қарши маънодошлик (антонимия) ва паронимия

DOC 63.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405922429_57039.doc +арши маънодошлик (антонимия) ва паронимия қарши маънодошлик (антонимия) ва паронимия режа: 1. антонимлар ва уларнинг ҳосил бўлиш йўллари. 2. антонимларнинг турлари. 3. парономия ҳодисаси ҳақида антонимлар ва уларнинг ҳосил бўлиши оламдаги нарса ва ҳодисаларни кузатсангиз, улар тараққиётининг асосида мунтазам қаршиликлар, зиддиятлар ётганлигининг гувоҳи бўлишингиз мумкин. қарама(қаршиликлар қонуни дунё тараққиётининг асосий мезонларидан бири саналади. турган гапки, бу қарама-қаршиликлар тилда ҳам ўз аксини топган. яхшилик билан ёмонлик, оқлик билан қоралик, ёруғлик билан қоронғилик ўртасидаги зиддиятлар асосида сон-саноқсиз қарама-қаршиликлар юзага келганки, уларни ифодалаш учун ҳар бир ҳолатда алоҳида тил бирликлари жалб қилинган. бу эса ўз навбатида тилда янги бир ҳодисанинг пайдо бўлишига олиб келган. бу тил ҳодисаси антонимия, қарама-қарши маъноли сўзлар эса антонимлар атамаси билан юритилади. антонимия сўзи грекча anti-зид, onyma—ном сўзларидан олинган. антонимия ҳодисасини белгилашда тилшуносликда бир(бирига тўғри келмайдиган, зид фикрлар ҳам йўқ эмас. ҳар қандай қарама(қарши турган сўзларни антонимлар сифатида талқин қилиш ҳам ўринли эмас. масалан, оқ-қора, баланд-паст, секин-тез сўзларидаги …

нентлардан семалардан ташкил топган бўлади. антонимик жуфтликни ташкил қилаётган умумий семалар ичида шу ҳодисани юзага чиқарувчи битта дифференциал сема ҳам мавжуд бўладики, шу сема асосида нарсалар бир(бирига зидланади. масалан, иккита кўйлак материал, бичим, тикувчи, истеъмолчи семалари бўйича бир хил бўлиши мумкин, аммо ранг семасида улардан биттаси оқ, биттаси қора бўлса, мана шунинг ўзи уларни бир(бирига зидлаш учун кифоя қилади. ёхуд иккинчи ҳолатда ранг семаси ҳам бир хил бўлиб размер семасида бири тор, иккинчиси кенг бўлса ҳам антонимия ҳодисаси келиб чиқади. демак, дифференциал семалар асосидагина антонимия ҳодисаси келиб чиқар экан. одатда белгини билдирувчи сўзлар орасида фарқлар яққол сезилиб туради: баланд-паст, катта-кичик, узун-қисқa, аччиқ-ширин, тунги-кундузги каби. баъзан от билан от, сифат билан сифатдош ҳам антонимик жуфтликни ҳосил қилиб қолиши мумкин: эр-хотин, ўғил-қиз, хом-пишган, ўткир-ўтмас. антонимларни таҳлил қилган олимлар улар орасидаги зиддиятларда қуйидагилар ётганлигини таъкидлайди. 1. градуал (даражаланган), координация қилинган қарама(қаршиликлар: баланд-паст, тоза-ифлос, арзон- қиммат каби. 2. конверсия, яъни бир сўз туркумидан иккинчи …

. луғавий антонимия: оғир-енгил, кенг-тор, ўғил-қиз ва шу кабилар 2. грамматик антонимия: уйли-уйсиз, бообрў-обрўсиз, сержаҳл-ювош каби. луғавий антонимияда ўзак ҳолатида тил бирликларининг қарама(қарши маъноларни ифодалаши ҳисобга олинади. грамматик антонимия эса морфемалар билан ясаш асосида рўй беради. луғавий антонимияни учга бўлиб ўрганиш мумкии. а) лексик антонимия; кеч-эрта, оқ-қора, ингичка-йўғон; б) фразеологик антонимия: ерга урса, кўкка сакрайди — қўй оғзидан чўп олмаган, оқ кўнгил - ичи қора каби; в) лексик — фразеологик антонимлар: хурсанд — ичини ит таталайди, хафа— оғзи қулоғида. баъзи бир адабиётларда антонимларни тўла ва ярим (чала, тўлиқсиз) каби турларга ажратиш бор. ўқиган-ўқимаган, юр-юрма, кўйлакли-кўйлаксиз кўринишидаги лексик бирликларни бир(бирига қарама(қарши қўйиб бўлмайди. улар оддий инкорни ифодалаяпти. бирор нарсага шахснинг эга ёки эга эмаслигини билдирмоқда. бунга асосланиб уларни антонимлар дейиш ўринли саналмайди. антонимлар лексик маъно англатадиган семемалар орасида бўлади. лексик маъно таркибига кирувчи семалар идеографик семалар ҳисобланади. бош (тўғри) маъноли семалар антонимияни ҳосил қилади; қуюқ-суюқ, оқ-қора, тор—кенг. ҳосила (кўчма) маъноли семалар …

га бўлади. қуйидаги мисолларга эътибор беринг: кафт-кифт, ораз-араз,тоғ( доғ каби. паронимларни айтилиши жиҳатидан бир хил, лекин ёзилишига ва маъносига кўра ҳар хил бўлган омофонлар билан аралаштириб юбормаслик лозим. масалан: ёд-ёт, боб-боп, мард-март каби. паронимларни ўз қатламда ҳам ўзлашма қатламда ҳам учратиш мумкин: қарз-қаpc, кийик-қийиқ, омбор-омбyp каби сўзлар ўзбекча сўзлар саналади. адам-одам, банда-банди, машъал-маҳтал каби сўзлар араб ва форс-тожик тилларидан ўзбек тилига ўзлашган сўзлар саналади. паронимия ҳодисаси бадиий адабиётда сўз ўйинлари, қочиримлар ясашда кенг ишлатилади. масалан: курорт сўзининг кўр от, узум сўзининг ўзим, жиноят сўзининг жин оят тарзида қўлланилиши бунга мисол бўла олади. бу ҳодисага парономазия дейилади. умуман олганда, тилда паронимларнинг ҳам ўз ўрни бор, лекин уларни нутқ ҳодисаси сифатида изоҳлаш жоиз. aдабиётлар: 1. у.турсунов ва бошқалар. ҳозирги ўзбек адабий тили. тошкент. ўзбекистон. 1992. 151 ( 166( бетлар. 2. ш.шоабдураҳмонов ва бошқалар. ҳозирги ўзбек адабий тили. тошкент.ўқитувчи. 1980. 124(127( бетлар. 3. э.бегматов. ҳозирги ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. тошкент. фан. 1985. …

қарши маънодошлик (антонимия) ва паронимия - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "қарши маънодошлик (антонимия) ва паронимия"

1405922429_57039.doc +арши маънодошлик (антонимия) ва паронимия қарши маънодошлик (антонимия) ва паронимия режа: 1. антонимлар ва уларнинг ҳосил бўлиш йўллари. 2. антонимларнинг турлари. 3. парономия ҳодисаси ҳақида антонимлар ва уларнинг ҳосил бўлиши оламдаги нарса ва ҳодисаларни кузатсангиз, улар тараққиётининг асосида мунтазам қаршиликлар, зиддиятлар ётганлигининг гувоҳи бўлишингиз мумкин. қарама(қаршиликлар қонуни дунё тараққиётининг асосий мезонларидан бири саналади. турган гапки, бу қарама-қаршиликлар тилда ҳам ўз аксини топган. яхшилик билан ёмонлик, оқлик билан қоралик, ёруғлик билан қоронғилик ўртасидаги зиддиятлар асосида сон-саноқсиз қарама-қаршиликлар юзага келганки, уларни ифодалаш учун ҳар бир ҳолатда алоҳида тил бирликлари жалб қилинган. бу эса ўз навбатида тилда янги бир ҳо...

DOC format, 63.0 KB. To download "қарши маънодошлик (антонимия) ва паронимия", click the Telegram button on the left.

Tags: қарши маънодошлик (антонимия) в… DOC Free download Telegram