олмош суз туркуми (xalq og`zaki ijodida qo'llanilishi )

DOC 81,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1662757533.doc олмош суз туркуми олмош сўз туркуми (достонлар тилида) reja: 1. olmosh so`z turkumi haqida ma’lumot. 2. olmoshning ma’no turlari 3. xalq og`zaki ijodida olmoshning qo’llanishi достонлар тилида кишилик олмошлари бирлик ва кўплик сонларда ман (а.i=2; р.i=1) (мен) (а.i=425; р.i=106) - биз (а.i=65; р.i=3), сан (а.i=1; р.i=1) (сен) (р.i=101) - сиз (а.i=10; р.i=9), у (а.i=66; р.i=42)- улар (а.i=21; р.i=9) қўлланилади ва улар қуйидаги стилистик мақсадларни ифодалаш учун хизмат қилган: 1.ота-она, эр-хотин, бир-бирларига жуда яқин кишилар, ака-укалар суҳбатларида сенсираб мурожаат қилинган. «қипчоқлар бир замонлар ҳатто отасини сенлаган. оналарини сенлаш баъзи жойларда ҳозир ҳам бор. қозоқ ва қирғизларда бу одат бугунгача ҳам давом этади ». демак, сенсираб гаплашувлар достонда ҳурматсизликни кўрсатмаган. масалан: эна, сен девнинг макони деб билмай айтгансан (рус.395). от сўймоқни, ака, мендан кўрасан, // аввал сен отингни сўйиб берасан (алп.140). 2. мурожаат ва ундошларда сенсираш андишасизлик, тарбиясизлик, менсимаслик, дағаллик каби маъноларда ишлатилган. сен кўсанинг мендан ўлгинг келдими? // ё билмайман …

). бизлар бориб подшога бир маслаҳат қилайдик, ундан кейин сенга буюрамиз, сен унгача турасан, - деб туриб кетдилар (рав.59) (мен ва у маъносида). 5. матнда эгалик ва шахс-сон қўшимчаларининг қўлланиши конинг тушиб қолишига сабаб бўлади. масалан: асл гавҳар поралардан, // хизматкор, фуқаролардан, // халолхўр бечоралардан, // барисидан жудо бўлдим (рав.57) (i шахс бирлик маъносида). кейин пушаймон қиларсан, - деб қолди (о.5) (ii шахс бирлик маъносида). бунинг эгасини топармиз, деб қаерини қараймиз (рус.394) (i шахс кўплик маъносида). 6. мен, сен олмошларининг ман, сан шакллари ҳам учрайди. қўлда қиличим бўлганда, // нима жон бор эди санда! (рав.58). савоб учун бергин энди ўғлингни, // санга берса бу лаганда пулини (о.4). 7. тингловчига ҳурмат юзасидан мен олмоши ўрнида биз олмоши ишлатилиб, камтарлик, ҳайрихоҳлик маъносини беради. масалан: неча-неча насянгдан куйганман, // ҳарна берсанг, тўрам бизга нақ яхши (рав.47). бир юртнинг тўраси элнинг қўчқори, // бизнинг учун келган бир эл номдори (рав.49). бизнинг ёрни қўрган борми? …

45). шундай бўлди анга ҳақнинг фармони (алп.163). 10. кишилик олмош -дай, -дек, -дайин, -дағачоқ қўшимчалари билан ҳам келади. масалан: болам дедим сендай эсли фарзандни, // ўлигимга эга сендай ул бўлар (рав.23). баракалла, сиздайғачоқ ёлғиз ул, // оёғимда кунда, бўйнида бор ғул (рус.433) (кесатиқ, жиноя маъносида). қай тарафдан бунда қолар аждаҳар? // чирпиниб турибди мендайин шунқор (рус.399). танимайсан мендайғачоқ кишингни (алп.236). кўрсатиш олмошлари шахс ва нарса-буюмларни кўрсатиш, таъкидлаш йўли билан аниқланади. бу, шу, у, ўша кўрсатиш олмошлари кишилик олмошларига нисбатан мавҳумлиги билан ажралиб туради. кўрсатиш олмошларининг ўзига хос хусусиятлари билан бир-биридан фарқланади. бу ҳолат достонлар тилида кўзга ташланади: 1. бу, бул олмоши яқиндаги нарсани кўрсатиш учун хизмат қилади. бул кампирга меҳрибонлик қилади (алп.44). бу мазгилда, кампир, нима қилади (алп.48). бу олмоши кўплик ва келишик қўшимчаларида турланади. шу билан бирга, бир н орттирилади. айрим ҳолатларда, олмошларнинг бошидаги б - м тарзида талаффуз этилади: муни (а.i=12; р.i=1), мунинг (а.i=9; р.i=2). масалан: муни кўриб …

(алп.120). ўндай бўлса, менда бир от бор, икковимиз минайик (о.55). эр йигитсан, бундайғачоқ бўлмагин (алп.310). 4. ўша кўрсатиш олмоши аниқ предметларни кўрсатиш учун ишлатилади ва шў шаклида учрайди. шў вақтида вақти етиб, ойин битиб // хуройим ўғил туғди (рус.356). шў – тоғда кўринган қора дарахт бужул шаҳри экан.. (рус.403). 5. ана, мана сўзларига бу, у кўрсатиш олмошлари қўшилганда фонетик ўзгариш анов (р.i=7), анови (р.i=3), манов (р.i=1), манови (р.i=1) тарзида ишлатилади . масалан: анов болага қара, тўлган камоли бор, ойдай жамоли бор, элдан зиёд ақли бор (рав.58). сизлар ҳу анови ерга бориб туринглар..(ой.15). чўли бозор, мис бозори // манов пишиқ ғишт бозори (рав.32). анов чангиб ётган ун бозори, нариги қўқиб ётган юн бозори, ҳу анови дўкон туп бозори.. (рав.34). 6. суҳбатдошларнинг нутқ вазиятига қараб колари предмет тушунчасини ифодалашга хизмат қилади: энди рустам ҳам тушуниб қолди: бир нима олар бўлса ёнидан пулни чиқариб беради; у одам ҳам индамайди, қўли билан нимани кўрсатса, …

аъкидлаш маъноси. масалан: не сабабдан аввал кулдинг, гул юзми? (о.46). на бўлди, рустам келмади (рус.385). (не сабабдан // нима сабабдан; на бўлди // нима бўлди). б) нарсанинг миқдорини аниқлаш маъноси. не гўзаллар кўзин ёшлаб боради, // қоражондан баригина қилади (алп.164). в) сўзловчи учун номаълум, ноаниқ нарсани етарли даражада кўрсатиш маъноси. не бет билан қўнғирот элда юраман? (алп.344). (не бет // қайси бет) г) узоқроқдаги нарсаларни аниқлаш маъноси. эна, - дейди, - на ерларга борамиз (рус.391) (на ер // қайси ер). д) таажжуб маъноси. масалан: мундайғачоқ аҳмоқ бўлгани неси, // боғонағи сўзимни айтманг турама (алп.120). е) ҳаракат белгиси маъноси. сен тўрангдан хабар олсанг не бўлди?! (рав.54) (не бўлди-нима бўлди). мен ўлган сўнг отам келиб натади? (рав.61) (натади-нима қилади). ж) бир сўзи билан қўлланилиб, гумон маъноси ифодаланади. не бир эрлар, во равшан, деб келар-а (рав.62). (не бир-қайси бир). не бир ботир деганлар, // дустуман бўб йиқилиб (рав.93). з) предмет белгисини ифодаловчи, қайси, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"олмош суз туркуми (xalq og`zaki ijodida qo'llanilishi )" haqida

1662757533.doc олмош суз туркуми олмош сўз туркуми (достонлар тилида) reja: 1. olmosh so`z turkumi haqida ma’lumot. 2. olmoshning ma’no turlari 3. xalq og`zaki ijodida olmoshning qo’llanishi достонлар тилида кишилик олмошлари бирлик ва кўплик сонларда ман (а.i=2; р.i=1) (мен) (а.i=425; р.i=106) - биз (а.i=65; р.i=3), сан (а.i=1; р.i=1) (сен) (р.i=101) - сиз (а.i=10; р.i=9), у (а.i=66; р.i=42)- улар (а.i=21; р.i=9) қўлланилади ва улар қуйидаги стилистик мақсадларни ифодалаш учун хизмат қилган: 1.ота-она, эр-хотин, бир-бирларига жуда яқин кишилар, ака-укалар суҳбатларида сенсираб мурожаат қилинган. «қипчоқлар бир замонлар ҳатто отасини сенлаган. оналарини сенлаш баъзи жойларда ҳозир ҳам бор. қозоқ ва қирғизларда бу одат бугунгача ҳам давом этади ». демак, сенсираб гаплашувлар достонда ҳурмат...

DOC format, 81,5 KB. "олмош суз туркуми (xalq og`zaki ijodida qo'llanilishi )"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: олмош суз туркуми (xalq og`zaki… DOC Bepul yuklash Telegram