илми баён ташбеҳ ва унинг турлари

DOC 110,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1453137898_63705.doc илми баён ташбеҳ ва унинг турлари режа: 1. илми баён. 2. ташбеҳ. 3. ташбеҳнинг турлари. 1. илми баён. илми баён соҳасида биринчи китобни абу убайда маъмар ибн ал- мусанний таълиф этган. асарларини номи «мажозул қуръон» бўлиб, унда баён илмининг йўналишларини ўзига хос равишда белгилаб берганлар. шундан сўнг бошқа олимлар ҳам бу соҳада китоб ва рисолалар битдилар. аммо биринчи бўлиб уни тартибга солган, бу илмга хос усулни ва қонун-қоидаларни жорий этган зот имом абдулқоҳирдирлар. раҳматуллоҳи алайҳим ажмаъин! баённинг луғавий маъноси حﺎـﻀـﯾﻹاو ﻒـﺸـﻜـﻟا кашф қилиш, изоҳлаш, очиш, ёритиш, маълум-машҳур, тушунарлик қилишдир. ﻰﻨـﻌـﻤﺑ ﮫﯿﻠﻋ ﺔﻟﻻﺪﻟا حﻮـﺿو ﻰﻓ ﺔﺗ وﺎـﻔـﺘـﻣ ﺐﯿـﻛاﺮﺗ ﻰﻓ ﺪـﺣاﻮﻟا ﻰﻨـﻌـﻤﻟا داﺮـﯾإ ﮫﺑ فﺮـﻌﯾ ﻢﻠـﻋ ﻮـھ ﻒﯾﺮـﻌـﺘﻟا ﺮـﺧآ ﺐﯿـﻛﺮﺗ ﻦﻣ ﺔﻟﻻﺪﻟا ﻰﻓ ﺢﺿوأ ﺐﯿـﻛﺮﺗ نﻮـﻜﯾ نأ баён илми – бир маънони турли таркиб, яъни гапни бошқача кўринишларда келтириб чуқур ва кенгроқ, мақсадга кучлироқ, яққол ва аниқроқ далолат қиладиган маъноларни олишни билдирадиган, бошқасига қараганда пухтароқ маъноларни ворид қилиш, келтиришни ўргатадиган илмдир. …

и. энди ушбу гапнинг турлари воситасида دﻮـﺠـﻟا маъносини қандай кучлироқ ва аниқроқ ифодаланиши билан танишамиз: 1. ташбеҳ — ўхшатишга кўра сахийни ﺔـﻓﺎﺿﻹا ﻰﻓ ﺮـﺤـﺒﻟﺎﻛ ﺪـﯾز зайд меҳмоннавозликда денгиз кабидир,- деб ифодалаш мумкин. денгизнинг кенглиги, бағрида кўп махлуқотлар яйраб яшаши, денгиз инсонга қанчалик беминнат хизмат қилаётгани, ўзидаги дурру марварид, турли балиқлари ва ўсимликлари билан инсонни боқаётгани, бой-бадавлат қилаётгани денгиз мислсиз сахийлик тимсолидир. шунинг учун ҳам, сахий кишиларни денгизга, яъни денгизнинг ана шу сахийлигига ўхшатадилар. юқоридаги мисолда зайдни жуда ҳам сахий, меҳмонларга нисбатан қўли очиқ, бағрикенглигини ишора қилиб, ﺔـﻓﺎﺿﻹا ﻰﻓ ﺮـﺤـﺒﻟﺎﻛ ﺪـﯾز меҳмондорчиликда зайд денгиз кабидир,- дейиш билан دﻮـﺠـﻟا саховат, очиқ қўллик маъносини чиройлироқ ва комилроқ ифодалашга эришилди. 2. истиора, ўхшатишдан кўра دﻮـﺠـﻟا саховат, очиқ қўллик маъносини кучлироқ ифодалаш мумкин: ﮫﻧاﺮـﻗأ ﺐـﻋاﺪـﯾ سﺮــﻓ ﻰﻠـﻋ اًﺮـﺤـﺑ ﺖـﯾأر қариндондошларига (ҳазл-мутойиба қилаётган) ёрдам илигини тутаётган денгизни от устида кўрдим. ушбу мисолда ҳам, دﻮـﺠـﻟا саховат, очиқ қўллик маъноси чуқурроқ ифодаланди. чунки, ҳақиқий денгиз от устида бўлиши …

р. кўп таомни албатта, бир ўзи эмас, балки кўпчилик билан тановул қилиниши керак, яъни меҳмонларнинг кўплигига ишора бўляпти. меҳмонлар келиб турадиган хонадон соҳиби эса, шубҳасиз, қўли очиқ ва саховатли эканига ишора ҳисобланади. кўриб турганингиздек, دﻮـﺠـﻟا саховат, очиқ қўллик маъноси ўзига хос кучли ва чуқур ифодани касб этди. шунингдек, دﻮـﺠـﻟا саховат калимаси маъносидан бошқа кўплаб маъноларни мана шундай бошқа лафзлар билан келтириб, ўзининг маъносидан кўра кучлироқ, мақсадни аниқроқ билдириб берадиган услубларда ишлатиш илми баёнда ўрганилади. ҳосил бўлган тушунча мустаҳкам бўлиши учун ﺔـﻋﺎـﺠـﺸـﻟا калимасини шижоатли, довюрак каби маъноларини ташбеҳ, истиора ва киноя усулидаги ифодасини кўриб чиқамиз. 1. ташбеҳга кўра: ﺔـﻋﺎـﺠـﺸـﻟا ﻰﻓ ﺪـﺳﻷﺎـﻛ ﺪــﯾز зайд шижоатда шердекдир. шижоат қайд этилмаса ҳам мақсад ҳосил бўлади. чунки, ﺪــﺳأ ﺪــﯾز зайд шер деб айтилса ҳам, эшитувчи гап зайднинг шижоати ҳақида эканини дарҳол англайди. аслида ҳам, шер шижоат тимсолидир. инсон ўз ҳақ-ҳуқуқини шердек важоҳат билан талаб қилиб, унга қўрқмасдан курашадиган бўлса, уни тўғридан тўғри шерга ўхшатиш адабиётларда …

қ шижоатли, довюрак экан”,- дегандан кўра, уни тўғридан-тўғри “шер” деб айтиш, ﺔـﻋﺎـﺠـﺸـﻟا шижоатли, довюрак маъносини янада таъсирли ва кучлироқ ифодаланди. 3. киноя услубида ﺔـﻋﺎـﺠـﺸـﻟا шижоатли, довюрак маъносини бундай келтириш мумкин: بﺮـﺤـﻟا ﻮـﺑأ ﺎﻧراز бизникига абу ҳарб келди. ҳарб уруш, жанжал, жангу жадал маъносида ишлатилади. абу деган куняни унга қўшиб айтилса, сўзма-сўз маъноси - “жанг, урушнинг отаси” бўлади. жангчи ва урушқоқ кишида биринчи кўринадиган хислат жасурлиги, довюраклиги, ҳақ учун шижоати бўлади. ана шундай фазилатли кишига одатда, абулҳарб деб ном берилади. у ҳаётда ҳақиқат ва адолат, ўз ҳақ-ҳуқуқи учун қўрқмасдан курашадиган, ишига пишиқ, мақсадидан қайтмайдиган, ҳаққини фойдасига ҳал қила оладиган киши экани сир эмас. 6. ташбеҳ. ташбеҳнинг луғавий маъноси ўхшатишдир. истилоҳда бундай эътироф этиш мумкин: اﺮﯾﺪـﻘـﺗ وأ ﺎﻈـﻔـﻟ ﮫـﯿـﺒـﺸـﺘﻟا تاوادأ ىﺪـﺣﺈﺑ ﺎﻤـﮭـﻨـﯿـﺑ كﺮـﺘـﺸـﻣ ﻰﻨـﻌـﻣ ﻰﻓ ﺮـﻣﺄـﺑ ﺮـﻣأ قﺎﺤﻟإ ﻮـھ ﮫـﯿـﺒـﺸـﺘـﻟا ضﺮـﻐـ ِﻟ ташбеҳ мақсад учун бирон ўхшатиш воситасини лафзи билан келтирган ҳолда ёки тақдиран қолдириш билан маънода ўзаро шериклиги бўлган бир амрни …

уғлигини билдириш, ёруғликда тўғри йўлни топиш қандай бўлса, илм билан ҳам тўғри йўлга шунчалик аниқлик билан эришиш мумкинлигини исботлашдир. ташбеҳнинг таърифидан уни арконлари тўртта экани маълум бўлди: 1. мушаббаҳ – ўхшатилган; 2. мушаббаҳ биҳ – ўхшатилмиш. ушбу икки арконни نﺎﻓﺮـﻄـﻟا тарафони, яъни аслида, ﮫـﯿـﺒـﺸـﺘـﻟا ىأ هﺎﻓﺮـﻃ ташбеҳнинг икки тарафи ҳам дейилади. чунки, шу икки асосий аркон мавжуд бўлса, ташбеҳ ҳосил қилиш мумкин бўлади; 3. важҳуш шабаҳ – ўхшатиш важҳи, яъни ўртадаги муштарак, бир-бирига мувофиқ келган маънонинг лафзи; 4. одоти ташбеҳ – ўхшатиш воситаси. ташбеҳнинг асосий маъносини ифодалайдиган, ўхшатиш борлигини билдирадиган бу икки арконни тарафайн дейилишининг бир сабаби: шу икки арконнинг ўзи ташбеҳ ясашга кифоялигидир ва фақат иккови мавжуд бўлсагина ташбеҳ ҳосил қилиш мумкин. икковидан бири топилмаса, ташбеҳ ясаш мумкин бўлмайди. ташбеҳ арконларининг эътибори билан бир неча қисмларга тақсимланади. 7. ташбеҳнинг турлари. ташбеҳ мушаббаҳ ва мушаббаҳ биҳ – тарафайннинг эътибори билан уч қисмга бўлинади. نﺎﺤـﺒـﺴـﻛ ﺪـﻤـﺤـﻣ муҳаммад субҳон (араб фусаҳолари, сўзамолларидан …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "илми баён ташбеҳ ва унинг турлари"

1453137898_63705.doc илми баён ташбеҳ ва унинг турлари режа: 1. илми баён. 2. ташбеҳ. 3. ташбеҳнинг турлари. 1. илми баён. илми баён соҳасида биринчи китобни абу убайда маъмар ибн ал- мусанний таълиф этган. асарларини номи «мажозул қуръон» бўлиб, унда баён илмининг йўналишларини ўзига хос равишда белгилаб берганлар. шундан сўнг бошқа олимлар ҳам бу соҳада китоб ва рисолалар битдилар. аммо биринчи бўлиб уни тартибга солган, бу илмга хос усулни ва қонун-қоидаларни жорий этган зот имом абдулқоҳирдирлар. раҳматуллоҳи алайҳим ажмаъин! баённинг луғавий маъноси حﺎـﻀـﯾﻹاو ﻒـﺸـﻜـﻟا кашф қилиш, изоҳлаш, очиш, ёритиш, маълум-машҳур, тушунарлик қилишдир. ﻰﻨـﻌـﻤﺑ ﮫﯿﻠﻋ ﺔﻟﻻﺪﻟا حﻮـﺿو ﻰﻓ ﺔﺗ وﺎـﻔـﺘـﻣ ﺐﯿـﻛاﺮﺗ ﻰﻓ ﺪـﺣاﻮﻟا ﻰﻨـﻌـﻤﻟا داﺮـﯾإ ﮫﺑ فﺮـﻌﯾ ﻢﻠـﻋ ﻮـھ ﻒﯾﺮـﻌـﺘﻟا ﺮـﺧآ ﺐﯿـﻛﺮﺗ ﻦﻣ ﺔﻟﻻﺪﻟا ﻰﻓ ﺢﺿوأ ﺐﯿـﻛﺮﺗ نﻮـﻜﯾ نأ...

Формат DOC, 110,0 КБ. Чтобы скачать "илми баён ташбеҳ ва унинг турлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: илми баён ташбеҳ ва унинг турла… DOC Бесплатная загрузка Telegram