she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi kurs ishi

DOC 23 sahifa 394,5 KB Bepul yuklash

23 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 394,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 23

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 23

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi urganch davlat universiteti filologiya fakulteti o’zbek tili ta`lim yo`nalishi 193-guruh talabasi allayarova rahima hozirgi o’zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan kurs ishi mavzu: she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi topshirdi: allayarova r. qabul qildi: dotsent ro’zimboyev s. baholash: _________ urganch-2020 mavzu: she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi mundarija: i.kirish……………………………………………………………………………2 ii.asosiy qism. 1. undalma haqida ma’lumot.undalmaning ifodalanishi va tuzilishiga ko’ra turlari…………………………………………………………….……....……..…..3 2. undalma stilistik vosita sifatida…….………………………………………….10 3. matnazir abdulhakim ijodida undalmalarning o’rni……………………………15 iii.xulosa…………………………………………………………………………19 iv.foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………….…..20 kirish mavzuning dolzarbligi: o`zbek tili grammatikasining bir qismi bo`lgan sintaksis haqida, undalmaning she’riyatda qo’llanilishi, undalmaning ifodalanishi va tuzilishiga ko`ra turlari haqida, undalmaning nutqdagi o`rni va uning intonatsiyasi, undalmaning semantik xususiyatlari va turlari, undalmalarda presuppozitsiya va undalmaning stilistik vosita sifatidagi tomoni va o`rinlariga bag`ishlangan bir talay ilmiy ishlar bilanyutanishib chiqdik. bu soha yuzasidan ilmiy izlanishlar olib borgan tilshunos olimlar soni anchagina. o`zbek tilshunosligidagi zabardast olimlardan g`.abdurahmonov, m.asqarova, a.xojiev, n.mahmudov, a.nurmonov, a.sayfullaev, r.sayfullaeva, i.abdullaev, m.omilxonova, …

2 / 23

t.undalmaning ifodalanishi va tuzilishiga ko’ra turlari gapda ba`zan, gapning bo`lagi vazifasidagi so`zlardan tashqari, shunday so`z yoki so`zlar guruhi ham bo`ladiki, ular shu gapga mazmun jihatdan bog`lansa, grammatik jihatdan bog`lanmaydi. ular gap bo`lagi bo`la olmaydi, bu jihatdan grammatik bog`lanmaganlik jihatdangina "organizmga kirib qolgan voqeaga o`xshaydilar". (peshkovskiy). bunday so`zlar nutqda intonatsion jihatdan pauza (to`xtam) bilan ajralib turadi. gap bo`laklariga bog`lanmagan so`zlarning turli ko`rinishlari bor. masalan: tushunmadim, birodar men hech narsaga tushunmadim, - yigitali shunday deb o`grildi. hali bunaqasi bo`lmagan debdimi, demak, bo`lmagan. asadbek – yaralangan yo`lbars holidagi odam– kim o`q uzganini aniq bildi. (1-tom,197-b). gapning avvali shuki, sen u ishdan hijolat tortmagin, bolam. (2-t,165-b). bu misollardagi birodar, demak, yaralangan yo`lbars holidagi odam, gapning avvali shuki, bolam kabi so`zlar va gaplar ma`lum maqsadning ifodasi uchun asosiy gapga kiritilgandir. bu tipdagi so`zlarning bari undalamdadir. biz bu ishimizda badiiy asarlar tilida, ko`proq tohir malikning "shaytanat" asarida qo`llangan undalmalarni va ularning asarda tutgan o`rnini, tasviriy bo`yoqdorlikni …

3 / 23

fodalangan undalmalar ham ko`plab uchraydiki, bu holat rasmiy munosabatlarni yoritish maqsadida qo`llanadi. asosan, zohid sharipov va arina bergir kabi sud prokuratura xodimlarining nutqida bunday holatlar ko`p kuzatiladi: gap bunday petrashvili, biz obro`yimizni to`kmaslikka harakat qilamiz (ii tom, 140-b). namozov, kozlov bergan ikki millionni qayerga qo`yding? (iii tom, 168-b). arina iosifovna, qo`shinlarni chaqiraymi? (iii tom, 168-b). bu asarda shunday holatni kuzatish mumkinki, bunda predmetlarga atab qo`yilgan atoqli otlar ham undalma bo`lib kelgan: hayr, bviqsiz rossiya! (iii tom, 38-b). turdosh ot shaxsini ifodalovchi, jonsiz va jonli predmetlarni ifodalovchi so`zlar hisoblanadi. asarda qo`llangan undalma vazifasidagi turdosh otlar, asosan, shaxsni ifodalovchi so`zlardir. ularni quyidagi turlarga bo`lish mumkin: a) qarindoshlikni bildiuvchi otlar: quda hola, kim nima desa ishonaverasizmi? (ii tom, 50-b). umid bilan yashagin, qizim, xudo hoxlasa, hammasi yaxshi bo`lib ketadi. (ii-tom, 305-b). b) kasb – mutaxassislikni bildiruvchi otlar: doktor bu asadbekning qizi., (ii tom, 312-b). qayoqqa deb so`ramaysanmi? (ii tom 67-b). c) vazifasi, amali …

4 / 23

lma otlashgan so`zlar orqali ifodalanadi: bunday otlashgan so`z ko`pincha sifat yoki sifatdosh, ba`zan son bo`ladi. "shaytanat" asarida so`zlar, asosan, otlashgan sifatni uchratish mumkin. eng ko`p uchraydigan otlashgan sifatlar "azizim" so`zidir. bu so`zni asarning kahramonlaridan bo`lgan olim hikmat o`rolov nutqida juda ko`p qo`llanganini ko`rish mumkin. bu bilan yozuvchi o`rolovning o`ziga xos nutqi va xarakterini to`la ochib berishga harakat kilgan: azizim, siz bahsni yaxshi ko`rasiz, bilaman. (ii t, 254-b). o`, azizim, sizni ko`rganimdan bag`oyat xursandman. (ii t, 259-b). bu asarda boshqa xil otlashgan sifatdoshlarni undalma bo`lib kelishini ko`rishimiz mumkin: hoy yaxshilar, bu uyda domla turadi. (ii t. 26-b). bu gapda yaxshilar so`zi otlashgan sifat hisoblanadi. bu erda yaxshi odamlar so`z birikmasi bo`lib, aniqlovchi va aniqlanmish munosabati mavjud bo`lgan. lekin nutq jarayonida aniqlanmish tushirib qoldirilgan va yaxshi so`zi otning grammatik ko`plik shaklini olib, substantivattsiyaga ega bo`lgan. otga xos bo`lgan grammatik kategoriyalarning affikslarini qabul qila oladigan boshqa so`z turkumiga mansub so`zlar otlashgan hisoblanadi. 3. …

5 / 23

rasmiy muomlasi anglashiladi. 4. undalma ko`pincha undov so`zlar bilan birga qo`llanadi. undashning kuchli ifodalanish uchun undalmaning oldida hoy, hov, hey, ey kabi undov so`zlar keladi yoki ohiriga -ov (xov, xoy) ey (ey) kabi elementlar qo`shilib keladi: ey prokuror, ko`zingii och. (ii t, 48-b). hoy, xonzodaxon, issiq kiyimlarni olib chiqing.(i t, 150-b). hoy, baloyi nafs, nima kilobsan? (ii t, 68-b). shu bilan birga undov so`zning o`zi ham mustaqil ravishda undalma vazifasida qo`llanishi mumkin. bunday undov so`zning mazmunan shaxs nomi o`rnida kelgani anglashilib turadi: undalmaga xos chaqiriq intonatsiyasi bilan talaffuz etiladi: o`, bor, quloqqa lag`mon osma, -dedi o`ng tomonda o`tirgan bola (ii tom, 16-b). bu misolda o` undovi undalama bo`lib kelgan, hosil degan ismning o`rnida qo`llangan. yoki yana bir misol: hay, o`rtoqlaringga ko`shilib ichmagina? (ii t, 11-b). bu misoldagi hay undovi undalma bo`lib, o`g`lim degan so`zning o`rnida qo`llangan. 5.undalma so`z birikmalari, turg`un frezeologik birikmalar orqali ham ifodalanadi: hoy, dushman bolasi - dedi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 23 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi kurs ishi" haqida

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi urganch davlat universiteti filologiya fakulteti o’zbek tili ta`lim yo`nalishi 193-guruh talabasi allayarova rahima hozirgi o’zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan kurs ishi mavzu: she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi topshirdi: allayarova r. qabul qildi: dotsent ro’zimboyev s. baholash: _________ urganch-2020 mavzu: she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi mundarija: i.kirish……………………………………………………………………………2 ii.asosiy qism. 1. undalma haqida ma’lumot.undalmaning ifodalanishi va tuzilishiga ko’ra turlari…………………………………………………………….……....……..…..3 2. undalma stilistik vosita sifatida…….………………………………………….10 3. matnazir abdulhakim ijodida undalmalarning o’rni……………………………15 iii.xulosa…………………………………………………………………………19 iv.foyda...

Bu fayl DOC formatida 23 sahifadan iborat (394,5 KB). "she’riyatda undalmalarning stilistik qo’llanishi kurs ishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: she’riyatda undalmalarning stil… DOC 23 sahifa Bepul yuklash Telegram