sifat. sifat kategoriyalari

DOC 79.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

$1405755426_56519.doc sifat. sifat kategoriyalari reja: 1. sifat va uning ugm si 2. sifatning lgm lari. 3. sifat kategoriyalari. 4. sifatlarning yasalishi. sifat va uning ugmsi. asosan predmetning, qisman harakatnjng belgisini bildiruvchi so'zlar sifat deyiladi: qizil qalam, oq kabuuir yaxshi gapirmoq. feoshqa so'z turkumlari ham belgi ifodalaydi. ammo sifat barqaror jra turg'un belgi ifodalashi jihatidan ulardan ajralib turadi. masalan, qu\ qizn deganda turg'un (statik) belgi, gul qizardi deganda ^sa o'zgaruvchi (dinamik) belgi namoyon bo'lgan. sifat anglatadi|an belgi boshqa turkumlar anglatadigan belgidan darajalanish xususiyati bilan farqlanadi. masalan, qizg'ish-qizil-qip-qizil, boshqa turkum anglatuvchi belgida esa bunday xususiyat yo q. sifat gapda asosan sifatlovchi aniqlovchi, qisman kesim, hoi vazifasida keladi shu asosda sifatning ugmsini «asosan predmetning, qisman haakatnjng belgisini bildirib, gapda asosan sifatlovchi aniqlovchj ba'zan kesim, ayrim hollarda hol vazifasida kelish» ko'rinishida tiklash mumkin. belgi tushunchasi o'z ichiga rang-tus, hajm-shakl, xarakter, vazn, maza kabilarni qamrab oladi. belgining xususiyatiga ko'ra sifatlar ikkjga bo'linadi: asliy sifatlar va …$

ruvchi sifatlar. 5.maza-ta'm bildiruvchi sifatlar. 6.hid bildiruvchi sifatlar. 7.o'lchov bildiruvchi sifatlar. 8.o'rin bildiruvchi sifatlar. 9.payt bildiruvchi sifatlar. quyida ularning har birini alohida-alohida ko'rib o'tamiz. xususiyat bildiruvchi sifatlar narsa/mavjudotlarning xarakter xususiyatini ifodalashda ko'p qo'llanadi: yoqimtoy, badjahl, muloyim, dilkash, yaxshi, yomon, loqayd kabi. xarakter-xususiyat ijobiy yoki salbiy bo'lishi mumkin. holat bildiruvchi sifatlar narsa/mavjudotlarning holat yoki vaziyatini turg'un belgi sifatida ifodalaydi. holat bildiruvchi sifatlar o'z o'rnida yana ichki guruhlarga bo'linadi: l)tabiiy holat bildiruvchi sifatlar: go'zal, mo'min, o'ktam, cho 'loq, bukir. 2)jismoniy holat bildiruvchi sifatlar: bardam, baquvvat, tetik, yosh. 3)ruhiy holat bildiruvchi sifatlar: xafa, g'amgin, ma'yus, xursand, shod. 4)iqtisodiy holat bildiruvchi sifatlar: boy, badavlat, kambag'al, nochor. 5)harorat holatini bildiruvchi sifatlar: iliq, salqin, sovuq, issiq. 6)tozalik holatini bildiruvchi sifatlar: toza, ozoda, kir, musaffo, isqirt. 7)eskilik, yangilik holatini bildiruvchi sifatlar: yangi, eski, ko 'hna, juldur. 8)ho'l-quruqlik holatini bildiruvchi sifatlar: ho'l, quruq, nam, namxush. 9)tinch va notinch holatni bildiruvchi sifatlar: tinch, jim, jimjit, solan, osuda, osoyishta, bezovta. …

$i: affiksatsiya va kompozitsiya usuli. affiksatsiya usuli. o'zbek tilida sifat yasovchi affiksal derivatsion qoliplar anchagina. ularni birma-bir sanab o'tamiz, [ot + -li = 1) asosdan anglashilgan narsa/predmetga egalik belgisini bildiruvchi sifat; 2) asosdan anglashilgan narsa/predmetga me'yordan ortiq egalik belgisini bildiruvchi sifat;] ( 1) rastnli, do'ppili, masxarali, gavdali; 2) aqlli, gavdali, kuchli), [harakat nomi + -li = narsa/predmetning fe'ldan anglashilgan ish-harakat uchun juda mosligi, bopligini bildiruvchi sifat] {o'tirishli, eyishli, ichishli). 2. [ot +- dor= 1) asosdan anglashilgan narsa-predmetgaegalik belgisini bildiruvchi sifat; 2) asosdan anglashilgannarsaning me'yordan ortiqiigini bildiruvchi sifat] ( \)aloqador,aybdor, manfaatdor; 2)mahsuldor, nasldor, to 'shdor). 3. [ser + ot = asosdan anglashilgan narsaningme'yordan ortiqiigini bildiruvchi sifat] (sersoqol, sersuv,ser go 'sht, sersomon). 4. [be + ot = asosdan anglashilgan narsaning yo'qekanligini bildiruvchi sifat] (bemajol, bedin, beg 'ubor). 5. [ba + ot = asosdan anglashilgan narsaning me'yordanortiqiigini bildiruvchi sifat] {basavlat, baquvvat, sersavlat). 6. [no + ot = 1) asosdan anglashilgan narsaga egaemaslikni bildiruvchi …$

likning kuchliligini bildiruvchi sifat]{tapannon, bilarmon, eyarmon). 12. [fe'1/taqlid + -ki(qi) = asosdan anglashilganharakatni bajarishga moyillikning kuchliligini bildiruvchisifat] (sliartaki, jirtaki, yig'loqi). 13. [fe'l + -k/-q/-g' =asosdan anglashilgan harakatnatijasi sifatidagi holat belgisini bildiruvchi sifat] (egik, buzuq,yorug'). 14. |fe'l + -kin/qin/g'in/g'un = asosdan anglashilganharakatni belgiga aylantirish] (tushkun, turg'un, ozg'in/so'lg'in). 15. [fe'l + -ma = 1) predmetning asosdan anglashilganharakat usuli bilan yuzaga kelish belgisini bildiruvchi sifat; 2)fe'idan anglashilgan harakat predmetning odatdagi, unga xosbelgisi ekanligini bildiruvchi sifat] ( 1) qovurma, ag'danna,qisqartma, ivitma, buyurtma; 2) ko'chma, burama, og'ma,sochma). 16. [fe'l + -(a)rli = shaxs/predmetning asosdananglashilgan harakatning bajarilishiga oid belgisini bildiruvchisifat] (arzirli, achinarli, zerikarli, maqtarli, ajablanarli, etarli,tushunarli). 17. [taqlid + -ildoq = asosdan anglashilgan belgiga ortiqdarajada egalikni bildiruvchi sifat] (chiyildoq, bijildoq, dirildoq,akildoq, likildoq, po 'rsildoq). 18. [fe'l + -ch = asosdan anglashilgan harakatga bog'hqbelgini bildiruvchi sifat] (tinch.jirkanch). 19. [ot + -iy/viy =1) predmetning asosdan anglashilgannarsa/hodisaga aloqadorlik belgisini bildiruvchi sifat; 2)asosdan anglashilgan tushunchaga egalik belgisini bildiruvchisifat] ( ijilmiy, …

arvishnamo, avliyonamo, majnunnamo). 24. [ot + -simon = asosdan anglashilgan narsagao'xshashlik belgisini bildiruvchi sifat] {sharsimon, kumushsimon,odamsimon). 25. [ot + -parvar = asosdan anglashilgan narsanisevishni bildiruvchi sifat] (xalqparvarjnsonparvar, vatanparvar). ko'rib o'tilganlardan tashqari -aki (dahanaki, zo 'raki), bud-fbadaxloq, badhazm, badbashara), -shumul(olamshumul, jahonshumul), -chil (dardchil, izchil), -kay (kungay, terskay ), -don (gapdon, bilimdon), -msiqfqarimsiq, achimsiq), -kash (dilkash, hazilkash), -m (qaram), -lorn (sog 'lorn), -qa (qisqa), -bop (qishbop, palovbop), xush- (xushblchim, xushhavo) affiksli qoliplar asosida ham sifatlar yasalgan. bu affiksli qoliplar unumsiz bo'lganligi uchun ularning mazmuniy tomonini mavjud hosilalaridan umumlashtirib chiqarib bo'lmaydi. kompozitsiya usuli. kompozitsiya usuli bilan qo'shma va juft sifatlar hosil bo'ladi. qo'shma sifatlar. qo'shma sifatlar quyidagi qoliplar asosida hosil bo'ladi: 1. ot+ot: devsifat, devqomat, dilorom. dilozor, kafangado,otashnafas, sohibjamol. 2. sifat+ot: xomkalla, sho'rpeshona, kaltafahm, shirinsuxan, sho 'rtumshuq, balandparvoz. 3. ot+sifat: yoqavayron, jig'ibiyron, tepakal, xonavayron, xudobezor, otabezori. 4. ravish+ot: hozirjavob, kamgap, kamsuxan, kamsuqum, kamqon, kamxarj. 5. ravish+fe'l: tezpishar.ertapishar, cho'rtkesar. 6. fe'b- fe'l : ebto …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sifat. sifat kategoriyalari"

1405755426_56519.doc sifat. sifat kategoriyalari reja: 1. sifat va uning ugm si 2. sifatning lgm lari. 3. sifat kategoriyalari. 4. sifatlarning yasalishi. sifat va uning ugmsi. asosan predmetning, qisman harakatnjng belgisini bildiruvchi so'zlar sifat deyiladi: qizil qalam, oq kabuuir yaxshi gapirmoq. feoshqa so'z turkumlari ham belgi ifodalaydi. ammo sifat barqaror jra turg'un belgi ifodalashi jihatidan ulardan ajralib turadi. masalan, qu\ qizn deganda turg'un (statik) belgi, gul qizardi deganda ^sa o'zgaruvchi (dinamik) belgi namoyon bo'lgan. sifat anglatadi|an belgi boshqa turkumlar anglatadigan belgidan darajalanish xususiyati bilan farqlanadi. masalan, qizg'ish-qizil-qip-qizil, boshqa turkum anglatuvchi belgida esa bunday xususiyat yo q. sifat gapda asosan sifatlovchi aniqlovchi, qism...

DOC format, 79.0 KB. To download "sifat. sifat kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sifat. sifat kategoriyalari DOC Free download Telegram