эргаш гапларни тасниф килиш асослари

DOC 96,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402825195_43026.doc эргаш гапларни тасниф қилиш асос (мезон) лари www.arxiv.uz эргаш гапларни тасниф қилиш асослари режа: 1. эргаш гапнинг мазмуний ва грамматик хусусияти 2. эргаш гапнинг синтактик вазифаси. а) бош гап биргина бўлагига таалуқли бўлган эргаш гаплар; б) эргаш гапли қўшма гап билан ёйиқ содда гап орасидаги муносабат; в)бутун бир бош гапга таалуқли юўлган эргаш гаплар. 3. хулоса эргаш гап ҳам, худди содда гап каби, нисбий тугал фикр билдиради, ўзида предикативликни кўрсатади ва махсус оҳангга эга бўлади.эргаш гап энг муҳим стилистик категория сифатида , бош гапдаги бирор бўлакни ёки бутун бир бош гапни изоҳлайди, мазмунни тўлдиради ва шу орқали бош гапга бирор томондан аниқлик киритад. айниқса, биз юбиламизки, одам борки,…тарзида бош гапларда структура учун жуда зарур бўлган, лекин услуб томонидан уни ифодалашга у қадар эҳтиёж сезилмаган бўлаклар тушиб қолган бўлиб, натижада тўлиқсиз шаклланган констукциялар вужудга келади. бу вақтда ўша тушиб қолган бўлак ўрнида эргаш гапдан фойдаланилади, шу билан гап мазмуни тўлади: …

воқеа-ҳодиса ҳақида ҳабар берилган. эргаш гаплар бош гапга нисбатан хийла «мустақиллик» вазиятга эга. «лекин бундай эргаш гаплар бош гап учун хизмат қилади; ундаги бирор ўринни тўлдиради,очади, бирор бўлакни изоҳлайди ва функциясига кўра ҳар доим тобе бўлиб қолади. ва эргаш гап саналади». бош ва эргаш гапларни таoрифлашда ҳам мана шу ўринлар назарда тутилиши керак. мавжуд дарсликда бош гапда шундай таoриф берилган: «ўзига мустақил бўлиб, бошқа гапга эргашмаган гап бош гап дейилади». шундай бир қанот топсамки, юлдузлар бағрига учирса типидаги гапларнинг таoриф асосида таҳлил этадиган бўлсак, ҳеч иккиланмай, юлдузлар бағрига учирса гапни бош гап деб олиш мумкин бўлади. чунки шу гап ўзича мустақил қўлланиш хусусиятига эга; фикрий тугаллик ҳам шу гапда устинроқ, ваҳоланки, бу гап эргаш гапдир ва у қайдаражада «мустақиллик» ҳолатига эга бўлмасин, бош гап учун, унинг биргина бўлаги учун хизмат қилади. буни исботлаш учун ҳар икки содда гапни биргина содда гапга айлантирсак, юлдузлар қаoрига учирса» гапи ёйиқ, иккинчи даражали бўлакка, …

бош гап эса мустақилдай кўринсада, эргаш гап итомонидан изоҳланади». айрим ҳолларда эргаш гапларни ажратишда боғловчиларга қараш лозим бўлади. «она бор, шунинг учун бахтинг барқарор» гапини таҳлил эта бориб, бахтинг барқарор гапини эргаш гапга киритиб юбориш ҳам мумкин.чунки эргаштирувчи боғловчи ану шу гап таркибидан жой олган. дарсликларда ҳам сабаб эргаш гап бош гапга шунинг учун, чунки, шу сабабли боғловчилари орқали боғланади, дейилади. аслида эса ана шулардан иккитаси таркибида (шунинг учун, шу сабабли) кўрсатиш олмошлари бўлиб, кўмакчили сабаб ҳоли вазифасини бажараётир. эргаш гап эса ана шу сабаб ҳолига эквивалент саналади, демак, онанг бор гапи сабаб эргаш гапдир. демак, бир хил эргаш гаплар турини аниқлаш учун боғловчи ёки ўрин бош мезон бўлмайди, балки бош гапдаги кўрсатиш олмоши асосий мезон саналади. а: эргаш гап бош гапга нисбатин ундаги кўрсатиш олмошини изоҳлаш учун хизмат қилади. агар кўрсатиш олмоши ифодаланган бўлса, эргаш гап ўша олмош бажариши лозим бўлган вазифасида келиб, бош гапга тўлдиради, изоҳлайди ёки аниқлайди. …

а содда гап пайдо бўлади). хикма харжланган билан тамом бўлмайдиган хазинадир. сени ватан кутишини бил. кўринадики, олмош билан унинг ўрнига киритилган эргаш гап структура томонидан фарқланса-да, вазифа жиҳатидан бир-бирига синоним бўлиб қолади. синонимлар орасида маoсида фарқ бўлгани каби, эргаш гап билани ёйиқ (оборот) бўлак ва эргаш гап орасида ҳам айрим фарқлар бўлади. бу –махсус соҳа. бу ўринда муҳими шуки, эргаш гап бош гапнинг кўрсатиш олмошига тенг бўлади, уни изоҳлаш орқали бош гапга боғланади. бош ва эргаш гаплар орасидаги мантиқий муносабат ҳам, даставвал, ана шу олмош ва эргаш гап орқали белгиланади. бош гапнинг биргина бўлагига тобе (таалуқли) бўлган эргаш гаплар, одатда, биринчи тип эргаш гаплар санадади. ҳозирги замон ўзбек адабий тилида кўрсатиш олмошининг, асосан, уч шакли кўпроқ қўлланади: шу, у, бу. лекин бу олмошлар синтактик вазифа бажарганда, келишик қўшимчаларини олиб (шунга, унга, унинг) ёки кўмакчилар билан келиб, шаклан анча кўпайиб кетади: ўқитувчилик касби шу билан аҳамиятлики, у аввало, одамнинг ўзини тарбиялайди. …

и билан шахс маoносини ҳам ифодалайди ва ким? сўроғига жавоб бўлади. бу вақтда боғловчи воситалар ҳам кўпаяди. эргаш гап таркибида у олмошига тақозо этилувчи ким олмоши бўлади. ҳар икки олмош орасида қиёсий муносабатлар юзага келиб, бош ва эргаш гаплар эса шарт формаси ёрдамида ҳам ўзаро боғланади. шунинг учун бундай конструкцияларда нисбий-қиёсий мазмундан ташқари, шарт маoноси ҳам бўлади. лекин умумий мезон асосида эргаш гап турини аниқлаш учун бош гап таркибидаги у олмошнинг шакли ҳамда взифаси топилади. бундай гапларда мазмуний боғланиш шундай кучли бўлдики, бош гапдаги кўрсатиш олмоши (шахс олмоши) кўп вақт тушиб қолса ҳам, гап қурилиши ва йўналишидан уни осонгина топиш мумкин бўлади. мисоллар: у: ҳар кимки вафо қилса вафо топқусидир. (бобир) кимнинг хунари бўлса, хазинага эгадир. (навоий) унинг: кимга қилдим бир вафоким, юз жафосин кўрмадим. (навоий) кимнинг: агар ёлғон эрурса сўзи, бор-йўғи бўлар юзи. унга: кимиким мард эрур, инсоф лозим. (фурқат) ундан: кимки бутунлай ёлғончиликка юз тутса, бахт қочади. бош …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "эргаш гапларни тасниф килиш асослари"

1402825195_43026.doc эргаш гапларни тасниф қилиш асос (мезон) лари www.arxiv.uz эргаш гапларни тасниф қилиш асослари режа: 1. эргаш гапнинг мазмуний ва грамматик хусусияти 2. эргаш гапнинг синтактик вазифаси. а) бош гап биргина бўлагига таалуқли бўлган эргаш гаплар; б) эргаш гапли қўшма гап билан ёйиқ содда гап орасидаги муносабат; в)бутун бир бош гапга таалуқли юўлган эргаш гаплар. 3. хулоса эргаш гап ҳам, худди содда гап каби, нисбий тугал фикр билдиради, ўзида предикативликни кўрсатади ва махсус оҳангга эга бўлади.эргаш гап энг муҳим стилистик категория сифатида , бош гапдаги бирор бўлакни ёки бутун бир бош гапни изоҳлайди, мазмунни тўлдиради ва шу орқали бош гапга бирор томондан аниқлик киритад. айниқса, биз юбиламизки, одам борки,…тарзида бош гапларда структура учун жуда зарур бўлган,...

Формат DOC, 96,5 КБ. Чтобы скачать "эргаш гапларни тасниф килиш асослари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: эргаш гапларни тасниф килиш асо… DOC Бесплатная загрузка Telegram