Tags: somoniylar davlatining tashkil … DOCX 13 pages Free download Telegram