olmosh so`z turkumi (dostonlarvaxalq og`zaki ijodida)

DOC 79,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1662838334.doc αζαρ olmosh so`z turkumi (dostonlar va xalq og`zaki ijodida) reja: 1. olmosh so`z turkumi haqida ma’lumot. 2. olmoshning ma’no turlari 3. xalq og`zaki ijodida olmoshning qo’llanishi dostonlar tilida kishilik olmoshlari birlik va ko`plik sonlarda man (a.i=2; r.i=1) (men) (a.i=425; r.i=106) - biz (a.i=65; r.i=3), san (a.i=1; r.i=1) (sen) (r.i=101) - siz (a.i=10; r.i=9), u (a.i=66; r.i=42)- ular (a.i=21; r.i=9) qo`llaniladi va ular quyidagi stilistik maqsadlarni ifodalash uchun xizmat qilgan: 1. ota-ona, er-xotin, bir-birlariga juda yaqin kishilar, aka-ukalar suhbatlarida sensirab murojaat qilingan. «qipchoqlar bir zamonlar hatto otasini senlagan. onalarini senlash ba`zi joylarda hozir ham bor. qozoq va qirg`izlarda bu odat bugungacha ham davom etadi». demak, sensirab gaplashuvlar dostonda hurmatsizlikni ko`rsatmagan. masalan: ena, sen devning makoni deb bilmay aytgansan (rus.395). ot so`ymoqni, aka, mendan ko`rasan, // avval sen otingni so`yib berasan (alp.140). 2. murojaat va undoshlarda sensirash andishasizlik, tarbiyasizlik, mensimaslik, dag`allik kabi ma`nolarda ishlatilgan. sen ko`saning mendan o`lging keldimi? // yo …

gan odam bilan bekorga bo`g`isha bermas (rus.394) (men va sen ma`nosida). bizlar borib podshoga bir maslahat qilaydik, undan keyin senga buyuramiz, sen ungacha turasan, - deb turib ketdilar (rav.59) (men va u ma`nosida). 5. matnda egalik va shaxs-son qo`shimchalarining qo`llanishi koning tushib qolishiga sabab bo`ladi. masalan: asl gavhar poralardan, // xizmatkor, fuqarolardan, // xalolxo`r bechoralardan, // barisidan judo bo`ldim (rav.57) (i shaxs birlik ma`nosida). keyin pushaymon qilarsan, - deb qoldi (o.5) (ii shaxs birlik ma`nosida). buning egasini toparmiz, deb qayerini qaraymiz (rus.394) (i shaxs ko`plik ma`nosida). 6. men, sen olmoshlarining man, san shakllari ham uchraydi. qo`lda qilichim bo`lganda, // nima jon bor edi sanda! (rav.58). savob uchun bergin endi o`g`lingni, // sanga bersa bu laganda pulini (o.4). 7. tinglovchiga hurmat yuzasidan men olmoshi o`rnida biz olmoshi ishlatilib, kamtarlik, hayrixohlik ma`nosini beradi. masalan: necha-necha nasyangdan kuyganman, // harna bersang, to`ram bizga naq yaxshi (rav.47). bir yurtning to`rasi elning qo`chqori, // bizning …

da alar, olar, onlar tarzida ishlatiladi . masalan: juda nomdor elishi ul kelgan boylar (alp.40). nima deb amr etsang ani berayin (alp.45). bir oblogo yetgay aning nolasi (alp.45). shunday bo`ldi anga haqning farmoni (alp.163). 10. kishilik olmosh -day, -dek, -dayin, -dag`achoq qo`shimchalari bilan ham keladi. masalan: bolam dedim senday esli farzandni, // o`ligimga ega senday ul bo`lar (rav.23). barakalla, sizdayg`achoq yolg`iz ul, // oyog`imda kunda, bo`ynida bor g`ul (rus.433) (kesatiq, jinoya ma`nosida). qay tarafdan bunda qolar ajdahar? // chirpinib turibdi mendayin shunqor (rus.399). tanimaysan mendayg`achoq kishingni (alp.236). ko`rsatish olmoshlari shaxs va narsa-buyumlarni ko`rsatish, ta`kidlash yo`li bilan aniqlanadi. bu, shu, u, o`sha ko`rsatish olmoshlari kishilik olmoshlariga nisbatan mavhumligi bilan ajralib turadi. ko`rsatish olmoshlarining o`ziga xos xususiyatlari bilan bir-biridan farqlanadi. bu holat dostonlar tilida ko`zga tashlanadi: 1. bu, bul olmoshi yaqindagi narsani ko`rsatish uchun xizmat qiladi. bul kampirga mehribonlik qiladi (alp.44). bu mazgilda, kampir, nima qiladi (alp.48). bu olmoshi ko`plik va kelishik …

ni (alp.67) bul, shul, ul, ko`rsatish olmoshlari –doq, -dog`” -day, -dayin, -dayg`achoq qo`shimchalarini qabul qiladi: mundayg`achoq (a.i=4), bundayg`achoq (a.i=2; r.i=1), shundayin (a.i=30). masalan: ikkoviga zarar yetmay // shundayin ayrilish bo`ldi (to`l.143). mundayg`achoq axmoq bo`lgani nasi (alp.120). o`nday bo`lsa, menda bir ot bor, ikkovimiz minayik (o.55). er yigitsan, bundayg`achoq bo`lmagin (alp.310). 4. o`sha ko`rsatish olmoshi aniq predmetlarni ko`rsatish uchun ishlatiladi va sho` shaklida uchraydi. sho` vaqtida vaqti yetib, oyin bitib // xuroyim o`g`il tug`di (rus.356). sho` – tog`da ko`ringan qora daraxt bujul shahri ekan.. (rus.403). 5. ana, mana so`zlariga bu, u ko`rsatish olmoshlari qo`shilganda fonetik o`zgarish anov (r.i=7), anovi (r.i=3), manov (r.i=1), manovi (r.i=1) tarzida ishlatiladi . masalan: anov bolaga qara, to`lgan kamoli bor, oyday jamoli bor, eldan ziyod aqli bor (rav.58). sizlar hu anovi yerga borib turinglar..(oy.15). cho`li bozor, mis bozori // manov pishiq g`isht bozori (rav.32). anov changib yotgan un bozori, narigi qo`qib yotgan yun bozori, hu anovi do`kon …

ovchini oldinroq bo`lgan voqeani eslatib, yangi fikrga e`tibor jalb qilish uchun ishlatilgan: o`nday bo`lsa, tezroq jo`nat, bo`yingdan (rav.62). so`roq olmoshlarining dostonlar matnida qo`llanilishining o`ziga xos belgilari mavjud. 1.nima, nacha, nechta, qaysi soning qisqargan ne (a.i=151;r.i=48) shakli ishlatilib, “folklorda bu ne ning ne shakli ham uchraydi ” va quyidagi ma`nolarni ifodalaydi. a) o`tgan voqeani aniqlash, ta`kidlash ma`nosi. masalan: ne sababdan avval kulding, gul yuzmi? (o.46). na bo`ldi, rustam kelmadi (rus.385). (ne sababdan // nima sababdan; na bo`ldi // nima bo`ldi). b) narsaning miqdorini aniqlash ma`nosi. ne go`zallar ko`zin yoshlab boradi, // qorajondan barigina qiladi (alp.164). v) so`zlovchi uchun noma`lum, noaniq narsani yetarli darajada ko`rsatish ma`nosi. ne bet bilan qo`ng`irot elda yuraman? (alp.344). (ne bet // qaysi bet) g) uzoqroqdagi narsalarni aniqlash ma`nosi. ena, - deydi, - na yerlarga boramiz (rus.391) (na yer // qaysi yer). d) taajjub ma`nosi. masalan: mundayg`achoq ahmoq bo`lgani nesi, // bog`onag`i so`zimni aytmang turama (alp.120). ye) harakat …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"olmosh so`z turkumi (dostonlarvaxalq og`zaki ijodida)" haqida

1662838334.doc αζαρ olmosh so`z turkumi (dostonlar va xalq og`zaki ijodida) reja: 1. olmosh so`z turkumi haqida ma’lumot. 2. olmoshning ma’no turlari 3. xalq og`zaki ijodida olmoshning qo’llanishi dostonlar tilida kishilik olmoshlari birlik va ko`plik sonlarda man (a.i=2; r.i=1) (men) (a.i=425; r.i=106) - biz (a.i=65; r.i=3), san (a.i=1; r.i=1) (sen) (r.i=101) - siz (a.i=10; r.i=9), u (a.i=66; r.i=42)- ular (a.i=21; r.i=9) qo`llaniladi va ular quyidagi stilistik maqsadlarni ifodalash uchun xizmat qilgan: 1. ota-ona, er-xotin, bir-birlariga juda yaqin kishilar, aka-ukalar suhbatlarida sensirab murojaat qilingan. «qipchoqlar bir zamonlar hatto otasini senlagan. onalarini senlash ba`zi joylarda hozir ham bor. qozoq va qirg`izlarda bu odat bugungacha ham davom etadi». demak, sensirab gaplashuv...

DOC format, 79,5 KB. "olmosh so`z turkumi (dostonlarvaxalq og`zaki ijodida)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: olmosh so`z turkumi (dostonlarv… DOC Bepul yuklash Telegram