сифат сон олмош стилистикаси

DOC 497.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1484243592_67523.doc сифат сон олмош стилистикаси р е ж а: 1. сифат туркумига оид сўзларнинг стилистик хусусиятлари: -поэтик матн; -поэтик аниқловчилик хусусияти; -доимий ва метафорик эпитетлар; -сифатлар синонимияси; -сифат даражалари стилистикаси. 2. сон туркумига оид сўзларнинг стилистик хусусиятлари: -бир сўзининг стилистик хусусиятлари; -сонларда рамзийлик, қўлланишдаги анъанавийлик; -нумеративлар ва сонга оид аффикслар синонимияси. 3. олмош туркумига оид сўзларнинг стилистик хусусиятлари. -умумлаштирувчилик хусусияти ва танланиш имконияти; -қўлланишдаги вазифавий чегараланишлар; -ҳар бир турнинг ўзига хос стилистик хусусиятлари; -олмошлар синонимияси. сифат стилистикаси ўзбек тилидаги бошқа сўз туркумларида бўлгани каби сифатларда ҳам стилистик ресурслар мавжуд. уларни шартли равишда иккига бўлиб қарашимиз мумкин. эмоционал-экспрессив оттенкага эга бўлган ва матнда эпитет вазифасини ўтайдиган алоҳида сўзлар биринчи гуруҳни ташкил этса, сифат ясовчи ёки унинг даражаларини белгиловчи морфологик кўрсаткичлар иккинчи гуруҳни ташкил этади. шундан келиб чиқиб, сифатлардаги стилистик ресурсларни уч йўналишда – эмоционал-экспрессив моттенкалари мавжуд бўлган лексик бирликлар, синонимияни вужудга келтирадиган морфологик кўрсаткичлар ва сифатларнинг функционал услублар доирасида чегараланиши нуқтаи …

ол байрами), шунда шивирлар менга кафтда қолган чимдим қум, / хоразм бир ширин туш, гар они кўрмоқ бўлсанг, / қол аму бўйларида қолгин дўстгинам (о.матжон. чорлов). қип-, сап-, қоп- кучайтирувчи воситалар ёрдамида ясалган қип-қизил, сап-сариқ, қоп-қора сингари сифатларда ҳам экспрессив-эмоционал оттенка мавжуд. сифат ясовчи қўшимчалар экспрессияси стилистик жиҳатдан ранг баранг. масалан, -боз (ишқибоз), -хон (китобхон), -хўр (ароқхўр), -шунос (тилшунос), -соз (машинасоз) лар асосан нейтрал бўлгани ҳолда –симон, -намо, -сифат, -параст каби ясовчилар китобийлиги билан фарқланади ва бу аффиксоидлар билан ясалган сифатларда экспрессивлик мавжуд. шунинг учун бўлса керак о.ёқубов бу қўшимча ёрдамида ясалган қуббасимон, ойсимон эпитетларига «улуғбек хазинаси» романида тез-тез мурожаат қилган: хуршида бону уни тирноғининг учи билан кўчириб олди, лекин оғзига солишдан олдин, кўнгли бир хил бўлиб, зеб-зийнатларга тўла чароғон хонага, шифтдаги олтин қандилга, нозик ўймакорлик билан ишланган қуббасимон токчалардаги мунаққаш идишларга бир-бир тикилди. лекин ойсимон эгри қиличларини ўйнатиб, устига бостириб келаётган икки суворийни кўриб, ҳушини йиғди. -намо ёрдамида ясалган …

бўлмайди). худди шу каби ҳолатларни экспрессивлик оттенкаси бўлган нотавон, нодон, нокас, ноёб, нотекис сифатларига нисбатан айтишимиз ҳам мумкин. бу экспрессиф бе- ёрдамида ясалган бетавфиқ, бебақо, беҳузур, бетоб, беҳаё, беҳуда, беозор, бенасиб; бад- орқали шаклланган бадфеъл, бадхулқ, баднафс, бадбўй, бадном каби сифатларда ҳам бор. сифат ясовчи пассив қўшимчалар сифатида қараладиган -вор, -кор, -қин/-гин/-ғин, -он элементларида китобийлик оттенкаси, бинобарин эксперссивлик мавжуд: улуғвор, тантанавор, мардонавор, фусункор, шиддаткор, нақшинкор, тошқин, шошқин, ғамгин, сўлғин, чароғон, заъфарон, нурафшон, дарахшон каби. мисоллар сифат кўрсаткичлари модаллик муносабатларини юзага келтиришга ҳам хизмат қилишини кўрсатади. бу модаллик -гина/-кина/-қина қўшимчаларида айниқса сезилади: бу ерда эса... қора мовут чакмони озғин танасида қопдай шалвираган, нимжонгина бир кимса оёқлари остида юмалаб ётарди. мирзо улуғбек чакмонининг қўлтиғидан озгина тивит юлиб, пилик ясади (о.ёқубов. улуғбек хазинаси). ушбу ясалган сифатлардаги нейтраллик ва экспрессивлик қўшимчалар туфайли услубий чегараланишлар содир этаётганлигини сезиш мумкин. кўринадики, сифат ясовчи қўшимчаларнинг асосий қисми умумистеъмолдаги бирликлар бўлиб, сўзлашув услубида фаол ишлатилса-да, -дор, -кор, -омуз, …

-ив: коллектив қарор, корпоратив шакл, норматив ёндашув, объектив асос, объектив қонун, объектив шарт-шароит, пассив ижрочи, субъектив қарор (р.валижонов. менежмент асослари) биология соҳасида: -ик: ароматик моддалар, биосинтетик функция, генетик ахборотлар, меристематик тўқима, осмотик босим, осмотик иш фаолияти, осмотик муносабат, паренхиматик-юмалоқ ҳужайралар, прозенхиматик-чўзиқ ҳужайралар, систематик белги, соматик бўлиниш, соматик ҳужайралар, спазматик нурланиш, фотосинтетик крахмал, цитопластик компонентлар, эграстик моддалар, эластик оқсил, эластик пўст, эндоплазматик тўр, энергетик марказ; -ив: вегетатив ҳужайра, вегетатив тана, пигментатив таркиб, радиоактив нур, ферментатив актив, ферментатив жараён (с.мустафаев. ботаника). оммабоп услубда: -ик: аналитик химия, генетик устунлик, дипломатик манбалар, либерал-демократик партия, энергетик ресур («zarafshon») кўздан кечирилган «zarafshon» газетаси матнларида –ив қўшимчаси ёрдамида ясалган сифатлар кўзга ташланмади. аммо –вий билан ясалиш фаол эканлиги маълум бўлди ва бу ҳол кейинги ўн йилликлардаги тилимизда кечаётган ўзгаришлар ва ижтимоий-сиёсий жараёнлар билан боғлиқдир. масалан: тарбиявий, маънавий, маърифий, оммавий, конституциявий, анъанавий, ноанъанавий, замонавий, дунёвий, афсонавий каби. илмий матнлардан ҳам айрим мисоллар келтирамиз: ҳужайравий тузилишга эга ўсимликлар гуруҳига …

зор / боққан эл ҳам тоза қонлиқ, ҳам қаролиғ доғима (навоий. баски қон борди), шоҳигул эрмас бу ўтлуғ / юзларинг ҳижронида / интизор боғ кўксида / чиққан фиғону оҳи гул (э.воҳидов. шоҳигул), қулоқ тут саҳфалардан нола-ю ўтлуғ фиғон бирлан, / садо келгай ироқу, шому, ҳинлу, рум, фарангдан (э.воҳидов. хазина). чароғон, шодон, заъфарон каби сўзлар таркибидаги –он қўшимчасида ҳам бадиий услубга алоқдор чегараланганлик сезилади. албатта, бундай аффикс қўшилган сўзларнинг семантик маъносини ҳам ҳисобга олиш лозим бўлади. чунки «ҳар бир аффикс ифодалаган конкрет эмоционал-экспрессив маъно оттенкалари улар қўшилган сўзнинг семантик хусусияти билан чамбарчас боғлиқ ҳолда рўёбга чиқади». масалан: сўнг бу ифлос зафардан, / улар шодон юрдилар. / оламда мард йўқ экан, / бизлар мардмиз дедилар (о.матжон. мардга марсия), бошидаги тождор телпаги бир томонга оғиб кетган, кўзлари қинидан чиқаёзган шаҳзода гандираклай-гандираклай чароғон хонага кирди (о.ёқубов. улуғбек хазинаси). чиркин, оташин каби сўзлардаги –ин қўшимчаси тўғрисида ҳам шу гапларни айтиш мумкин. ботир фирқа ражабовдай …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "сифат сон олмош стилистикаси"

1484243592_67523.doc сифат сон олмош стилистикаси р е ж а: 1. сифат туркумига оид сўзларнинг стилистик хусусиятлари: -поэтик матн; -поэтик аниқловчилик хусусияти; -доимий ва метафорик эпитетлар; -сифатлар синонимияси; -сифат даражалари стилистикаси. 2. сон туркумига оид сўзларнинг стилистик хусусиятлари: -бир сўзининг стилистик хусусиятлари; -сонларда рамзийлик, қўлланишдаги анъанавийлик; -нумеративлар ва сонга оид аффикслар синонимияси. 3. олмош туркумига оид сўзларнинг стилистик хусусиятлари. -умумлаштирувчилик хусусияти ва танланиш имконияти; -қўлланишдаги вазифавий чегараланишлар; -ҳар бир турнинг ўзига хос стилистик хусусиятлари; -олмошлар синонимияси. сифат стилистикаси ўзбек тилидаги бошқа сўз туркумларида бўлгани каби сифатларда ҳам стилистик ресурслар мавжуд. уларни шартли равишда...

DOC format, 497.0 KB. To download "сифат сон олмош стилистикаси", click the Telegram button on the left.

Tags: сифат сон олмош стилистикаси DOC Free download Telegram