o'zbek tilida sifat leksemalarning semantik guruhlarini o'rganish

DOCX 41 pages 59.6 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 59.6 KB

File type DOCX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

kurs ishi mavzu: o'zbek tilida sifat leksemalarning semantik guruhlarini o'rganish reja: kirish…………………………………………………………………………. . 3 i bob. sifat so`z turkumining xususiyatlari. 1.1. sifat va uning ilmiy adabiyotlarda yoritilishi…………………………… 5 1.2. ta’lim bosqichlarida sifatni o`rganish metodikasi……………………… 11 ii bob. sifat ma’noviy guruhlarining semantik-uslubiy xususiyatlari. 2.1. o`zbek tilshunosligida sifatning ma’noviy guruhlari haqida………….. 15 2.2. ma’noviy guruhlarning semantik-uslubiy xususiyatlarini o`rganish…. 21 xulosa……………………………………………………………………….. 38 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati………………………………………. 40 kirish ma`lumki, keyingi yillarda yurtimizda va hattoki, jahon miqyosida ro`y bergan va ro`y berayotgan ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy o`zgarishlar, ayniqsa, o`zbekiston respublikasi istiqlolga erishgach, «o`zbekiston respublikasining davlat tili haqida» gi qonunning e`lon qilinishi o`zbek tili va adabiyotiga munosabatni, uning mavqeini tubdan o`zgartirdi. so’z turkumlari ustida ishlash metodikasining lingvistik asosi so’zlarning leksik-grammatik, morfologik va sintaktik belgilariga ko’ra turli guruhlarga ajratilishi — so’z turkumlari haqidagi ilm hisoblanadi. so’zlarni leksik-grammatik turkumlarga ajratishda uch belgiga: 1) leksik ma`nosi (nimani ifodalashi, ya`ni shaxs, narsa harakat yoki holat, belgi kabilarning umumlashtirilgan ma`nolari), 2) morfologik …

2 / 41

t deyiladi. sifat mustaqil so‘z turkumi sifatida uch xil belgiga ega: 1. leksik-semantik belgi. sifat belgi ma’nosini bildiradi. 2. morfologik belgisi: sifat qanday?, qanaqa?, qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. sifat ifodalaydigan belgi tushunchasi keng bo‘lib, ma’nosiga ko‘ra bir necha guruhga ajratiladi: a) rang-tus ma’nosini bildiradigan sifatlar: oq, qizil, sariq, havo rang, kul rang, yashil, zangori; b) hajmi ma’nosini bildiradi: keng, tor, baland, past, uzun, chuqur, yirik, mayda; v) shakl va ko‘rinish ma’nosini bildiradi: dumaloq, yassi, egri, qiyshiq, do‘ng; g) maza-ta’m ma’nosini bildiradi: shirin, achchiq, nordon, sho‘r, taxir, chuchmal, bemaza; d) xarakter-xususiyat ma’nosini bildiradi: muloyim, odobli, shirinso‘z, chaqqon, sho‘x, yalqov, dangasa, chechan, qo‘rs, qaysar. xarakter-xususiyat bildiruvchi sifatlar ijobiy yoki salbiy xususiyatlarni ifodalaydi; e) hid ma’nosini bildiradi: sassiq, qo‘lansa, badbo‘y, xushbo‘y, muattar; j) holat ma’nosini bildiradi. holat bildiruvchi sifatlar ikki xil bo‘ladi: 1) psixik holatni ifodalaydi: xursand, xafa, shod, kasal, injiq; 2) tabiiy holatni ifodalaydi: yosh, qari, keksa. sifat belgini bevosita yoki …

3 / 41

iriga javob bo‘lgan so‘zlar sifat deyiladi. sifat harakatning belgisini ham bildirishi mumkin: yaxshi gapirdi, qattiq ta’sirlandi kabi. harakat belgisini ba’zi sifatlargina bildira oladi. lekin sifatlarning asosiy xususiyati predmet belgisini bildirishdir. sifatlarning morfologik xususiyatlari: 1) belgining darajasini ko‘rsatadi: sho‘x-sho‘xroq, eng sho‘x. 2) otlashadi: kattalarni hurmat qiling. 3) ravish o‘rnida keladi: sattor chiroyli yozadi. 4) sifat bog‘lanib kelgan ot turli so‘z o‘zgartiruvchi qo‘shimchalarni olib o‘zgarishi mumkin, lekin sifat o‘zgarmaydi: ko‘k qalam, ko‘k qalamni, ko‘k qalamda kabi. sifatlarning sintaktik xususiyatlari: 1) asosan aniqlovchi va kesim vazifasini bajaradi: yoqimli shamol esa boshladi. tabiat go‘zal. sifat harakat belgisini bildirganda, hol vazifasida bo‘ladi: azimov sovuq, xira ko‘kimtir osmonga g‘amgin, xayolchan qaradi. 2) sifat aniqlovchi bo‘lib kelganda, aniqlab kelayotgan so‘zi bilan moslashmaydi. asliy va nisbiy sifatlar. narsalarning belgisini bevosita, to‘g’ridan-to‘g’ri ifodalay oladigan va belgini darajalab ko‘rsata oladigan (ya’ni -roq qo‘shimchasini qabul qila oladigan) sifatlar asliy sifatlar deb ataladi: kichik, yomon, aqlli, qora, oriq va b. narsalarning belgisini …

4 / 41

gining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga nisbatan eng ko‘p ekanligini ifodalaydi. orttirma daraja quyidagi usullar yordamida hosil qilinadi: • morfologik usul: a) so‘zning birinchi bo‘g’ini ajratilib, unga keyingi bo‘g’indagi birinchi undosh qo‘shiladi-da, yopiq bo‘g’in hosil qilinadi va undan keyin to‘liq shakli takrorlanadi: dum-dumaloq, pak-pakana; b) so‘zning oldingi ikki tovushi ajratilib unga p, m tovushlaridan biri qo‘shiladi va undan keyin so‘zning o‘zi takrorlanadi: yap-yangi, ko‘m-ko‘k; v) so‘zning birinchi bo‘g’inidan keyin –ppa shakli qo‘shiladi: soppa-sog’, to‘ppa-to‘g’ri. • leksik usul: a) maxsus kuchaytiruvchi so‘zlar orqali ifodalanadi: eng kichik, hammadan chiroyli, zap g‘alati, beqiyos chiroyli, naqadar ulug‘vor, xo‘p bemaza, cheksiz quvonchli; b) so‘zlarni takrorlash vositasida: zo‘r-zo‘r (polvonlar), uzundan-uzun (kechalar), ne-ne (olimlar); v) turli so‘z birikmalari, iboralar yordamida: haddan ziyod chiroyli, misli ko‘rilmagan (qahromonlik), qo‘ling o‘rgilsin (jonon). • leksik semantik usul. bunda belgi bildiruvchi so‘zlar oldidan yoki ular o‘rniga boshqa turkumdagi so‘zlar qo‘llanadi: zahar (garmdori), olov (bola); • fonetik usul: a) unlilar cho‘zib aytiladi: tooza, …

5 / 41

sal, aytarli, uncha, u qadar so‘zlarini keltirish bilan: yarim ochiq (eshik), uncha katta emas. ozaytirma va kuchaytirma sifatlar. ozaytirma sifatlar o‘zakdan anglashilgan rangning, belgining ozligini, kamligini bildiradi va quyidagicha yasaladi: • -ish, -imtir (-mtir). bulardan -ish, -imtir undosh tovush bilan bitgan oq, ko‘k kabi so‘zlarga, -mtir esa faqat qora sifatiga qo‘shiladi: oqish, ko‘kish, qoramtir. • rangni bildiruvchi sifatdan oldin och, nim so‘zlarini keltirish bilan. nim bilan hosil qilingan sifatlar qo‘shib yoziladi: och sariq nimpushti. • -kina (-gina, -qina). bu qo‘shimchalar o‘zakdan anglashilgan belgining kuchsizligini, ozligini bildiradi. k, g bilan bitgan so‘zlarga -kina q, g’ bilan bitgan so‘zlarga -qina, boshqa hollarda -gina qo‘shimchasi qo‘shiladi: kichkinagina, yumshoqqina, tuzukkina. kuchaytirma sifatlar o‘zakdan anglashilgan rangning, belgining ko‘pligini, ortiqligini bildiradi va quyidagicha hosil qilinadi: • sifatlarning bosh qismi p va m tovushlaridan biri bilan takrorlanadi: qizil –qipqizil, ko‘k – ko‘m-ko‘k. bunday sifatlar chiziqcha bilan yoziladi (oppoq sifati qo‘shib yoziladi). • sifatlarning birinchi bo‘g’ini keyingi bo‘g’inining …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilida sifat leksemalarning semantik guruhlarini o'rganish"

kurs ishi mavzu: o'zbek tilida sifat leksemalarning semantik guruhlarini o'rganish reja: kirish…………………………………………………………………………. . 3 i bob. sifat so`z turkumining xususiyatlari. 1.1. sifat va uning ilmiy adabiyotlarda yoritilishi…………………………… 5 1.2. ta’lim bosqichlarida sifatni o`rganish metodikasi……………………… 11 ii bob. sifat ma’noviy guruhlarining semantik-uslubiy xususiyatlari. 2.1. o`zbek tilshunosligida sifatning ma’noviy guruhlari haqida………….. 15 2.2. ma’noviy guruhlarning semantik-uslubiy xususiyatlarini o`rganish…. 21 xulosa……………………………………………………………………….. 38 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati………………………………………. 40 kirish ma`lumki, keyingi yillarda yurtimizda va hattoki, jahon miqyosida ro`y bergan va ro`y berayotgan ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy o`zgarishlar, ayniqsa, o`zbekiston respublikasi is...

This file contains 41 pages in DOCX format (59.6 KB). To download "o'zbek tilida sifat leksemalarning semantik guruhlarini o'rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilida sifat leksemalarn… DOCX 41 pages Free download Telegram