o’rta osiyo xalqlarining ix-xii asrlardagi (renisans) uyg’onish davri

DOC 86.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1444143406_61747.doc o’rta osiyo xalqlarining ix-xii asrlardagi (renisans) uyg’onish davri reja: 1. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. 2. mug’ul bosqini va uning oqibatlari. 3. xiv-xv asrlarda o’rta osiyoda moddiy-ma’naviy madaniyat ravnaqi. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. viii asr oxiri-ix asr boshida xalifalikni larzaga keltirgan og’ir siyosiy vaziyat abbosiylarning movarounnahr va xurosonda olib borayotgan siyosatini o’zgartirishga majbur etdi. birin-ketin o’rta osiyoda tohiriylar, safforiylar, somoniylar davlatlari tashkil topdi. mamlakatda sodir bo’lgan bunday siyosiy o’zgarishlardan so’ng movarounnahr xurosondan ajralib o’z mustaqqilligini to’la tiklab olish imkoniga ega bo’ldi. movarounnahrni birlashtirib mustahkam davlat tuzgan davlat arbobi ismoil somoniy, 900 yilda xurosonni ham safforiylardan tortib olib ulkan davlat barpo etdi. xalifa somoniylar davlatini tan olishga va unga hukmronlik yorlig’ini yuborishga majbur bo’ldi. shu tariqa ix asr oxirlariga kelib movarounnahr xalqlari arab xalifaligidan abadiy xalos bo’ladi va arab xalifaligidan mustaqil bo’lgan yirik feodal davlat-somoniylar davlati tashkil topadi. somoniylar …

viylar davlatlari paydo bo’ldi. bu davrda movarounnahr, xuroson va xorazmdan xalifalikning markaziy shaharlariga borib, fanning turli sohalarida ijod qilgan olimlardan tashqari madaniyatning deyarli barcha sohalari bo'yicha ham yetuk ustod-u shogirdlarning soni bag'dod shahrida oz emas edi. bu yerda ular o'z vatanlaridagi ilmiy va madaniy an'analarni arab tilida, islom mafkurasiga moslashtirgan holda taraqqiy ettirishga va ularni jahon ilm-u madaniyatiga qo'shishga muyassar bo'ldilar. abu mansur al-moturidiy. hadis va fiqh olamining ravnaqiga ulkan hissa qo'shgan buyuk alloma abu mansur al-moturidiy taxminan 870 yilda samarqand yaqinidagi moturid qishjog'ida tugildi. al-moturidiy islomiy odob qoidalari, shariat qonunlari, ma'naviy-axloqiy kamolot sirlaridan ta'lim berishga mo'ljallangan qator asarlar yozgan bo'lsa-da, uning eng muhim «kitob at-tavhid» («allohning birligi») va «ta'vilot ahl as-sunna» nomli asarlarigina saqlanib qolgan. bu asarlar ilohiyot ta'limotining eng qadimiy asarlaridan bo'lib, alohida ilmiy va nazariy ahamiyatga egadir. ularda diniy ta'limot, islomiy urf-odatlar insonning kamol topishida, uning dunyo-qarashini shakllanishidagi mohiyati talqin etilgan. moturidiy asos solgan ta'limot kishilarni yaxshilikka, …

b suv oichagich inshootlari o'rnatilgan. bunday o'ziga xos inshootlar «miqyos an-nil» yoki «kilometr» deb atalgan. nil daryosi bo'ylab misr hududida o'tmishda 20 ga yaqin suv o'lchagich «miqyos» lar boigan. ulardan biri qadimgi fustat (qohira) shahri yaqinida xalifa umar (634—644) davrida yo'nilgan toshlardan bino qilingan. 861-yilda esa xalifa mutavakkil farmoni bilan qayta tiklangan. qurilishga ix asrning buyuk astronomi va matematigi ahmad al-farg'oniy boshchilik qilgan. tarixda bu suv inshooti «rudah miqyosi» deb shuhrat topgan. «miqyos ar-rudah» ostki qismi silindrsimon, yuqorigi ikki qismi esa kvadrat shaklida, markazida sakkiz qirrali baland ustunli chuqur hovuzdan iborat antiqa suv inshootidir. hovuzning chuqurligi 13,2 metr. hovuz devorlari yonidan tosh zinapoyalar orqali aylanib hovuz tubiga tushilgan. miqyos hovuzining har bir pog'onasida daryo bilan tutashtirilgan ravoqsimon shaklda ishlangan lahim (tunnel)lar o'rnatilgan. daryoda suv sathi ko'tarilishi bilan awal pastki, so'ngra o'rta va yuqorigi lahimlar orqali suv miqyos hovuziga oqib kirgan. hovuzdagi suv sathi esa, o'z navbatida daryodagi oqimning darajasini belgilab …

oliqlarini yig'ishga kirishganlar. shunday qilib, 861-yilda fustat — qadimgi qohira shahri yaqinida «rudah miqyosi»ni qayta tiklash va uning o'lchov uskunasi darojotini aniq matematik hisoblar asosida yangitdan belgilab takomillashtirishda ix asrning buyuk allomasi "' vatandoshimiz ahmad al-farg'oniyning hissasi beqiyosdir. ix asrning ikkinchi yarmida movarounnahrning madaniy hayotida yangi davr boshlanadi. xalifalik hukmronligi tugab, mustaqil somoniylar davlatining qaror topishi bilan madaniy hayotning jonlanishi uchun keng yo'l ochiladi. buxoro, samarqand, urganch, marv va nishopur kabi shaharlar ilmiy va madaniy markaz sifatida taraqqiy qila boshlaydi. bu davrda qishloq aholisining aksariyati sug'diy va xorazmiycha so'zlashsa-da, markaziy shaharlarda forsiy-dariy deb yuritilgan xalqning adabiy tili vujudga keladi. bu til davlat tili sifatida qabul qilinadi. dariyda nazm, nasr va ilmiy asarlar yozila boshlanadi. buxoro va boshqa markaziy shaharlarda islom dini ta'limotining asosiy manbalari va shariat bilimlarini o'qitish uchun madrasalar ochilgan edi. bunday ilmgohda yetishib chiqadigan ilm ahlining hammasi ham qozi, imom bo'lavermay, ular orasidan dunyoviy ilmlar: tabobat, handasa, matematika, …

ing kengayib borishi shubhasiz mustaqillikni qo'lga kiritgan movarounnahr va xorazm hukmdorlarini ham ilm ahli bilan yaqinlashtirdi. mamlakatni boshqarishda ularning bilimi va maslahatlaridan foydalandilar. hukmdorlarning aksariyati bu davrda o'z saroylarida olim, shoir va usta san'atkorlar va turli sohalar bo'yicha qimmatbaho kitoblarni to'plashga odatlanadilar. saroyga jalb etilgan olim va shoirlar, kutubxonalaridagi nodir qo'lyozma asarlar bilan mag'rurlanardilar. somoniylar davlatining tashkil topishi va xorazmning yuksalishi siyosiy barqarorlik va iqtisodiy ko'tarilish madaniy hayotning ravnaqiga imkon berdi. bu davr abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, abu rayhon beruniy, abu abdulloh xorazmiy, mahmud zamaxshariy va muhammad narshaxiy, rudakiy, daqiqiy, abulqosim firdavsiy kabi jahon fani va madaniyati taraqqiyotiga ulkan hissa qo'shgan buyuk siymolarni o'z bag'rida tarbiyalab kamolotga yetkazdi. abu nasr forobiy (873—950-yillarda yashab ijod qilgan) abu nasr forobiy 873-yilda aris suvining sirdaryoga quyilishida joylashgan forob (o'tror) shahrida tug'ilgan. u awal ona shahrida, so'ngra samarqand, buxoro va bag'dodda bilim olgan. umrining oxirlarida xalab va damashq shaharlarida yashagan, 950-yilda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta osiyo xalqlarining ix-xii asrlardagi (renisans) uyg’onish davri"

1444143406_61747.doc o’rta osiyo xalqlarining ix-xii asrlardagi (renisans) uyg’onish davri reja: 1. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. 2. mug’ul bosqini va uning oqibatlari. 3. xiv-xv asrlarda o’rta osiyoda moddiy-ma’naviy madaniyat ravnaqi. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. viii asr oxiri-ix asr boshida xalifalikni larzaga keltirgan og’ir siyosiy vaziyat abbosiylarning movarounnahr va xurosonda olib borayotgan siyosatini o’zgartirishga majbur etdi. birin-ketin o’rta osiyoda tohiriylar, safforiylar, somoniylar davlatlari tashkil topdi. mamlakatda sodir bo’lgan bunday siyosiy o’zgarishlardan so’ng movarounnahr xurosondan ajralib o’z mustaqqilligini to’la tiklab olish imkoniga ega bo’ldi. mov...

DOC format, 86.0 KB. To download "o’rta osiyo xalqlarining ix-xii asrlardagi (renisans) uyg’onish davri", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyo xalqlarining ix-xii… DOC Free download Telegram