dasturlashtirilgan topshiriq savollari mavzusi bo'yicha ilova

DOCX 6 pages 28.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

1-mavzu. sifat, uning leksik-grammatik xususiyatlari. sifatlarda daraja. 1-ilova dasturlashtirilgan topshiriq savollari: 1.ot so’z turkumining leksik-grammatik xususiyatlarini esga oling? 2. ot so’z turkumining boshqa so’z turkumlaridan farqli tomonlarini ayting? 3. nutqimizda ot so’z turkumiga xos so’zlar necha foizni tashkil etadi? 4.otga oid so’zlar gapda asosan qaysi sintaktik vazifalarni bajaradi? ma’ruza mashg’uloti dokladlari mavzulari . sifatning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari 2. asliy va nisbiy sifatlar 3. sifat darajalari 4. ozaytirma va kuchaytirma sifatlar maruza matini slaydlari sifatning leksik-grammatik xususiyatlari predmetning doimiy, o‘zgarmas belgisini ifodaslaydigan so‘zlar sifat deyiladi. sifat mustaqil so‘z turkumi sifatida uch xil belgiga ega: 1. leksik-semantik belgi. sifat belgi ma’nosini bildiradi. 2. morfologik belgisi: sifat qanday?, qanaqa?, qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. sifat ifodaslaydigan belgi tushunchasi keng bo‘lib, ma’nosiga ko‘ra bir necha guruhga ajratiladi: a) rang-tus ma’nosini bildiradigan sifatlar: oq, qizil, sariq, havo rang, kul rang, yashil, zangori; b) hajmi ma’nosini bildiradi: keng, tor, baland, past, uzun, chuqur, yirik, mayda; …

2 / 6

tlar asliy sifat deyiladi. sifatning yuqoridagi ma’no turlari sifatni bevosita ifodaslaydi. asliy sifatlar belgini darajalab ko‘rsata oladi: katta, kattaroq, eng katta kabi. juft sifatlar asosan asliy sifatlardan tarkib topadi: yosh-qari, yaxshi-yomon kabi. belgini bavosita, ya’ni biror narsa va hodisaga nisbat berish, o‘xshatish orqali ifodaslaydigan sifatlar nisbiy sifat deyiladi. nisbiy sifatlar boshqa so‘z turkumlaridan yasaladi va xoslik, o‘xshashlik, o‘rin yoki paytga munosabat, mo‘ljal ma’nolarini bildiradi: a) xoslik ma’nosini ifodaslaydigan sifat ot turkumidagi so‘zga –iy, -viy qo‘shimchasini qo‘shish bilan yasaladi: zamonaviy, oilaviy, ma’naviy, siyosiy; b) o‘xshashlik ma’nosini ifodaslaydigan sifatlar ot turkumidagi so‘zga –simon, -sifat affikslarini qo‘shish bilan yasaladi: odamsimon, hayvonsifat, devsifat; v) o‘rin va payt ma’nolarini ifodaslaydigan sifatlar ot turkumidagi so‘zlarga –gi, -qi, -ki, -dagi affikslarini qo‘shish bilan yasaladi: qishki, yozgi, bahorgi, bulturgi, tushki, kechki; g) mo‘ljallanganlik, xoslik, o‘lchov ma’nolarini ifodalovchi sifatlar ot turkumidagi so‘zlarga –lik affiksini qo‘shish bilan yasaladi: ko‘rpalik, ko‘rpachalik, toshkentlik, ko‘ylaklik. sifat ba’zan ravish o‘rnida qo‘llanib, harakatning belgisini bildirishi …

3 / 6

p.qodirov). sifat darajalari predmetlardagi bir xil belgini miqdorga ko‘ra nisbatlab farqlash hodisasi sifat darajasi deyiladi. sifatlarda uch xil daraja bor: 1) oddiy daraja 2) qiyosiy daraja 3) orttirma daraja predmetning belgisi boshqa predmetdagi xudi shunday belgiga qiyos qilinmasa, oddiy darajadagi sifat deyiladi. oddiy darajadagi sifat belgining me’yorida ekanini ko‘rsatadi va u maxsus ko‘rsatkichga ega bo‘lmaydi: go‘zal tabiat, shirin qovun, keng hovli. 2) qiyosiy daraja. predmet belgisining boshqa predmetdagi xudi shunday belgidan ortiq yoki kam ekanligining ifodaslaydigan sifatlar qiyosiy darajadagi sifat deyiladi. qiyosiy daraja leksik-morfologik usul bilan hosil qilinadi. oddiy darajadagi sifatga –roq affiksini qo‘shish yordamida yasaladi. bunda gap mazmunidan chog‘ishtirish, qiyoslash ma’nosi anglashilib turadi. misol: shu lahzada unga farhod har vaqtdagidan donoroq va hatto savlatliroq ko‘rinib ketdi. donoroq, savlatliroq sifatlaridan oldin kelgan chiqish kelishigidagi so‘z (har vaqtdagidan) qiyoslash mazmun munosabatini ifodalayapti. o‘shandan buyon halol dehqonchilik qiladi; o‘rtadan ko‘ra pastroq... xo‘jaligi bor. (a.qahhor). bu misolda pastroq belgini kamligi bildiryapti, qiyoslash ma’nosini …

4 / 6

’zi sifatlar o‘zagida tovush o‘zgarishlari sodir bo‘ladi: sariq+ish-sarg‘ish. bu so‘zda o‘zakdagi i unlisi tushib qolgan, q undoshi g‘ undoshiga almashgan. qizil sifatiga -ish qo‘shilishi bilan o‘zakdagi –il tovushlari tushib, g‘ tovushi orttirilgan. sifatlarga –gina, -kina, -qina affikslari qo‘shilib, belgilarni kuchsizlantirish ozaytirishi mumkin. bunda –k bilan tugagan sifatlarga –kina, -q bilan tugagan sifatlarga -qina, qolgan sifat shakllariga –gina affiksi qo‘shiladi. misol: tuzukkina, oriqqina, sariqqina, kattagina. 2. leksik usul. sifatning oldidan och, nim so‘zlarini keltirish bilan belgi kamaytiriladi: och pushti, nimqizil. kuchaytirma sifatlar o‘zakdan anglashilgan belgining ortiqligini bildiradi. kuchaytirma sifatlar leksik va morfologik usul bilan hosil qilinadi. a) morfologik usul. bu usulda sifatni tovush o‘zgarishlari orqali takrorlash yo‘li bilan: - sifatning birinchi bo‘g‘ini ikkinchi bo‘g‘inidagi undosh bilan takrorlanadi: dum-dumaloq, pak-pakana, but-butun - sifatning birinchi bo‘g‘iniga –p undoshi qo‘shib takrorlanadi: sap-sariq, qip-qizil. - sifatning oldingi ikki tovushi ajratilib unga p, m tovushlaridan biri qo‘shiladi va undan keyin so‘zning o‘zi takrorlanadi: yap-yangi, ko‘m-ko‘k. - …

5 / 6

lgi bildiruvchi sifatlar o‘rnida boshqa so‘zlar ishlatilishi mumkin: zahar (garmdori), olov (sho‘x). leksik usul. sifat tovush o‘zgarishlarisiz takrorlash orqali ham orttirma daraja hosil qilinadi: katta-katta, shirin-shirin. - sifat oldidan to‘q, jiqqa, tim, g‘irt kabi so‘zlarni keltirish bilan: jiqqa ho‘l, tim qora. - sifat oldidan so‘z birikmalari va iboralarni qo‘llash orqali: haddan ziyod (chiroyli), quling o‘rgilsin (jonon). morfologik usulda sifatni tovush o‘zgarishlari orqali takrorlash yo‘li bilan. bunda: - sifatning birinchi bo‘g‘ini ikkinchi bo‘g‘inidagi undosh bilan takrorlanadi: dum-dumaloq, pak-pakana, but-butun kabi. - sifatni birinchi bo‘g‘inidagi p undoshi qo‘shib takrorlanadi: sap-sariq, qip-qizil. - sifatning oldingi ikki tovushi ajratilib, unga p,m tovushlaridan biri qo‘shiladi va undan keyin so‘zning o‘zi takrorlanadi: yap-yangi, ko‘m-ko‘k. - sifatning birinchi bo‘g‘inidan keyin –ppa shakli qo‘shiladi: soppa-sog‘ , to‘ppa-to‘g‘ ri 1-ilova ma’ruzaga tayyorlanish uchun adabiyotlar ro’yxati: m.hamroyev, d.muhamedova, d.shodmonqulova, x. g‘ulomova, sh. yo’ldosheva. ona tili. “moliya-iqtisod” nashriyoti, toshkent, 2007-yil. 2. sh.rahmatullayev. hozirgi adabiy o`zbek tili. 2006, “universitet” nashriyoti. 3. r.ikromova, …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dasturlashtirilgan topshiriq savollari mavzusi bo'yicha ilova"

1-mavzu. sifat, uning leksik-grammatik xususiyatlari. sifatlarda daraja. 1-ilova dasturlashtirilgan topshiriq savollari: 1.ot so’z turkumining leksik-grammatik xususiyatlarini esga oling? 2. ot so’z turkumining boshqa so’z turkumlaridan farqli tomonlarini ayting? 3. nutqimizda ot so’z turkumiga xos so’zlar necha foizni tashkil etadi? 4.otga oid so’zlar gapda asosan qaysi sintaktik vazifalarni bajaradi? ma’ruza mashg’uloti dokladlari mavzulari . sifatning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari 2. asliy va nisbiy sifatlar 3. sifat darajalari 4. ozaytirma va kuchaytirma sifatlar maruza matini slaydlari sifatning leksik-grammatik xususiyatlari predmetning doimiy, o‘zgarmas belgisini ifodaslaydigan so‘zlar sifat deyiladi. sifat mustaqil so‘z turkumi sifatida uch xil belgiga ega: 1. leksik-se...

This file contains 6 pages in DOCX format (28.2 KB). To download "dasturlashtirilgan topshiriq savollari mavzusi bo'yicha ilova", click the Telegram button on the left.

Tags: dasturlashtirilgan topshiriq sa… DOCX 6 pages Free download Telegram

dasturlashtirilgan topshiriq savollari mavzusi bo'yicha ilova

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "dasturlashtirilgan topshiriq savollari mavzusi bo'yicha ilova"

Similar files