лексик антонимия

DOC 132.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1405934205_57087.doc лексик антонимия лексик антонимия режа: 1. лексик омонимия 2. паронимия лексик антонимия лексемаларнинг бир-бирига зид маъно англатиши асосида гурухланишидир: ок ва кора, калин ва юпка каби. антонимия ходисаси, асосан, бир суз туркуми лексемалари доирасида юз беради.1 сифатларда: а) хажм белгисига кура: катта ва кичик, баланд ва паст; б) харорат белгисига кура: иссик ва совук; в) ёш белгисига кура: ёш ва кари; г) характер-хусусият белгисига кура: сахий ва хасис, ботир ва куркок, аклли ва ахмок; д) шакл белгисига кура: туіри ва эгри; е) маза-таъм белгисига кура: аччик ва ширин каби. пайт, холат, микдор маъноли лексемалар доирасида хам антонимия ходисаси кенг таркалган: а) кеча ва эртага, аввал ва кейин (пайт белгисига кура), б) тез ва секин, аранг ва бемалол (холат белгисига кура), в) куп ва оз, мул ва кам (микдор белгисига кура) ва б.лар. бундай лексемаларнинг сифат ва равиш туркумига мансублиги кейинги йилларда бир кадар мунозарали булиб колмокда. отларда: а) белги …
2
иш мумкин: ушок канд ок тузга монанд эрур, ва лекин бири туз, бири канд эрур (а..навоий) айтур сузни айт, айтмас суздан кайт! (а..навоий) сичконларга нисбатан пойлокчиман туіриман. курсам текин гушт баъзан чидолмайман - уіриман. (о.к) бу мисолларда кулланган канд ва туз, айт ва кайт хамда туіри ва уіри сузлари аслида (тилда) антонимлар эмас, аммо биринчи мисолнинг иккинчи мисрасида туз ва канд лексемалари муаллифнинг лексик куллаши натижасида «аччик» ва «ширин» (демак, «яхши» ва «ёмон») маъноларини, иккинчи мисолдаги айт ва кайт лексемалари «айт» ва «айтма» деган зид маъноларни, учинчи мисолдаги туіри ва уіри лексемалари эса «уіри эмас» ва «уіри» маъноларини ифода этиб, контекстуал антонимия хосил килган (бунда туіри лексемаси отлашган). бундай кулланиш олмошларда ва сонларда хам учрайди: бир у дейди, бир бу дейди, деганда у ва бу олмошларида контекстуал зидланиш бор. антономик жуфтлик. лексик антонимия иккита лексема орасида юз беради, бу икки суз антонимик жуфтликни хосил килади, аммо антонимик жуфтлик жуфт суз …
3
ам ифодалаши мумкин. бундай холатда хам антонимия юзага келмайди. антонимия ва полисемия ходисалари узаро боіликдир: куп маъноли лексема узининг бош маъноси билан битта антонимик жуфтликка, хосила маъноси билан эса бошка антонимик жуфтликка кириши мумкин. масалан: аччик калампир ва ширин олма бирикмаларида аччик ва ширин лексемалари узларининг бош маънолари оркали антонимик муносабатга киришган; аччик гап ва ширин гап бирикмаларида эса аччик ва ширин лексемаларининг хосила (кучма) маънолари антонимияга асос булган. антонимларни белгилаш мезонлари хакида. тилшуносликда антонимларни белгилаш мезонлари буйича мунозарали карашлар хам бор. хусусан, айрим манбаларда опа ва сингил, ака ва ука1 тоіа ва хола2 каби сузлар антонимлар деб бахоланади. шу соха буйича махсус илмий тадкикот ишлари олиб борган. б.исабеков эса уларни антонимлар эмас, коррелятив сузлар деб бахолайди, буни юкоридаги лексемаларнинг маънолари карама-карши эмас, балки бир-бирига жуда якиндир деб асослайди3. феълнинг булишли ва булишсиз шакллари (борди ва бормади, борай ва бормай, курган ва курмаган каби формалари) айрим адабиётларда «антонимларнинг алохида бир …
4
еб каралади. маслан, куз билан бахор орасида киш бор, демак, куз ва бахор лексемалари узаро антонимлар деб каралади, аммо куз билан киш – антоним лексемалар эмас, чунки бу икки лексема орасида оралик тушунча (мантикий марказ) йук; шунингдек, киш билан бахор атноним эмас (оралик тушунча йук), киш билан ёз – антонимлар (оралик тушунча – «бахор»); кеча билан бугун – антонимлар эмас (оралик тушунча йук), кеча ва эртага – антонимлар (оралик тушунча – «бугун»); утмиш ва хозир антонимлар эмас (оралик тушунча йук), утмиш ва келажак–антонимлар (оралик тушунча-«хозир») каби. бундай муносабатларни куйидаги схема (чизма) тарзида ифодалаш мумкин (мантикий марказ урнида м харфи кулланган). антоним м кеча бугун эртага антоним эмас антоним эмас баъзан мантикий марказнинг икки томонида бир нечтадан антонимик жуфтликлар булади: аъло (жуда яхши)–яхши-урта(м)- ёмон-жуда ёмон каби. буни схемада шундай ифодалаш мумкин: ii. антонимик жуфтлик i. антонимик жуфтлик м аъло яхши урта ёмон жуда ёмон бундай холларда уз маъносига кура мантикий марказдан …
5
минлайди. тинглар эдим бетиним узун тунлар ётиб жим. сеза олардим кучин, купи ёліон, купи чин. (х.о.) илмли одамга улуілик хамдам, илмсиз козини эшак деб айтма, чунки бу эшакка тухматдир бешак. (х.дех.). жахоннинг шодлиги йиіилса бутун, дустлар дийдоридан булолмас устун. тулур іам-іуссага дилнинг косаси, кадрдон дустлардан жудо булган кун. (руд.) антонимлар макол ва матал жанрларида хам мухим услубий восита саналади - хаётий тажриба умумлашмаларини макол ва маталлар тилига хос услубда таъсирчан ифодалаш имконини яратади: ёзги мехнат - кишки рохат. мехнатдан дуст ортар, іийбатдан – душман. дуст ачитиб гапирар, душман – кулдириб. яхши дуст – жон озиіи, ёмон дуст – бош козиіи. донога иш – шону шухрат, нодонга иш – іаму кулфат. и з о х: антономия ходисаси фраземалар ва морфемалар доирасида, шунингдек лексема ва фраземалар муносабатида хам учрайди (бу хакда «фразеология» ва «морфемика» булимларига каралсин.) лексик омонимия лексик омонимия лексемаларнинг ифода планидаги (талаффузи ва ёзилишидаги) тенглик ходисаси. масалан, ут («олов») -ут …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "лексик антонимия"

1405934205_57087.doc лексик антонимия лексик антонимия режа: 1. лексик омонимия 2. паронимия лексик антонимия лексемаларнинг бир-бирига зид маъно англатиши асосида гурухланишидир: ок ва кора, калин ва юпка каби. антонимия ходисаси, асосан, бир суз туркуми лексемалари доирасида юз беради.1 сифатларда: а) хажм белгисига кура: катта ва кичик, баланд ва паст; б) харорат белгисига кура: иссик ва совук; в) ёш белгисига кура: ёш ва кари; г) характер-хусусият белгисига кура: сахий ва хасис, ботир ва куркок, аклли ва ахмок; д) шакл белгисига кура: туіри ва эгри; е) маза-таъм белгисига кура: аччик ва ширин каби. пайт, холат, микдор маъноли лексемалар доирасида хам антонимия ходисаси кенг таркалган: а) кеча ва эртага, аввал ва кейин (пайт белгисига кура), б) тез ва секин, аранг ва бемалол (холат белг...

DOC format, 132.5 KB. To download "лексик антонимия", click the Telegram button on the left.

Tags: лексик антонимия DOC Free download Telegram