ot va sifatlar

PPTX 17 pages 8.0 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.0 MB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

ot va sifat ,ularning grammatik xususiyatlari va tasniflovchi kategoriyalari p.mahbuba 241-guruh reja: 1. ot so’z turkumi va uning tasniflanishi. 2. ot derivatsiyasi. 3. otlardagi son kategoriyasi. 4. sifat va uning ugmsi. 5. sifat derivatsiyasi va daraja kategoriyasi ot va uning ugmsi. kim, nima, qayer so'roqlariga javob bo’lib, mavjudot, narsa, joy, voqea, jarayonni atovchi leksik birlik ot. «borliq yoki uning parchasini predmet sifatida atash - ot turkumining ugmsi. bunda predmet tushunchasi mantiqiy emas, balki grammatik mohiyatga ega. mantiqan jonsiz va bevosita sezgi a'zosiga ta'sir etuvchi narsa predmet deyiladi. grammatikada esa u keng ma'noda tushuniladi, «mavjudlik mohiyatiga ega deb qaraladi. zagolovok prezentatsii ot so'z turkumi sifatida o'ziga xos morfologik paradigmaga, yasalish tizimiga, xoslangan sintaktik pozitsiyalariga ega. otning ugm parchalanishiga ko'ra turlari. otni ma'no jihatidan turlicha tasnif qilish mumkin. bu o'rinda ularning grammatik xususiyatini muayyanlashtiruvchi semantik belgi asosga olinadi. ot quyidagi xususiyatiga ko'ra tasnif qilinadi: i. bir turdagi predmetdan birining nomini yoki shu …

2 / 17

bodj, [hisor], [tanxozdaryo). 3. tashkilot, muassasa, korxona nomi: [qarshi universiteti], [xalq la '/imi vazirligi], [ «nasa! ziyosi» jllrnali]. 4. samoviy yoritqichlar nomi: [mushtariy) , [zuhro], [yupiter], [ yarqiroq). 5. tarixiy hodisa nomi: [mlistaqillik kuni], [loy jangi], [boston choyxo 'rligi). 6. hayvon nomi: [boychiborl, [brendil, [yo'lbars). 7. mahsulot nomi: [si/tama) (go'shtli ovqat), [qoraqum) (shokolad) [chiyal yaxnasi). 8. ilohiy tushunchani ifodalovchi nom: [alloh], [do 'zax], [iso], [buroq]. muayyan va mavhum ot muayyan va mavhum ot. sezgi a'zosi bilan sezish mumkin bo'lgan predmetni atovchi - ot muayyan ot. muayyan otni bevosita sanash mumkin. shuning uchun bunday ot sanoq son bilan munosabatga kirishadi. shuningdek, shaxsiy baho shakli, ko'plik qo'shimchasini olishi mumkin:(beshta daftar), (yuzlab adam) (o'g’ilcha), (qizgina). muayyan ot quyidagi lmtga ega: modda nomi: [oltin], [kumush), [qum), [suv]. shaxs tavsifi nomi: [yigit], [chol] ,[o’zbek), [tojik], [cho’loq), [kasal], (ota], [ona]. buyum nomi: [qalam], [kitob], [cho’mich], [kosa],[gilam], [sholcha]. o'simlik nomi: [daraxt], [buta), [o't], [jiyda], [ildiz]. o'rin-joy nomi: …

3 / 17

aoliyatda biror oqim, maslak va sh.k. tarafdori, shularga mansub bo'lgan shaxsni bildiruvchi ot-respublikachi; 5) asosdan anglashilgan hodisani, ish-harakatni bajarish odati kuchli bo'lgan shaxsni bildiruvchi ot-to’polonchi. o’quv otlari+-xon = asosdan anglashilgan narsa-predmetni doimiy mutolaa qiluvchi shaxs oti] ([gazetxon], [kitobxon], (jurnalxon), [duoxonj) , [ot + -do'z asosdan anglashilgan narsa-predmetni tikuvchi shaxs oti] ([etikdo 'z], lmahsido 'z], [mo’ynado 'z], [do’ppido 'z), [ot + -gar = asosdan anglashilgan narsa/predmet bilan bog’liq kasbni qiluvchi shaxs oti] ([zargar], [savdogarj) , [ot + -soz = asosdan anglashilgan narsa/predmetni yaratuvchi, tuzatuvchi shaxs oti] ([soatsoz], (stanoksoz), (asbobsoz), [ot + -paz = asosdan anglashilgan taomni tayyorlovchi shaxs oti] ([oshpaz], (somsapaz), (mantipaz), , [ot + - boz = asosdan anglashilgan ish/harakat bilan ko’p shug'ullanuvchi, unga berilgan shaxs oti] ([majlisboz] [maishatboz], [safsataboz], [va 'dabozl, [guruhbozl, [kaptarboz]) , [ot + -xo'r = asosdan anglashilgan yegulik, ichimlikni doimiy iste'mol qiluvchi shaxs oti] (norinxo'r) [aroqxo'r] [nafaqaxo'r], [choyxo'r]), [ot + -parast = asosdan anglashilgan narsaga e'tiqod …

4 / 17

y osiyo], [sho’rk0’l],[ko'ksulton, [ko’rsichqon],[sassiqpopishak]. 3.[ot+fe'l]: [echkiemar], [ko 'zboylog'ich], [kallakesar], [husnbuzar],[beshiktervatar], [dunyoqarash). 4. [son+ot]: [beshbarmoq], [beshqarsak], [yettisuv], [oltiariq], [uchburchak], [mingoyoq], [qirqog’ayni]. 5. [son+fe'i]: [beshotar], [birqoqar]. otlarda son otlarda ziddiyat holida bo'lgan birlik va ko'plik ma'nosi va bu ma'noni ifodalovchi shakllar sistemasi grammatik son kategoriyasini tashkil etadi. mantiqiy va grammatik sonni aralashtirmaslik kerak. masalan, jamlovchi ot ([xalq], [qo'shin], [poda], [suruv]) mantiqan predmet jamini bildiradi, lekin grammatik jihatdan birlikda deb qaraladi. son kategoriyasining ikki: [-lar] affiksi bilan yasaluvchi shakli va shunga oppozitsiyada bo'lgan nol ko'rsatkichli shakli bor. bulardan [-iar] affiksi otning ko'plik shaklini yasaydi, birlik shakl esa nol ko'rsatkichli shakli.masalan: kitoblar ko’plik shakl; kitob esa 0 shakl. otlarning xususiy grammatik shakllari otning xususiy lug'aviy shakllari: kichraytirish, shaxsiy munosabat shakllari. otdagi yana bir lug'aviy shakl - kichraytirish-erkalash shakli. kichraytirish-erkalash paradigmasi [-cha], [-gina], [-(a)loq] shakllaridan iborat bo'lib, ular quyidagi ma'noni ifodalaydi: [-cha]: a) shaxs va predmetning kichik ekanligini: (kitobcha), (qalamcha); b) erkalash ma'nosini: (o’g’ilcha), (qizcha); …

5 / 17

apirmoq. boshqa so'z turkumi ham belgi ifodalaydi. ammo sifat barqaror, turg'un belgi ifodalashi jihatidan ulardan ajralib turadi. masalan, gul - qizil deganda turg'un (statik) belgi, gul qizardi deganda esa o'zgaruvchi (dinamik) belgi namoyon bo'lgan. sifat anglatadigan belgi boshqa turkum anglatadigan belgidan xususiyati bilan farqlanadi. masalan, qizg'ish - qizil - qip-qizil. boshqa turkum anglatuvchi belgida esa bunday xususiyat yo'q. sifat gapda asosan sifatlovchi aniqlovchi, qisman kesim, hol vazifasida keladi. shu asosda sifatning ugmsini «asosan predmetning, qisman harakatning belgisini bildirib, gapda asosan sifatlovchi aniqlovchi, ba'zan kesim, ayrim hollarda hol vazifasida kerlish» ko'rinishida tiklash mumkin. asliy va nisbiy sifatlar zagolovok prezentatsii belgi tushunchasi o'z ichiga rang-tus, hajm-shakl, xarakter, vazn, maza kabini qamrab oladi. belgining xususiyatiga ko'ra sifat ikkiga bo'linadi: asliy sifatlar va nisbiy sifat. asliy sifat predmetning turg'un, nisbatlanmaydigan, darajalanadigan belgisini ifodalaydi: [qizil], [sariq], [katta]. nisbiy sifatlar belgini qandaydir bir predmet, belgi, miqdor, o'rin va harakatga nisbatan ifodalaydi: moddiy yordam, siniq piyola, burchakdagi …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ot va sifatlar"

ot va sifat ,ularning grammatik xususiyatlari va tasniflovchi kategoriyalari p.mahbuba 241-guruh reja: 1. ot so’z turkumi va uning tasniflanishi. 2. ot derivatsiyasi. 3. otlardagi son kategoriyasi. 4. sifat va uning ugmsi. 5. sifat derivatsiyasi va daraja kategoriyasi ot va uning ugmsi. kim, nima, qayer so'roqlariga javob bo’lib, mavjudot, narsa, joy, voqea, jarayonni atovchi leksik birlik ot. «borliq yoki uning parchasini predmet sifatida atash - ot turkumining ugmsi. bunda predmet tushunchasi mantiqiy emas, balki grammatik mohiyatga ega. mantiqan jonsiz va bevosita sezgi a'zosiga ta'sir etuvchi narsa predmet deyiladi. grammatikada esa u keng ma'noda tushuniladi, «mavjudlik mohiyatiga ega deb qaraladi. zagolovok prezentatsii ot so'z turkumi sifatida o'ziga xos morfologik paradigmaga, yasa...

This file contains 17 pages in PPTX format (8.0 MB). To download "ot va sifatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ot va sifatlar PPTX 17 pages Free download Telegram