асос ва қўшимчалар имлоси, қўшиб ёзиш қоидалари

DOC 51,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405916226_56934.doc ^ а асос ва қўшимчалар имлоси, қўшиб ёзиш қоидалари режа: 1. жорий этилаётган имло қоидаларига киритилган имло қоидаларига киритилмаган ҳодисалар ҳақида. 2. асос ва қўшимчалар имлоси. 3. қушиб ёзиш қоидалари ҳақида маълумот. 4. хулоса. бу қисм 5 параграфдан иборат. амалдаги имло қоидаларининг муқобил қисмида 25 параграф ажратилган. параграфлар миқдорининг кескин камайиши уч сабабга кўра юз берди: 1) айрим ҳодисалар янги имло қоидаларига киритилмади; 2) айрим ҳодисалар имло қоидаларининг бошқа қисмига ўтказилди; 3) айрим ҳодисалар ўзаро бир параграфга бирлаштирилди. 1. қуйидаги ҳодисалар жорий этилаётган имло қоидаларига киритилмади: 1). сон - сана каби товуш ўзгариши (3 – 1 – параграф) киритилмади, чунки: а) бундай товуш ўзгариши шу тур сўзларнинг бир қисмидагина юз беради (жузъий ҳодиса), б) сўз ясалишигагина тааллуқли, демак, имло луғатида ўз аксини топади. ўзбек тилининг этимологик луғатини тузиш муносабати билан қоиданинг асли хато экани маълум бўлди. биринчидан, «бир йилга тенг умр» маъносини англатган йаш отидан йаша – феъли, «миқдор» …

рангли ундош билан тугаган сўзга эса жарангли ундош билан бошланадиган қўшимча қўшилиши таъкидланган. лекин бу қоида қисмангина иш беради. чунки жарангсиздан кейин качон к товуши билан бошланадиган қўшимча, қачон қ товуши билан бошланадиган қўшимча қўшилиши қоидадан ташқарида қолади. жарангли ундошдан кейин қачон г ундоши билан бошланадиган, качон ғ ундоши билан бошланадиган қўшимча қўшилиши ҳам очиқ қолади. кейинги ҳодисаларни ҳозирги ўзбек адабий тили асосида қоидалаштириб бўлмайди. шу сабабли амалдаги қоидаларнинг бу параграфи ҳам жорий этилаётган қоидалар тўпламига киритилмади. 5). амалдаги қоидаларнинг 44 – параграфида келтирилган – ганиг – гин қўшимчаларини бирор талаб билан – гали, - гил шаклида ёзиш ҳозирги ўзбек адабий тили учун хос эмас. қоидалар ҳозирги ўзбек адабий тили учун берилади. бу қўшимчалар тилимиз тараққиётининг олдинги даври акс этган асарларда – гали шаклида айтилиши ва ёзилиши табиий. шеъриятда хозир ҳам баъзан – гали шаклида ишлатиш учрайди, буни шоирнинг услубига хос ҳодиса деб қараш керак. хуллас, хозирги ўзбек адабий тили …

имло қоидаларига амалдаги қоидаларнинг 50 – параграфида берилган ҳодисалар ҳам киритилмади. бу параграф асли unutmoq каби сўзларнинг ёзилишини таъкидлаш учун тузилган (икки пунктда саналган қўшимчаларда хеч ким i ўрнига у айтмайди ҳам, ёзмайди ҳам). unutmoq каби иккинчи бўғинида у ёзиладиган сўзларни имло луғатида беришнинг ўзи етарли. 10) тожик тилидан ўзлашган бе – каби олд қўшимчаларни қўшиб ёзиш ҳақидаги 52 – параграфнинг ортиқча экани ўз – ўзидан аниқ. 11) амалдаги қоидаларнинг 53 – параграфида саналган «элементлар» нинг қўшиб ёзилиши ҳақидаги қоида ҳам ортикча: булар қўшимчага тенг деб қаралади, демак, ўз-ўзидан қўшиб ёзилади. лекин саналган «элемент» лар орасида сўзга тенглари ҳам бор бўлиб (нома, хона, хуш, ҳам, кам, боп). булар жорий этилаётган имло қоидаларидаги «қўшиб ёзиш» қисмига (36- параграфга) кўчирилди. 12) амалдаги қоидаларнинг 49 - параграфи (фамилия ва ота исм билдирувчи қўшимчалар имлоси) жорий этилаётган қоидаларга киритилмади. русча «исм + ота исм + фамилия» тизими ўрнини келгусида «исм + ота исм» тизими …

лган, лекин қўшимчаларнинг ўзи саналмаган. жорий этилаётган қоидада аввал қўшимчаларнинг ўзи саналиб, кейин уларнинг бош товушига кўра турлари қай вақтда танланиши баён қилинди. қўшимчалар қаторига – gudek киритилди (негадир - gu қўшимчаси тушиб қолди). амалдаги қоидаларда бундай қўшимчалар «айтилишига мувофиқ ёзилади» дейилган холос. янги қоидаларда ҳодиса маълум асослар билан гуруҳлаб қоидалаштирилди. ушбу пунктнинг «а» ва «б» бандлари ўта аниқ тузилди: сўз охири k товушига тугаса, қўшимчаларнинг k ундоши билан бошланадиган кўриниши қўшилади, сўз охири д ундоши билан тугаса, қўшимчанинг д ундоши билан бошланадиган кўриниши қўшилади: bukkan, chiqqan каби. ушбу параграфнинг «в» банди «колган барча ҳолларда» деб берилди, ҳодисаларнинг ўзи изоҳланмади. кўринадики, k, q товушига тугайдиган сўзлар бошқа барча товушлар билан тугайдиган сўзларга зид қўйилди: к товушига қ товуши, д товушига д товуши; колган барча товушларга g товуши (сўз қайси товушга тўғашидан ва қўшимчанинг бошида k ёки д айтилишидан катъий назар). «қолган барча ҳоллар» ичида аввало унлига ва жарангли ундошга (g …

фузи асосида эмас, балки асли қайси товуш экани асосида ёзилади. қўшиб ёзиш. қўшиб ёзиш амалдаги қоидаларнинг 56 – параграфида 4 пункт қилиб баён қилинган. ушбу параграфда фақат қўшма сўзларгина камраб олинган. жорий этилаётган имло қоидаларида, қўшма сўзлардан ташқари, қисқартмалар ҳам камраб олинди. қисқартма қисмларини, шунингдек унга қўшиладиган қўшимчаларни қўшиб ёзиш таъкидланди: o'zmuning каби. ёнма-ён келган икки қисқартмани ажратиб ёзиш лозимлиги ҳам кўрсатилди: ozrfa каби. 48 – параграф ҳам янги бўлиб, унда ўзлашма сўзларни ва калькаларни аслига мувофик қўшиб ёзиш айтилди: suvosti каби. амал қилиб келинаётган имло қоидаларидаги 56 – параграфнинг 4 – пунктида аро, умум, бутун сўзлари билан тузиладиган сўзларни қўшиб ёзиш айтилган: районлараро, умумшаҳар, бутуниттифок каби. бу қоидага нотўгри истисно ҳам берилган: умум европа, бутун россия кабиларни ажратиб ёзиш, ҳатто ҳар икки қисмни бош ҳарф билан бошлаб ёзиш қоидалаштирилган. хеч шубҳасиз, umumyevropa каби сўзлар сифат туркумига мансуб сўз бўлгани сабабли қўшиб ёзилиши лозим. бу пунктда тасвирланган ҳодиса асли жорий …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "асос ва қўшимчалар имлоси, қўшиб ёзиш қоидалари"

1405916226_56934.doc ^ а асос ва қўшимчалар имлоси, қўшиб ёзиш қоидалари режа: 1. жорий этилаётган имло қоидаларига киритилган имло қоидаларига киритилмаган ҳодисалар ҳақида. 2. асос ва қўшимчалар имлоси. 3. қушиб ёзиш қоидалари ҳақида маълумот. 4. хулоса. бу қисм 5 параграфдан иборат. амалдаги имло қоидаларининг муқобил қисмида 25 параграф ажратилган. параграфлар миқдорининг кескин камайиши уч сабабга кўра юз берди: 1) айрим ҳодисалар янги имло қоидаларига киритилмади; 2) айрим ҳодисалар имло қоидаларининг бошқа қисмига ўтказилди; 3) айрим ҳодисалар ўзаро бир параграфга бирлаштирилди. 1. қуйидаги ҳодисалар жорий этилаётган имло қоидаларига киритилмади: 1). сон - сана каби товуш ўзгариши (3 – 1 – параграф) киритилмади, чунки: а) бундай товуш ўзгариши шу тур сўзларнинг бир қисмидагина юз бе...

Формат DOC, 51,0 КБ. Чтобы скачать "асос ва қўшимчалар имлоси, қўшиб ёзиш қоидалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: асос ва қўшимчалар имлоси, қўши… DOC Бесплатная загрузка Telegram