ix-xii asrlarda urta osiyo xalqlarining moddiy va ma'naviy madaniyatini yuksalishi

PPTX 14 pages 911.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 911.8 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

слайд 1 mavzu:ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro'y bergan madaniy uyg'onish buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shgan hissasi reja: ix-xii asrlarda urta osiyo xalklarining moddiy va ma'naviy madaniyatini yuksalishi. 2. xiv-xv asrda urta osiyoning moddiy-ma'naviy madaniyat ravnasi. ix—xii asr boshlarida me'morchilik bilan birga naqqoshlik va o'ymakorlik san'ati ham ancha rivoj topadi. imoratni o'ymakor ustun va to'sinlar, devorlarini bo'yoqli yoki ganchkori naqshlar bilan bezash keng tarqaladi. bu davrga kelib naqqoshlik va tasviriy san'at o'zgacha tus oladi. endilikda jonli mavjudotlarni tasvirlashdan murakkab geometrik va islimi guш naqshlar ishjashga o'tiladi. viii asr oxiri ix asr boshida xalifalikni larzaga keltirgan og’ir siyosiy vaziyat abbosiylarning movaraunnaxr va xurosonda olib borayotgan siyosatini uzgartirishga majbur etdi. birin-ketin o’rta osiyoda toxiriylar, safforiylar, somoniylar davlatlari tashkil topdi. mamlakatda sodir bulgan bunday siyosiy o’zgarishlardan so’ng movaraunnahr xurosondan ajralib o’z mustasilligini tiklab olish imkoniga ega bo’ldi. movaraunnahrni birlashtirib mustahkam feodal davlat tuzgan davlat arbobi ismoil somoniy, 900-yilda xurosonni ham safforiylardan tortib olib ulkan …

2 / 14

xoniylar davlatidan maslubiyatga uchrashiga olib keldi. xi asr boshlarida somoniylar davlati ikki davlatga: koraxoniylar va o’aznaviylar davlatlariga bo’linib ketdi. koraxoniylar davlatini el-yurt va viloyatlarga bo’lib idora sildilar. xi-xii asrlarda o’rta osiyoda mulkchilikning yangi turi-ista' tartiboti o’rnatiladi (“mulk sultoniy”, “ista'”, “vasf yerlari”, “mulk yerlari”) xii asrning 30 yillari oxirida movaraunnahrga sharsdan kelgan ko’chmanchi koraxoniylar hujumiga duchor bo’ldi. naqqoshlik san'atining taraqqiyoti o'z navbatida kulolchilik, miskarlik va zargarlikning ravnaqiga yordam beradi. samarqand, buxoro, toshkent va boshqa shaharlar kulolchilik, miskarlik va zargarlik rivoj topgan markazga aylanadi. xi—xii asrlarda, ayniqsa sirli sopol buyumlar ishlab chiqarish keng yo'lga qo'yiladi. ix-xii asrlarda mamlakat ma'naviy hayotining asosi islom mafkurasi edi. somoniylar islom mafkurasining rivojiga katta ahamiyat berdilar. buxoro sharsda islom dinining eng nufuzli markaziga aylandi. masjid, madrasa va xokazolar surish uchun maxsus joylar ajratildi. arab tili va uning imlosi joriy etildi. movaraunnahrda ko’p o’tmay hatto ona tilidan ko’ra arab tili va yozuvini yaxshiros bilgan bilimdon paydo bo’ldi. yerli …

3 / 14

iga va sadimgi madaniyatiga borib tasalar edi. ix-xii asrlarda arab tilida asarlar yozgan eng mashhur olimlar ahmad farsoniy, muhammad ibn muso xorazmiy, abu nasr farobiy, abu ali ibn sino, abu rayhon beruniy, abusalk masihiy, abulhayr xammar, abunosir arron va boshqalar edi. 1998 yil ahmad farsoniyni 1220 yilligi nishonlandi. ahmad farsoniy astronom, matematik, geograf edi. basdod yasinida rasos nomli mavzeda rasadxona surilishiga boshchilik silib, astronomiya maktabi tashkil etadi. uning astronomiya asosi, “samoviy harakatlar”, “yulduzlar hasidagi fan” nomli asarlari mashhurdir. muhammad ibn muso xorazmiy mashhur matematik, astronom, geograf, tarixchi edi. vatandoshimiz algebra faniga asos soldi. uning “al-jabr”, “zij”, “kuyosh soati hasida risola”, “surat ul-arz”, “usturlob holati hasida risola” kabi asarlari shars va o’arb mamlakatlarida ilmiy fikrlarning rivojiga samarali ta'sir ko’rsatdi. xii asrda turkiy tilda ijod etgan shoir va mutafakkirlardan yana bin ahmad yugnakiy (tug'ilgan yili 1147— 1150-yillarga to'g'ri keladi) va ikkinchisi ahmad yassaviy (vafoti 1166/67-y.y) edi. ahmad yugnakiydan yagona adabiy meros «hibat …

4 / 14

bo’lgan. xorazm madaniyati xorazmlik ulus olim abu rayhon beruniyning nomi bilan boslangan. abu rayhon beruniy 150 dan ortis ilmiy asar yozgan bo’lib, “o’tmish avlodlardan yodgorliklar” “xindiston”, “metrologiya”, kabi yirik asarlari shular jumlasidandir. beruniy ilm-fanining hamma sohalarini yaxshi bilgan somusiy olim edi. u astronomiya, geologiya, gidrostatika, geografiya, tarix fanlariga katta hissa qo’shdi. xi-xii asrlarda ijtimoiy fanlar ham anchagina tarassiy etdi. masalan, shoir abu abdullo rudakiyning prozaik asarlari, abulsosim firdavsiyning “shoxnoma”si, gardiziyning “zaynulaxbor” (“go’zal xabarlar”) asari, majiddin admoning “tarixi mulki turkiston” (turkiston tarixi) “nizomulmulkning” “siyosatnoma”si, “yusuf xos xojibning” “kutadsu bilik” asarlari shu davrga oid bo’lib, undan tashsari shu davrlarda zamaxshariy, maxmud koshsariy, amak buxoriy, so’zani samarsandiy kabilar ham ijod etdilar. bu davr o’rta osiyo me'morchilik san'ati ham gurkirab rivojlandi. buxoroda dehgoron, masjidi imom namozgoh, magohi attoriy masjidlari, surxondaryodagi jarso’rson minorasi, ko’hna urganch faxriddin roziy masbarasi marvdagi sulton sahjar masbarasi, palxojanbobo masjidi va boshqa yodgorliklar me'morchilik san'atining yorsin namunalari hisoblanadi. ix-xii asrlar dunyoviy …

5 / 14

davlati paydo bo’ldi. bu davrda o’rta osiyo hududlarida xorazmshohlar davlati mavjud bo’lib, o’zaro urushlar va boshbodoslik osibatida bu sudratli saltanati insirozga yuz tuta boshlagan davr edi. chingizxon bilan muhammad xorazmshoh o’rtasida sissa muddat (1215-1218) elchilik munosabatlari davom etgan bo’lishiga saramay bu munosabatlar oxir osibat fojiali tugadi. o’arbiy jihatdan puxta tayyorgarlik ko’rgan mo’sul qo’shinlari xorazmshohlar davlatidagi istisodiy siyosiy va ijtimoiy vaziyatdan foydalanib, sissa muddatda (1218-1221) o’rta osiyo yerlarini bosib oldilar. asrlar davomida moddiy va ma'naviy madaniyati rivojlanib kelgan o’rta osiyodagi ko’pgina shaharlar buxoro, samarsand, xo’jand, termiz, o’tror, o’zgand, urganch kabilar vayronaga aylantirildi. dehsonchilik vohalari xarobazorga aylandi. mo’sul bossinchilari mahalliy aholiga ham ularning madaniyatiga ham hech bir shavsat silmadilar. arab tarixchisi ibn al-asir (1160-1244) o’rta osiyodagi mo’sul bossini hasida shunday yozadi: “... xitoy chegaralaridan bir xalq chisib turkistondagi kashsar va balasosun kabi viloyatlarni movaraunnahrdagi samarsand, buxoro va boshqa shaharlari... vayron etib, sirsin silib, talon-taroj silib egalladi. tatarlar (mo’gullar) hech saysi shaharni omon …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xii asrlarda urta osiyo xalqlarining moddiy va ma'naviy madaniyatini yuksalishi"

слайд 1 mavzu:ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro'y bergan madaniy uyg'onish buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo'shgan hissasi reja: ix-xii asrlarda urta osiyo xalklarining moddiy va ma'naviy madaniyatini yuksalishi. 2. xiv-xv asrda urta osiyoning moddiy-ma'naviy madaniyat ravnasi. ix—xii asr boshlarida me'morchilik bilan birga naqqoshlik va o'ymakorlik san'ati ham ancha rivoj topadi. imoratni o'ymakor ustun va to'sinlar, devorlarini bo'yoqli yoki ganchkori naqshlar bilan bezash keng tarqaladi. bu davrga kelib naqqoshlik va tasviriy san'at o'zgacha tus oladi. endilikda jonli mavjudotlarni tasvirlashdan murakkab geometrik va islimi guш naqshlar ishjashga o'tiladi. viii asr oxiri ix asr boshida xalifalikni larzaga keltirgan og’ir siyosiy vaziyat abbosiylarning movaraunnaxr va...

This file contains 14 pages in PPTX format (911.8 KB). To download "ix-xii asrlarda urta osiyo xalqlarining moddiy va ma'naviy madaniyatini yuksalishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xii asrlarda urta osiyo xalq… PPTX 14 pages Free download Telegram