ер ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш

DOC 48.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363264263_42166.doc ер ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш www.arxiv.uz режа: 1. тупроқ ҳақида умумий тушунча. 2. тупроқ ресурсларининг ифлосланиши. 3. ернинг шўрланиши, эрозияси, чўллашиш жараёни ҳамда унинг салбий оқибатлари. 4. ер ресурсларини муҳофаза қилиш чоралари. таянч тушунчалар: тупроқ қатламлари, тупроқнинг органик таркиби, тупроқ эрозияси, сув эрозияси, шамол эрозияси, антропоген эрозия, шўрланиш, чўллашиш. тупроқ ҳақида умумий тушунча. бундан бир неча миллиард йиллар илгари ер қаттиқ тош ва қоялардан иборат бўлган. унга сув, шамол, иссиқ ва совуқ ҳаво ҳарорати таъсир этиб емирган ва тупроққа айлантирган. ҳосил бўлган ерда ўсимликлар, ҳайвонлар пайдо бўлган. чунки ўсимликлар ердан эриган минерал тузларни илдизи орқали суриш хусусиятига эга. тупроқларнинг табиатдаги ва жамият ҳаётидаги роли ғоят беқиёсдир. тупроқ организмлар учун ҳаёт муҳити, озуқа манбаи ҳисобланади. демак, тупроқ деб, униумдорлик ҳусусиятига эга бўлган ер юзасининг устки, ғовак қатламига айтилади. тупроқ тугайдиган ва тикланадиган ресурсларга киради. тузилишига кўра 3 асосий қатламга ажратилади: а- энг устки гумус (чириндил) қатлам; в-минерал ва …

орқали 300-400 тонна тупроқни ўтказиб, тупроқ унумдорлигини оширади. ёмғир чувалчангининг ер унумдорлигини оширишдаги аҳамиятини ҳисобга олиб ақш ва баъзан ғарбий европа мамлакатларида уни кўпайтириб сотувчи махсус фермалар ишлаб турибди. бундай ишлар республикамиз ва вилоятимизда ҳам ташкил этилмоқда. инсон пайдо бўлибдики, унинг ҳаёти ер билан боғлиқ. чунки у ерни яшаш макони, тирикчилик манбаи ва ишлаб чиқариш воситаси сифатида қабул қилган. ер юзида турли қобиқлар ўртасидаги алоқадорлик тупроқ орқали амалга ошади, табиий ландшафтларнинг асоси ҳисобланади, литосфера билан атмосфера ўртасида моддаларнинг ўзаро алоқасини содир этади. тупроқ халқнинг бебаҳо табиий бойлиги ва инсоннинг яшаши учун зарур бўлган ҳаёт манбаидир. чунки инсон яшаши учун керак бўлган озиқ-овқат энергиясининг 88% ини тупроқдан, 10% ини ўрмон ва ўтлоқлардан, 2% ини океандан олмоқда. тупроқнинг кишилик жамияти учун аҳамияти шундаки, у ўз-ўзини тозалаш хусусиятига эга бўлиб, табиатдаги ифлос моддаларни биологик йўл билан тозалайди ва нейтраллаштиради. ер юзасининг 2/3 (361 млн. км2) қисмини сувлиқ, 1/3 (149 млн. км2) қисмини ташкил …

тда бўлиш туфайли ҳозиргача 20 млн. кв.км унумдор ернинг структураси бузилиб, яроқсиз ҳолга келиб қолди. бу ҳозир фойдаланиб келинаётган ердан қарийб икки баравар кўп. м: собиқ иттифоқда турғунлик йилларида қурилган ирригация иншоотлар (сув омбори, каналлар) таъсирида 12 млн. гектар унумдор ернинг милиотарив ҳолати бузилиб шўрланиб ва захланиб кетди ва натижада таркиби бузилди. юксак тараққий этган япония ва ғарбий европа давлатларида ҳар бир метр ерни денгизга шағал, тупроқ тўкиб ўзлаштириб олаётган бўлсалар, бизда эса ҳар йили минглаб гектар унумдор ер шўрлантириб яроқсиз ҳолга келтирмоқдамиз. ернинг шўрланиши, эрозияси, чўллашиш жараёни ҳамда унинг салбий оқибатлари. табиатда шамол ва сув таъсирида тупроқнинг емирилиши ёки эрозияси кузатилади. лекин бугунги кунда кишиларнинг тупроққа нотўғри муносабатда бўлиши туфайли, яъни тик ерларни нотўғри ҳайдаш, бостириб суғориш, ўсимликларга нотўғри муносабатда бўлиши, қайта шўрланиш, захарли кимёвий моддалар солиш ва бошқалар тупроқ эрозиясини вужудга келтириб чиқаради. антропоген эрозия тупроқ ресурсларидан нотўғри фойдаланишининг оқибати бўлиб, унинг асосий сабаблари ўрмон ва тўқайларни қирқиб …

йдони 28 млн га ерларни ташкил этса, ундан: 23 млн га яйловлар, 0,7 млн га ер лалмикор ва 4,2 млн га суғориладиган ерлардан иборат. суғориладиган ерларнинг 42% га пахта экилади, 12% га ғалла экилади. илгарилари экин майдорлари анча кичик бўлиб, унинг атрофи қалин мевали дарахтлар билан ўралган. бу дарахтлар тупроқни кучли эсган шамоллардан асраган. дарахтлар биологик дренаж вазифасини ҳам бажарган, яъни ер ости сувини илдизи орқали суриб, уни тупроқнинг юқори қисмига кўтарилгани қўймаган, ерни захланиши ва шўрланишини олдини олишга ёрдам берган. турғунлик йилларида хўжаликларнинг ерлари атрофидаги мевали дарахтлар қўпориб ташланиб экинзорлар кенгайтирилди.бунинг оқибатида атрофи очиқ (яланг) қолган далаларга кучли эсган шамол тупроқнинг унумдор қисмини ўчириб, эрозияга учрашини кучайтирди. бундай ҳол қашқадарё вилоятининг нишон, чироқчи, қамаши, муборак, миришкор каби районларда кўплаб содир этилди. кейинги йилларда кимёвий препаратларни деҳқончиликка қўллаш анча тартибда олинган бўлса ҳам, 1993 йилда вилоятимизнинг нишон, деҳқонобод, қамаши, косон районларида марокко чигирткасига қарши 12 т гексохлоран, 1,5 т хлорофос, …

аъминлай оламиз. мутахассисларнинг фикрича, ерни йиғилиб қолган заҳарли чиқиндилардан соқит қилишга 8-10 йил давомида ҳеч қандай препарат қўлламасдан алмашлаб экиш ва бошқа биологик усулларни кенг қўллаш орқали эришиш лозим. президентимиз и.а.каримовнинг “ўзбекистон хх1 аср бўсағасида” номли асарида ер ҳақида қуйидагича маълумот берилган. айни вақтда ер улкан бойлик бўлибгина қолмай, мамлакатимизнинг келажагини белгилаб берадиган омил ҳамдир. бу ҳол ўзбекистонда айниқса яққол намоён бўлмоқда. чунки ернинг иқтисодий ва демографик вазифаси йилдан йилга кучайиб бормоқда. республиканинг 447,4 минг кв.км дан ортиқ бўлган умумий ер майдонининг атиги 10% инигига экин майдонлари ташкил этади. экин майдонлари таркибида сўнгги вақтларга (1990 йилга) қадар пахта деярли 75% майдонни эгаллаган эди. дунёнинг бирорта ҳам мамлакатида пахта монополияси бу қадар юқори даражага кўтарилмаганди. бу ҳол ернинг кучсизланишига тупроқ унумдорлигини, унинг сув-физикавий хоссалари ёмонлашувига тупроқнинг бўғилишига ва нураши жараёнлари ортишига олиб келди (1997 йил маълумоти). шу сабабли ўзбекистонда табиатни муҳоваза қилишдаги ғоят муҳим вазифа ернинг ҳолатини яхшилашдан, тупроқнинг ифлосланишини камайтириш …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ер ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш"

1363264263_42166.doc ер ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш www.arxiv.uz режа: 1. тупроқ ҳақида умумий тушунча. 2. тупроқ ресурсларининг ифлосланиши. 3. ернинг шўрланиши, эрозияси, чўллашиш жараёни ҳамда унинг салбий оқибатлари. 4. ер ресурсларини муҳофаза қилиш чоралари. таянч тушунчалар: тупроқ қатламлари, тупроқнинг органик таркиби, тупроқ эрозияси, сув эрозияси, шамол эрозияси, антропоген эрозия, шўрланиш, чўллашиш. тупроқ ҳақида умумий тушунча. бундан бир неча миллиард йиллар илгари ер қаттиқ тош ва қоялардан иборат бўлган. унга сув, шамол, иссиқ ва совуқ ҳаво ҳарорати таъсир этиб емирган ва тупроққа айлантирган. ҳосил бўлган ерда ўсимликлар, ҳайвонлар пайдо бўлган. чунки ўсимликлар ердан эриган минерал тузларни илдизи орқали суриш хусусиятига эга. тупроқларнинг табиатда...

DOC format, 48.0 KB. To download "ер ресурсларидан фойдаланиш ва уларни муҳофаза қилиш", click the Telegram button on the left.

Tags: ер ресурсларидан фойдаланиш ва … DOC Free download Telegram