ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi

PDF 19 pages 3.5 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

ix-xii asrlar mavzu. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dots., a.xudayorov reja: 1. ix-xii asrlar o’rta osiyoda madaniy yuksalish. 2. bayty ul-hikma. xorazm “ma’mun akademiyasi”. qomusiy olimlar. 3. ix-xii asrlarda islom dini va so’fiylik. 4. ix-xii asrlarda me’morchilik va sam’at «renessans» (frans, renaitre – qayta yuzaga kelmoq, yangidan tug`ilmoq) atamasi dastlab italiyadagi madaniy – ma'naviy yuksalish (xiv – xvi asrlar)ga nisbatan qo`llanilgan, uni o`rta asr turg`unligidan yangi davrga o`tish bosqichi deb baholaganlar. birinchi marotaba «uyg`onish» atamasini xvi asr italyan rassomi va tarixchisi j. vazari o`z asarlarida ishlatadi. «uyg`onish», «uyg`onish davri» atamalari xiv – xvi asrda antik davr merosini, ya'ni antik madaniyatga o`xshash madaniyatni qaytadan «tirilishi», «uyg`onishi» ma'nosida ishlatila boshlandi. movarounnahr, xuroson va eronda italiyaga qaraganda oldinroq (ix-xii asrlar) ulkan madaniy ko`tarilish yuz bergan. bu davr dunyo ilmida «musulmon renessansi» (a. mets) yoki «sharq uyg`onishi» (n.i. konrad) nomi bilan atalib kelinmoqda. sharq uyg`onish davrida yevropa …

2 / 19

” nomi bilan ulug’langan -“sharq geogra- fiyasining otasi” nomini olgan - “hind hisobi ha-qida ”asari orqali arab dunyosi va yevropani hindlarning hisoblash tartibi bilan tanishtirgan -asar 1145 y. sevilyada (ispaniya) robert chester tomonidan lotin tiliga tarjima qilingan -yevropada “al- fraganus” ” nomi bilan ulug’langan -matematika, geografiya, astronomiya, tarix fanlarining rivojiga salmoqli hissa qo’shgan -g’arb olimlari tomonidan “1-arab astronomi” deb tan olingan -“samoviy harakatlar va yulduzlar fanining majmuasi haqida kitob” asari yevropaga tarqalgan -“sharq falsafasining otasi” -“muallimus soniy ”deb ulug’langan -qomusiy olim, mashhur faylasuf - falsafa, tilshunoslik, man-tiq, riyoziyot, musiqa nazariyasining rivojiga salmoqli hissa qo’shgan -70 dan ortiq tilning bilimdoni -“fozil odamlar haqida kitob”, ”baxt-saodatga erishuv haqida”, ”siyosat al-mada- niya”asarlari mashhur bo’lgan -astronomiya, fizika, geologiya, matematika, geodeziya, mineralo giya, tarix fanlari ning rivojlanishiga salmoqli hissa qo’shgan -154 ta ilmiy asarni yozgan -asarlari-”hindiston”, ”qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” -kopernikdan qariyib 5 a.muqaddam yerning quyosh atrofida aylanishi haqidagi farazni ilgari surgan, yer- ning dumaloq …

3 / 19

stirib kirishi bilan yakunlanadi. «shohnoma» hajmi 60 ming baytni o`z ichiga oladi. firdavsiyning jasadi otasidan qolgan bog`ning chekkasiga ko`milgan. 1934 -yilda firdavsiy tavalludining 1000 yilligi munosabati bilan shoir qabri ustiga maqbara qurilgan. mahmud koshg`ariy (xi asr) koshg`ariy arab, fors, turkiy kabi 7 – 8 tilni puxta egallagan. 1072-yil dunyoga mashhur asari «devonu lug`otit turk» («turkiy so`zlar devoni»)ni yozib bitiradi. asarni xalifa muqta'diy (1075 – 1094)ga bag`ishlaydi. mahmud koshg`ariy mazkur asariga o`zi tuzgan dunyo xaritasini ilova qilgan. koshg`ariy 1105- yilda (yoki 1126 yilda) 97 yoshida vafot etidi. olim xitoyning qashg`ar viloyati o`pal nohiyasidagi ajdodlar maqbarasiga dafn etilgan. maqbara hozirgacha «hazrati mullom mozori» nomi bilan mashhur. mahmud koshgqariyning dunyo xaritasi mahmud koshg`ariyning o`zi: «rumdan mochingacha bo`lgan... shaharlar o`rnini aniqlash maqsadida ularning hammasini yer shaklidagi doirada ko`rsatdim», – deb yozadi. abu rayhon beruniyning dunyo xaritasi burhoniddin marg`inoniy (1123.23.9, rishton tumani, dahbet qishlog`i – 1197.29.10, samarqand) marg`inoniy hanafiya mazhabining faqhi sifatida nom qozondi. shayxulislom …

4 / 19

lishi rasululloh tomonidan bo`lgan hadislar hadis sahih hasan zaif hadisni e’tiborga olish jihatdan tasnifi hadislar to`plami sunna, uni yig`uvchi, sharhlovchi, targ`ib etuvchi shaxslar muhaddis deb atalgan. imom al – buxoriy (810.21.7, buxoro – 870.31.8, samarqand yaqinidagi xartang qishlog`i) buxoriy umr bo`yi hadislarni to`plash bilan shug`ullangan, ularni sahih (to`g`ri, ishonchli) va g`ayri sahih (xato, zaif)ga ajratgan. u jami 600 mingga yaqin hadis to`plagan , shundan 100 ming «sahih» va 200 ming «g`ayri sahih» hadisni yoddan bilgan. 1998- yil 23 oktyabrda samarqandda imom al- buxoriy tavalludi keng nishonlandi tasavvuf ilmi tasavvuf , sufiylik – islomda insonni ruhiy va ahloqiy jihatdan komillik sari yo`llovchi ta'limot. tasavvuf shariat tariqat ma’rifat haqiqat ibn xaldun «muqaddima» asarida tasavvuf «suvf» – «jun», «po`stin» so`zidan olingan, zero qadimdan tarkidunyo qilgan zohidlar junli kiyim yoki po`stin kiyib yurishni odat qilganlar, bu bilan ular bashang kiyinib yuruvchi ahli dunyolardan farqli hayot tarzini namoyon etganlar, deydi. tasavvuf va «sufiy» so`zlari ix …

5 / 19

ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi - Page 5

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi"

ix-xii asrlar mavzu. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dots., a.xudayorov reja: 1. ix-xii asrlar o’rta osiyoda madaniy yuksalish. 2. bayty ul-hikma. xorazm “ma’mun akademiyasi”. qomusiy olimlar. 3. ix-xii asrlarda islom dini va so’fiylik. 4. ix-xii asrlarda me’morchilik va sam’at «renessans» (frans, renaitre – qayta yuzaga kelmoq, yangidan tug`ilmoq) atamasi dastlab italiyadagi madaniy – ma'naviy yuksalish (xiv – xvi asrlar)ga nisbatan qo`llanilgan, uni o`rta asr turg`unligidan yangi davrga o`tish bosqichi deb baholaganlar. birinchi marotaba «uyg`onish» atamasini xvi asr italyan rassomi va tarixchisi j. vazari o`z asarlarida ishlatadi. «uyg`onish», «uyg`onish davri» atamalari xiv – xvi asrda antik davr ...

This file contains 19 pages in PDF format (3.5 MB). To download "ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xii asrlarda fan va madaniya… PDF 19 pages Free download Telegram